Nieuws Europese Commissie

De strijd om de EU-begroting begint: de Commissie veegt de vloer aan met klagend Nederland

Na een aftastende fase gaan de handschoenen uit bij de onderhandelingen over de nieuwe EU-begroting. Nederland zit in het kamp van de ‘gierige vijf’ en kreeg er van de Europese Commissie dinsdag al stevig van langs.

Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker. Beeld AP

De rituele ronde van beleefd aftasten en begripvol luisteren is na anderhalf jaar voorbij, vanaf nu wordt er verbaal met scherp geschoten. De Europese Commissie heeft schoon genoeg van de ‘leugens en nepnieuws’ (dixit Budgetcommissaris Günther Oettinger) over haar voorstel wat de EU de komende zeven jaar zou moeten uitgeven (1.279 miljard euro). En ook bij de lidstaten gaan de handschoenen uit: het is Club Net (nettobetalers) tegenover Club Oost en Club Med (netto-ontvangers).

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Om met de Commissie te beginnen, die veegde dinsdag de vloer aan met de eeuwige klaagzang van Nederland, Duitsland, Denemarken en Oostenrijk dat zij zó veel betalen aan de EU en zó weinig terugkrijgen. Nonsens, zo blijkt uit cijfers van de Commissie: de rijkste landen betalen het minst. Afgezet tegen hun nationaal inkomen betalen zij minder aan de EU dan Roemenië en Bulgarije, de armste leden van de Unie. Wat de Commissie hier buiten beschouwing laat zijn de subsidies die lidstaten van de EU ontvangen, worden die geldstromen meegenomen dan resulteert een ander beeld.

Stoeien met statistieken, goochelen met getallen, het hoort erbij. De inzet is immers hoog: de meerjarenbegroting van de EU voor 2021-2027. Wie krijgt wat en wie betaalt de rekening? Hoe verkopen Angela Merkel en Mark Rutte dit thuis? Idealiter sluiten de regeringsleiders in december een akkoord over de meerjarenbegroting – ze beloofden dat vorige zomer – maar niemand in Brussel die dat nog gelooft. Tijdens de EU-top in december zullen wel stevige klappen worden uitgedeeld. Harder dan in oktober toen de leiders eendrachtig een compromisvoorstel van EU-voorzitter Finland door de gehaktmolen trokken.

‘Absolute minimum’

Vorig jaar mei presenteerde de Commissie haar budgetvoorstel: 1.279 miljard euro voor de jaren 2021-2027. Dat is een grote zak met geld, maar die moet over 27 lidstaten verdeeld worden (de veronderstelling is dat het Verenigd Koninkrijk vóór 2021 de EU heeft verlaten) en gespreid over zeven jaar. Als percentage van het bruto nationaal inkomen (bni) van de 27 landen oogt de meerjarenbegroting een stuk gematigder: 1,11 procent. In de huidige begrotingsperiode kost de EU (voor 28 lidstaten) 1,03 procent van het EU-bni.

Volgens Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en zijn budgetpaus Oettinger is die 1.279 miljard euro ‘het absolute minimum’ dat de EU nodig heeft. Naast de traditionele grote uitgavenposten (landbouw en armere regio’s) willen de lidstaten dat er meer geld dan nu naar onderzoek gaat, naar studentenuitwisseling (Eramus), de bewaking van de Europese buitengrenzen (10 duizend douaniers), de opvang van migranten en klimaatbeleid. Om oud en nieuw beleid te combineren, snijdt de Commissie in oud: 5 procent minder voor landbouw en 7 procent minder voor de armere regio’s. De bodem is hiermee bereikt, althans volgens de Commissie.

Die wordt daarin gesteund door zo’n 21 lidstaten, bleek tijdens de EU-top vorige maand. De premiers en presidenten van onder meer Frankrijk, Spanje, Italië, Polen, Griekenland, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en de Baltische staten zien het Commissievoorstel als het startpunt op weg naar iets nog mooiers: de 1,3 procent (1.500 miljard euro) die het Europees Parlement voor ogen staat, bijvoorbeeld.

Daartegenover staan de ‘gierige vijf’, zoals ze worden genoemd: ­Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk. Premier Rutte huldigt het standpunt dat een budget van 1 procent van het EU-bni volstaat (1.150 miljard euro). De vijf wijzen erop dat met de Brexit de EU niet alleen kleiner wordt, maar ook een grote nettobetaler (13 miljard euro per jaar) verliest. Dat gat moet volgens Rutte gedekt worden met bezuinigingen. Of zoals de Oostenrijkse kanselier het verwoordde: een kleinere Unie mag niet méér kosten.

Voor Rutte staat er veel op het spel. Volgens berekeningen van het ministerie van Financiën betaalt Nederland straks jaarlijks bruto 13 miljard euro aan de Brussel tegen 8,1 miljard nu. Dat komt doordat de Nederlandse economie groeit, Den Haag de speciale korting op de EU-betalingen verliest, de EU-gaven stijgen en door minder landen moet worden opgehoest. Geen verrassing dat Rutte, opgejaagd door een steeds eurosceptischer Tweede Kamer, in Brussel met verve en enthousiasme de rol van schraper vervult.

Minister Wopke Hoekstra in de Tweede Kamer op de eerste dag van de Algemene financiële beschouwingen in oktober. Beeld ANP

‘Van God los’

De Commissie heeft geen goed woord over voor het cijferwerk van Financiën. Zo rekent Den Haag de invoerrechten die Nederland int voor de EU als betaling aan Brussel. Terwijl het gaat om geld dat juridisch toekomt aan de EU. ‘Dan ben je echt van God los’, zegt de hoogste Commissieambtenaar voor Begrotingszaken (een ­Nederlander) over deze creatieve boekhoudkunde. Volgens de Commissie stijgt de afdracht van Nederland aan de EU van 5,2 (2020) naar 7,7 miljard (2027) euro per jaar. Ofwel van 313 euro per persoon per jaar (86 eurocent per dag) naar 434 per persoon per jaar (1,19 euro per dag).

Aan nettobetalingen (wat kost de EU boekhoudkundig) – waar de gierige vijf graag mee schermen – wil de Commissie zich überhaupt niet wagen. ‘Een achterhaald concept’, volgens Brussel. Goed voor lieden met een fascinatie voor wat zich achter de komma afspeelt. De baten van de EU zijn volgens de Commissie vele malen groter dan de kosten: de Europese interne markt levert Nederland bijna 10 procent meer nationaal inkomen op, ofwel elf keer zoveel als het aan de Unie betaalt.

Alle landen profiteren van de EU, de nettobetalers veel meer dan de netto-ontvangers als profijt van de interne markt als maatstaf wordt genomen. De haven van Rotterdam is een van de grootste ter wereld omdat het de toegangspoort tot Europa is. Nederlandse vrachtwagens rijden over met EU-subsidie aangelegde wegen in Polen en Spanje. En Den Haag heeft zich niet zonder reden suf gelobbyd om het Europees Medicijnen Agentschap naar Amsterdam te halen. Maar die opbrengsten vallen buiten de boekhoudcijfers van Financiën, dat louter verkregen EU-subsidies verrekent met afgedragen euro’s. ‘Hoekstra ­bedondert de Nederlandse burger’, aldus de Commissie.

De Commissie benadrukt dat de huidige meerjarenbegroting van circa 1 procent van het EU-bni tot stand kwam (2012-2013) op het moment dat de EU-landen worstelden met de zwaarste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Nu de groei terug is en het geld weer rolt in de lidstaten, is een verhoging van het EU-budget niet absurd.

De nieuwe meerjarenbegroting wordt de vuurdoop voor de nieuwe EU-president Charles Michel die op 1 december de voorzittershamer overneemt van Donald Tusk. Een megaklus, temeer daar elke leider een veto heeft. De oplossing? ‘Een akkoord waarmee iedereen even ongelukkig is’, aldus een Commissieambtenaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden