De stress van alledag

Uit gesprekken met 57 gewone Nederlanders doemt een beeld op van een maatschappij vol vertwijfeling, vervreemding en berusting. 'Ik hou het voortaan klein voor mezelf, want ik wil gelukkig zijn.'

In de strijd om het bestaan krijg je hulp van familie en van vrienden, en ondervind je hinder van je baas en van de staat. Dat is de eerste indruk die opdoemt uit Vooruit, een bundel van 57 gesprekken met leraren, verplegers, agenten, ondernemers, migrantenvrouwen, schoonmakers, buschauffeurs, fotografen en andere gewone Nederlanders, samengesteld door Monika Sie Dhian Ho en Menno Hurenkamp van de Wiardi Beckman Stichting (WBS).


Anderhalf jaar gingen medewerkers van de WBS, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, kriskras door het land met een serie open vragen. Wie hielp je en wie werkte er tegen? Waar was je boos over en waar werd je blij van? Wat versta je onder vooruitgang?


Het leverde een tijdsdocument op van een stressmaatschappij waarin vertrouwen en engagement hebben plaatsgemaakt voor vertwijfeling en berusting. Bij gebrek aan greep op het werk trekken mensen zich terug in de beslotenheid van hun eigen kring. Hobby's, vrijetijdsbesteding en gezin staan voorop in het nadenken over de toekomst. Zoals ergotherapeute Suzanne Zeggelaar het verwoordt: 'Ik hou het voortaan klein voor mezelf, want ik wil gelukkig zijn.'


Mensen ontlenen hun eigenwaarde voor een groot deel aan hun werk. Wanneer de geïnterviewden gekwetst zijn, dan is het meestal doordat ze op het werk hun dromen niet weten te verwezenlijken. En die onmacht wordt versterkt door de confrontatie met falende instituties: ziekenhuizen, kinderopvang, scholen, maatschappelijk werk. In de gevechten met de baas en de instanties verwachten mensen geen steun van de politiek. Iedereen zoekt zijn eigen oplossing.


Maar niet alleen in de sfeer van de arbeid dienen zich problemen aan. Zo ziet bestuurskundige Malia Boucetta uit Zwolle met lede ogen aan hoe haar puberende kinderen 'zichzelf opvoeden in de Marokkaanse cultuur'. Haar zoon en dochter hebben steeds minder contact met Nederlandse kinderen, die ze als vijandig ervaren. Boucetta: 'Die zeggen: jullie zijn islam. Ik probeer het wel te sussen en zeg dan tegen mijn kinderen dat ze het niet zo bedoelen. Maar als ik er dan over nadenk, denk ik: wat slecht eigenlijk, dat ze uitgescholden worden. Ik begrijp dat Marokkaanse jongeren zich nu zo opstellen. Ik keur het niet goed, maar ik begrijp het.'


De bundel Vooruit maakt deel uit van het project 'Van waarde' van de Wiardi Beckman Stichting. Het is een bezinning op vier sociaal-democratische kernwaarden: bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding. Het gevoel dat 'niemand regeert', dat er geen collectief aangrijpingspunt is om de steven te wenden, dat er geen arena is waar verantwoording wordt afgelegd voor de gevolgde koers, leidt tot dubbele vervreemding, schrijven de samenstellers. De politiek is vervreemd van de ervaringswereld van de mensen. En de mensen zijn hun vertrouwen kwijt dat 'de politiek ertoe doet'.


Geduldig luisteren naar wat de mensen zelf te zeggen hebben, is dan een logische eerste stap naar het formuleren van een nieuwe missie voor de sociaal-democratie.


Menno Hurenkamp en Monika Sie Dhian Ho (red.): Vooruit.

Van Gennep; 304 pagina's; € 22,50.


JORIS SCHUURMAN HESS (1992), ROC-SCHOLIER, GOES

Een klacht moet langs tien mensen

'We hadden op donderdag een blokuur Nederlands. Daarin kregen we een schrijfopdracht. Toen zei die leraar na 10 minuten tot onze enorme verbazing: dit en dit moet je doen, en weg was ie. Die hebben we de rest van het blokuur niet meer gezien. Moet ik het hem persoonlijk verwijten? Gek is het natuurlijk wel. Heel gek eigenlijk.


'Op de administratieve afdeling van mijn school zijn alleen al tweehonderd mensen in dienst. Het is gewoon een enorm log apparaat, dat eigenlijk niet te verslaan is. Ik wilde eens een klacht indienen. Toen heb ik eens gekeken langs hoeveel mensen ik moest om de klacht in te dienen. Dat bleken tien verschillende mensen te zijn.


'Ik vind het niet gek dat iedereen stopt. De demotivatie is zo groot. Veel studenten komen op een punt waarop ze denken: bekijk het maar. Er is zoveel onduidelijkheid. En niemand die je kan vertellen waarom. Er zijn echt goeie leraren, goeie mensen, maar ik heb het gevoel dat ze allemaal op een eigen eiland zitten.'


DORIEN RAHMAN-SPIES (1984), INVALKRACHT THUISZORG, LEEUWARDEN

Onze kinderen heten Spies

'Ik bel een week van tevoren op, vraag wat voor diensten ze open hebben staan, geef m'n niveau aan en dan komen ze met wat mogelijkheden. Meestal kan ik kiezen, maar ik neem eigenlijk alles aan. Dus of het nou in een verzorgingshuis, bij een verpleeghuis of een afdeling dementie is, dat maakt me eigenlijk niet zoveel uit. Soms is het wel onhandig dat ik pas een week van tevoren weet wanneer ik aan de slag kan. Maar goed, daar heb ik naar leren leven.


'Als je me vijftien jaar geleden gezegd had dat ik met een man uit Bangladesh zou trouwen, had ik je voor gek versleten. Officieel zijn mijn kinderen ook allochtoon, van dat stempel komen ze nooit meer af. Daarom hebben we ook besloten onze kinderen Spies als achternaam te geven. Ik vind het geen supernaam, maar het is nog altijd beter dan Rahman. Al zijn we tot nu toe alleen in de kerk geweest, er komt zeker een tijd dat we ook een moskee gaan bezoeken. Mijn zoontje gaat binnenkort besneden worden, zielig, maar qua hygiëne is het echt beter.'


ZIMRI KRAMER (1979), KLEDINGONTWERPER BIJ MEXX, DEN HAAG

24 uur per dag beschikbaar zijn

'Al om zes uur van kantoor weg is sowieso not done. Bovendien is rekening houden met het vaderschap bij ons echt een zeldzaamheid. Je moet 24 uur beschikbaar zijn voor de zaak, voor je klanten. Ik ben wel heel dankbaar voor de kansen die ik heb gekregen in die tien jaar bij Mexx. Het is natuurlijk geen liefdadigheidsinstelling. Je moet er zelf alle energie in steken, maar dan heb je ook echt iets.


'Momenteel doe ik de verkoop aan Oost-Europa, het Midden-Oosten en zo'n beetje alles wat buiten West-Europa ligt. Als ik met klanten in Oekraïne of Polen spreek, besef ik ineens hoe goed we het hier hebben. Crisis is als je hypotheek en je auto zijn vastgesteld in Zwitserse franken, maar je je salaris ontvangt in Poolse zloty's en dat diezelfde zloty vanuit het niets veertig procent minder waard wordt. Dat mensen uit wanhoop hun auto op de stoep van de dealer zetten en hun sleutels naar binnen gooien, omdat ze hun auto niet meer kunnen betalen. Ja, dat heb ik in Nederland tot nu toe niet gezien.'


BRIGITTE DE WAAL (1962), SCHOONMAAKSTER, GRONINGEN

Anderhalve minuut voor een lokaal

'Anderhalve minuut is wat je van ze krijgt om een lokaal schoon te krijgen. Resultaatgericht werken noemen ze dat dan. Ja, maak dat de kat wijs. Kinderen tussen de vier en twaalf, vertel mij wat, ik heb er vijf gehad. Snot overal en met een beetje pech plakken ze hun kauwgom erbij.


'Ze weten het wel, hoor. Dat het niet kan, maar het interesseert ze gewoon geen ene moer. Ik heb het ze weleens recht in de bek gezegd, hoor. Tegen zo'n managementtroela in zo'n mantelpakje met een decolleté van hier tot aan haar navel heb ik gezegd: als je het zo goed weet allemaal, laat maar zien. Verdommen ze gewoon.


'Kwart over vijf gaat de wekker, kwart voor zes beginnen. Tussen de middag de honden uitlaten en dan 's middags tot kwart over zes lokalen schoonmaken. Laatste keer dat ik op vakantie kon? Geen idee, lang geleden in ieder geval.'


De interviews komen uit het besproken boek.


LEVE DE GEMEENSCHAPSZIN

Monika Sie Dhian Ho, directeur van PvdA-denktank WBS, publiceert vandaag tegelijk met de bundel Vooruit het essay Van Waarde, waarin ze voorstellen doet voor een terugkeer naar de sociaal-democratische kernwaarden. Ze keert zich tegen 'calculisme' en 'schijnidealisme' en is voor een 'sociale investeringsagenda' op nationaal én Europees niveau. Sie pleit voor belastingvrijstelling voor werkende armen en tegen flexibilisering van arbeidscontracten. Marktwerking en schaalvergroting zijn te ver doorgeschoten. Het essay is digitaal beschikbaar op wbs.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden