De strijd van Kok over de regeerperiode van Wim Kok

Het is een journalistieke verdienste zoveel hoofdrolspelers rond Wim Kok aan het spreken te krijgen.

Wim Kok. Beeld anp

Paul Witteman werd bevangen door een gevoel van heimwee, zei hij in DWDD na het zien van de tweedelige Andere Tijden Special (VPRO/NTR) De strijd van Kok over de regeerperiode van Wim Kok. Het beeld van de 'vader des vaderlands' dat oprees, was inderdaad fundamenteel anders dan zijn wat van zijn opvolgers te maken valt. Ironisch genoeg heeft Kok zijn moeilijke tijd mee gehad om zijn leiderschap te tonen, met de nasleep van de val van Srebrenica, de kwestie Zorreguieta, 9/11 en de opkomst van en moord op Pim Fortuyn.

Op al die kwesties blikte Andere Tijden zondag en maandag terug in een document dat van blijvende waarde is voor de staatsgeschiedenis. Dat zat hem grotendeels in de medewerking van de hoofdpersonen die makers Thomas Blom en Misha Wessel bereid hadden gevonden mee te werken. Hun eerdere documentaire Het geheim van Lubbers had allereerst Wim Kok zelf doen instemmen met drie lange interviews en een reis naar Srebrenica. Maar ook Ad Melkert, Thom de Graaf en zelfs Tony Blair spraken beeldend over de hete hangijzers van die jaren.

Tussen enige hagiografie leverde dat meer en minder onthullende inkijkjes op. Ze werden opgediend op een klanktapijtje van onbestemde herkomst en zonder duidelijke functie. Maar dat was het enige vlekje op een smetteloos document.

Dat de beroemde frase van Máxima 'Dat was een beetje dom' tijdens de persconferentie over haar huwelijk met Willem Alexander was ingestudeerd, wekt geen verbazing. Toch is het een journalistieke verdienste dat bevestigd te krijgen van Wim Kuijken, destijds secretaris generaal Algemene Zaken, die beaamde dat de persconferentie vooraf was gerepeteerd met een buitenlandse cameraploeg. Inclusief het 'beetje dom': 'Maar het kwam er heel spontaan uit.'

Onthullender was dat Kok er een stokje voor had gestoken dat Willem Alexander Máxima's vader om haar hand zou vragen, terwijl net Max van der Stoel in het geheim bezig was hem te weerhouden bij de huwelijksplechtigheid aanwezig te zijn. Kok verklapte dat ook koningin Beatrix zijn actie 'constitutioneel nodig' vond.

Dat ook Ad Melkert terugblikte op zijn onfortuinlijke verkiezingsdebat met Paul Witteman, leidde tot zowel verwarring als verbijstering. Dertien jaar na dato heeft hij het lijsttrekkersdebat nooit teruggekeken, zei hij. Nog steeds vond hij: 'Schandelijk dat ze begonnen waren zonder dat ik er was. Dat doe je niet. Witteman begon meteen schooljuffrouw te spelen. Krankjorum.'

Dat getuigde niet van veel introspectie en zelfreflectie. Mogelijk dat het iets verklaarde van het satanisch genoegen waarmee Felix Rottenberg in DWDD had gezegd dat hij nooit genoeg kreeg van die confrontatie tussen de knorrige Melkert en de energieke Fortuyn: één keer per maand moet je dat zien'.

Toch was dat niet het hele citaat dat Melkert in Andere Tijden wijdde aan die dagen. Toen hem werd gevraagd waarom hij zich zo door Fortuyn had laten ontregelen, had hij daar 'geen goed antwoord op', maar bleek hij zich wel degelijk bewust van zijn falen. 'We hebben allemaal wel eens een off day. Dit kwam op een heel slecht moment, en dit heb ik niet goed gedaan. Dat weet ik heel goed.'

Dat wist Wim Kok de volgende ochtend ook: hij vond het 'een illustratie van hoe het establishment door het ijs zakte en afging door de zijdeur'.

Mentaal en fysiek gebroken kon je Kok tegen dat einde van zijn politieke loopbaan opvegen, zei hij. Andere Tijden hielp hem opstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden