Column

De strijd tussen arbeid en kapitaal

De Nederlandsche Bank (DNB) zette deze week haar pleidooi om de lonen te verhogen kracht bij met een prima analyse van het loonaandeel in de economie.

De Nederlandsche Bank.Beeld anp

Prompt kwam de clichémachine op gang. Bij monde van directeur Cees Oudshoorn, bestempelde werkgeverslobby VNO-NCW het pleidooi als 'onzin', terwijl de vakcentrales FNV en CNV er positief op reageerden.

Wat is er goed aan de analyse van DNB? En waarom sorteert die toch geen effect?

DNB heeft nog eens goed gekeken naar de 'arbeidsinkomensquote', dat is het aandeel van de beloning voor arbeid in de productie. Het andere aandeel in de productie is voor kapitaal, en bestaat uit rente en winst. De arbeidsinkomensquote, afgekort AIQ, toont dus het resultaat van de strijd tussen arbeid en kapitaal om de verdeling van wat er samen is gefabriceerd. Vandaar de clichéreacties van de belangenbehartigers.

De economen van DNB stellen zich de vraag: meten we die AIQ wel goed? Hun antwoord: het kan beter, vooral als het gaat om het inkomen van (de groeiende groep) zzp'ers. Die vormen, waar het de AIQ betreft, een lastige groep. Is het inkomen van zzp'ers arbeidsinkomen of winstinkomen, of een beetje van beide?

Statistisch is deze vraag traditioneel nogal pragmatisch beantwoord. Aan zzp'ers wordt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een arbeidsinkomen toegerekend dat gelijk staat aan het arbeidsinkomen van werknemers. Een eventueel restant rekent het CBS toe aan het winstinkomen. Zo gemeten is de AIQ nu 78, wat historisch gezien vrij laag is, maar niet extreem laag.

De economen van DNB stellen vast dat deze methode gebreken vertoont - wat niemand zal betwisten. Deze gebreken beginnen het beeld van de economie serieus te vertekenen, als, ten eerste, het aantal zzp'ers sterk groeit, en, ten tweede, hun beloning zich anders gedraagt dan die van werknemers. Beide zijn het geval. Daarom berekent DNB de AIQ op een alternatieve manier, door gebruik te maken van het begrip 'gemengd inkomen'. Het woord zegt het al: dit is geen puur arbeidsinkomen, het is geen puur winstinkomen, het is een mengeling. Het is de optelsom van inkomens van zzp'ers en het inkomen dat wordt toegerekend aan woningeigenaren. Dit laatste filtert DNB eruit.

Door nu het arbeidsinkomen van werknemers en het gemengde inkomen van zzp'ers op te tellen krijgt DNB een realistischer benadering van het inkomen dat toevalt aan werkenden. En deze alternatieve AIQ staat in 2015 niet op 78 maar op 74.

De alternatieve arbeidsinkomensquote kan ook voor vroegere jaren worden berekend. Vanaf midden jaren negentig tot aan het begin van de economische crisis in 2008 lopen de traditioneel gemeten AIQ en het alternatief van DNB aardig parallel. Ofwel: het maakt voor die periode niet zoveel uit hoe het arbeidsinkomen werd gemeten. Maar sindsdien lopen de twee steeds verder uiteen. De traditionele AIQ toont een krachtig herstel, het alternatief blijft juist achter. De oorzaak hiervan is dat zzp'ers het sinds 2008 zwaarder hebben dan werknemers: ze krijgen minder opdrachten, en de uurtarieven waarvoor ze werken staan onder druk. De traditionele AIQ houdt hiermee geen rekening, en maakt dus een steeds grotere fout door aan zzp'ers domweg een werknemersinkomen toe te rekenen.

DNB heeft daarom gelijk met haar vaststelling dat het arbeidsinkomen, inclusief dat van zzp'ers, sinds de crisis ver achterblijft bij het winstinkomen. In de inkomensstrijd tussen arbeid en kapitaal heeft de arbeid de afgelopen jaren onderop gelegen.

Loongolfje doen dan maar, zoals bankpresident Klaas Knot al een tijd propageert?

Dat is te simpel geacht, vrees ik. De macro-economische wens is de vader van deze gedachte. Lonen en beloningen van zzp'ers laten zich lastig omhoog praten. Lees maar, volgende week.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden