Achtergrond Blockchain

De strijd om de blockchain: ‘Wij willen geen dinosaurus oplappen’

Uitgerekend de gevestigde orde waarmee blockchain moest afrekenen, heeft de nieuwe technologie omarmd. Of doet de cryptocrash van deze week het tij keren?

Beeld Elise Vandeplancke

19 april 2018: Donkere wolken

Amper vijf jaar geleden is het, maar het prille begin van de blockchain lijkt nu al een ander tijdperk. ‘De energie was enorm’, herinnert Bas Wisselink zich het milieu van techneuten, anarchisten en andere alternatievelingen die pionierden met de nieuwe technologie. ‘Mensen met totaal verschillende achtergronden, maar allemaal waren ze bezig met nieuwe dingen bedenken en uitvoeren. Zonder daarmee winst te willen maken.’

Wisselink zit in de zon op het terras van een Amsterdams café aan de oever van het IJ: platte grijze pet, baardje, de elektronische sigaret binnen handbereik. Hij is een vreemde eend in de blockchainbijt. Afkomstig uit de theaterwereld, geeft hij vanuit zijn Blockchain Workspace nu al jaren trainingen en lezingen. Maar kom bij Wisselink niet aan met enkel juichverhalen. Want ondanks zijn voelbare enthousiasme over blockchain, ziet hij donkere wolken. ‘Blockchain dreigt gekaapt te worden door een stel figuren waar je niet vrolijk van wordt.’

Daar zitten regelrechte bedriegers tussen, die geld binnenharken met schimmige blockchainprojecten waarvan nooit iets terecht komt. Minstens zo groot is volgens hem een andere, veel keuriger bedreiging: die van de grote, commerciële bedrijven en overheden. Uitgerekend de machtige partijen die blockchain een toontje lager zou laten zingen. Het probleem is niet dat zij vol interesse naar blockchain kijken – dat bevestigt slechts de potentie van die technologie. Het gevaar is dat ze haar vervolgens doodknuffelen, vertelt Wisselink. ‘Dé principes van blockchain zijn onveranderlijkheid, decentralisatie en zelfbeschikking. En wat is het eerste dat al die grote partijen tegenwoordig doen? Precies dit overboord gooien.’

3 januari 2009: Revolutie!

God schiep de wereld in zeven dagen, de mysterieuze Satoshi Nakamoto heeft er zes nodig om de allereerste bitcoins te delven. Op 3 januari 2009 begint hij met dit inmiddels fameuze ‘genesis block’. Het zal het startschot blijken van tal van cryptomunten en andere toepassingen die gebruik maken van de achterliggende technologie: blockchain.

Een blockchain is een nieuw soort decentrale administratie. In plaats van één centrale, machtige instantie controleren alle op het netwerk aangeslotenen samen of er niet gesjoemeld wordt. Die wisdom of crowds biedt grootse mogelijkheden. Niet in de laatste plaats om de gevestigde orde op zijn kop te zetten, beseft een bont gezelschap van onder meer cypherpunks, nerds, linkse anarchisten en rechtse libertariërs al snel. Banken, notarissen, advocaten, accountants, overheden – ja, eigenlijk ál die dikbetaalde tussenpersonen: ze moeten voor hun toekomst vrezen.

Wat is blockchain?

Een blockchain is een digitale administratie. In plaats van door één centrale instantie wordt die bijgehouden door alle betrokken partijen. Dat kan handig zijn voor transacties waarbij veel bedrijven en instanties betrokken zijn, zoals de aankoop van een huis. Maar de potentiële voordelen strekken verder. Eenmaal vastgelegd op de blockchain, is het onmogelijk achteraf nog te rommelen met een transactie. En omdat alle betrokkenen samen meekijken en beslissen of er niks geks gebeurt, kan blockchain in theorie zelfs controlerende instanties als banken, notarissen en sommige overheidsorganisaties geheel overbodig maken.

30 januari 2018: Van hoodie naar pak

‘Bitcoin gaat binnenkort over de 50.000 dollar, zelfs 100.000. Dus koop snel!’, verkondigt een stevig gebouwde Britse spreker vanaf het podium van de Dag van de Crypto in de RAI in Amsterdam. Waarna hij in één adem uitvaart tegen de centrale banken en andere machthebbers. ‘Ik heb bij het Brexit-referendum gestemd om Europa te verlaten. Omdat ik geloof dat de ECB een fascistische organisatie is.’

Schijnbaar moeiteloos combineren de grotendeels jonge, mannelijke bezoekers van deze conferentie het jargon van de opstand – disruptie, f*ck de bureaucratie – met de taal van Wall Street. Het gaat over koersen, Initial Coin Offerings en andere interessante investeringsmogelijkheden. Zoals een betrokkene mismoedig constateert: ‘Mensen beginnen met een hoodie, maar nu dragen ze ineens een pak.’

Wat is er gebeurd in de voorbije negen jaar? Een deel van de verklaring ligt in de koers van de bitcoin. Die heeft ruim een maand geleden de magische grens van 20.000 dollar aangetikt. Van het ene op het andere moment is een soort ‘crypto-adel’ ontstaan, zoals een blockchainexpert het noemt. De alternatievelingen van het eerste uur zijn er nog steeds. Alleen worden ze steeds meer aan het zicht onttrekken door een ander soort blockchainenthousiastelingen: zij die op het snelle geld afkomen.

Met het toenemen van de hype worden ook de beloften steeds groter en gedurfder. Was blockchain aanvankelijk een technologie die op de langere termijn een revolutie kon bewerkstelligen, nu heet het dat we nog dit jaar allerlei volwaardige blockchaintoepassingen zullen zien. Dat blijkt veel te optimistisch. Een inventarisatie van Nederlandse projecten door de Volkskrant toont dat 85 procent vooralsnog blijft steken in de testfase.

23 mei 2018: Commerciële belofte

Uit diezelfde inventarisatie blijkt nog iets anders: het merendeel van de Nederlandse initiatieven rond blockchain komt inmiddels vanuit het grote bedrijfsleven en de overheid. Ministeries, banken en andere multinationals zetten vol in op de nieuwe technologie. Zoals ABN Amro, dat ermee experimenteert om bijvoorbeeld vastgoedtransacties vlotter te laten verlopen. Daarnaast heeft de bank samen met andere bedrijven KomGo opgericht. Dat biedt een blockchainplatform dat de financieel-administratieve rompslomp rond handelsfinancieringen vereenvoudigt. Met blockchain kan een lading soja zonder stapels papieren, en dus veel sneller, over de wereld verscheept worden, bleek eerder al uit een pilot.

‘Ik heb collega’s die me vragen: waar ben je nou mee bezig? Ondermijn je onze eigen business niet?’, vertelt Karin Kersten, hoofd van de afdeling trade & commodity finance. ‘Dan leg ik uit dat dat inderdaad kan gebeuren. Maar als wij blockchain links laten liggen, lopen we dat gevaar als ABN Amro net zo goed.’ Ze herinnert zich een groot bankencongres enkele jaren terug. De baas van IBM mocht de keynote speech verzorgen. ‘Zij hield de zaal voor dat wat internet was voor informatie, blockchain gaat zijn voor transacties. Nou, dat maakte wel iets los.’

27 juni 2018: Tegen de dinosaurussen

Op een conferentie in Heerlen schetst blockchainkenner Dimitri de Jonghe de keuze waar de beweging voor staat. Willen ze via hackathons en bijeenkomsten als deze het bestaande systeem soepeler laten functioneren? Of vasthouden aan de oorspronkelijke idealen? Wat hem betreft is de keuze simpel. ‘Wij willen een nieuwe economie. Niet de oude dinosaurus oplappen.’

Die ‘dinosaurussen’ omarmen de technologie ondertussen niet alleen, ze moeten haar ook aanpassen aan hun specifieke behoeften. Vertrouwelijke gegevens van burgers of bedrijven kun je nu eenmaal niet zomaar op een publiek toegankelijk netwerk zetten, ook al worden ze versleuteld. Dus zijn de meeste blockchains nu ‘permissioned’, oftewel besloten. Een ander probleem is de benodigde rekenkracht. Openbare blockchains zijn vooralsnog traag en energieverslindend. De makkelijkste oplossing is om het aantal computers te verminderen in het blockchainnetwerk dat de transacties bijhoudt en controleert. Ook al maakt dat het risico groter dat een kwaadwillende, centrale partij de boel overneemt – en doet het die ooit zo disruptieve blockchain steeds meer lijken op een doodnormale database. 

13 november 2018: ‘Kunnen we wel zonder instanties?’

Besloten blockchains, zo luidt de klacht, zijn als whiskey ontdaan van alcohol. Doodsaai. Maar is dat erg? En kan het wel anders? Tussen de boeken, op het kantoor van Pels Rijcken in Den Haag, geeft juridisch blockchainspecialist Sandra van Heukelom-Verhage haar visie op dat dilemma. ‘Wij zoeken naar manieren om zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke idee van blockchain te blijven, en het toch binnen de wet te laten vallen, bijvoorbeeld op het terrein van privacy.’ Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Instanties die met gevoelige gegevens werken, zoals gemeenten en zorginstellingen, ontkomen simpelweg niet aan een permissioned blockchain om te voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming.

Wat het afgelopen jaar is gebeurd met blockchain, is volgens Van Heukelom-Verhage kenmerkend voor elke nieuwe technologie. Eerst zijn er de weidse vergezichten. Vervolgens verschijnen er hekjes en roodwitte linten. Dat zijn de compromissen die gesloten worden, simpelweg omdat blockchain moet worden ingepast in het bestaande recht, de economische verhoudingen en andere maatschappelijke structuren.

Het betekent absoluut niet dat je het experiment moet schuwen, benadrukt Van Heukelom-Verhage. Al moet je ook de vraag durven stellen of onze samenleving wel helemaal zonder tussenpersonen kan. Waarom zijn notarissen, overheden of banken ooit in het leven geroepen? ‘Om ons geld in te pikken, zeggen radicale blockchainaanhangers dan. Maar ik denk dat zij het broodnodige vertrouwen toevoegen aan maatschappelijke processen. Anders krijg je een samenleving waarin iedereen argwaan moet koesteren tegen elkaar.’ Die rol kunnen de traditionele tussenpersonen volgens haar ook spelen in een blockchainwereld. ‘Zij kunnen bijvoorbeeld de garantie bieden dat een blockchain die een organisatie wil bouwen te vertrouwen is, of contracten op de blockchain opstellen en toetsen.’

21 november 2018: Een nieuw begin

De bitcoin en andere cryptomunten hebben afgelopen week een duikvlucht gemaakt, kapitalen zijn verdampt, maar echt rouwig kan Bas Wisselink er niet om zijn. ‘Ik proef dat ook bij andere mensen. Lekker, denken die, nu kunnen we weer fijn programmeren zonder hijgende speculanten in onze nek.’

Hij trekt de parallel met open source. Lange tijd werd geroepen dat zulke gratis software, waar bewust geen copyright op zit, gedoemd was het af te leggen tegen de Microsofts van deze wereld. Het liep anders. Opensourcesoftware als Linux en Firefox is razend populair. En de ontwerpers verdienen weliswaar niets aan licenties, maar kunnen wel aanvullende diensten en assistentie verkopen aan gebruikers.

Op dezelfde manier betekent volgens Wisselink het overwaaien van de hype, of de omarming door het grote geld, niet het einde van blockchain. De belofte van échte disruptie blijft. Maar in zijn ogen komt die uit onverwachte hoek: van de knutselaars waar het grote publiek zelden iets van hoort. ‘Neem een start-up als het Nederlandse GUTS Tickets. Die zet blockchain in om te voorkomen dat kaartjes voor artiesten als Jochem Myjer tegen woekerprijzen worden doorverkocht op de zwarte markt. Zij blazen niet hoog van de toren, maar bouwen rustig verder aan het iets wat echt mooi en nieuw is.’

Meer zien en lezen?

Wat is ‘blockchain’ en waarom moet u dat weten? Bekijk deze video.

Blockchain zou onze wereld op haar kop zetten, Nederland inclusief. Maar ondanks alle grote woorden, investeringen en subsidies komt er weinig van de grond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.