De straat op, zoekend naar politieke revanche

Op straat, ver van het Binnenhof, vond SP-leider Emile Roemer zijn goede humeur terug. En zijn vechtlust. Na de teleurstelling van 2012 kiest hij in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart weer voor het harde tegengeluid.

'De campagne begint gewoon weer vandaag.' Dat zei Emile Roemer, leider van de Socialistische Partij, op de verkiezingsavond van 12 september 2012. Hij had net gehoord dat de SP op 15 zetels in de Tweede Kamer was blijven steken. Zijn partij was verslagen door de VVD en door de PvdA.


Toch mocht niemand die avond op de gedachte komen dat de SP zich verslagen voelde. Kamerleden dansten vrolijk om Roemer heen. Zelf deed hij zijn best om een lach over de teleurstelling op zijn gezicht heen te leggen. En hij zei: 'Ja, ik ben teleurgesteld. En dat duurt ongeveer vijf minuten.'


Inmiddels weet hij beter. Hij ontkent niet meer dat hij lang aangeslagen was, veel langer dan gedacht. Zo dicht bij de macht, zo machteloos. Ook andere SP'ers hadden er een kater van. 'Opeens gingen we weer overal over zeuren', zegt een van hen. 'Niks deugde.'


Pas na verloop van tijd zag de SP-leider onder ogen wat er was misgegaan. Hij was in de campagne te defensief geweest. Te afwachtend. Hij had moeten terugslaan toen hij werd aangevallen. Of beter nog: zelf in de aanval moeten gaan. Jan Marijnissen, nog altijd partijvoorzitter, zei het ook: 'Je had duidelijker moeten zijn welke kant je op wil. Mensen moeten een reden hebben om op je te stemmen. Compromissen sluiten, dat komt later.'


Roemer heeft geluisterd naar die raad. Hij werd in het afgelopen jaar de man die onvermoeibaar tekeergaat tegen 'het neoliberale beleid'. Tegen de bezuinigingen in de zorg en de sociale werkplaatsen. Tegen Rutte II in het algemeen, door hem steevast aangeduid als Paars III, en de PvdA in het bijzonder: de sociaal-democraten die hun ziel hebben verkocht aan de liberale premier. 'Ze hebben niet eens geprobéérd hun huid duur te verkopen.'


Onverzoenlijke oppositie

De nieuwe Roemer voert gewoon weer keihard en onverzoenlijk oppositie. Daarom stemde de SP vóór toen de PVV in september een motie van wantrouwen indiende nog voor het debat over de Miljoenennota was begonnen. Dat kwam de partij op kritiek te staan: de regering had zich nog niet eens kunnen verantwoorden.


Ook in de SP-fractie werd er geaarzeld. Sharon Gesthuizen bijvoorbeeld voelde er niets voor om achter Geert Wilders aan te lopen. 'Zoals Wilders daar stond te schelden', zei ze, 'dat was toch verschrikkelijk. Je moet op een nette manier met elkaar praten, en politici hebben daarin het goede voorbeeld te geven.'


Ze kreeg de fractie niet mee. Die koos voor duidelijkheid naar buiten. Haagse mores waren even ondergeschikt aan de mores van de straat. 'We hadden de zaterdag ervoor gedemonstreerd en geroepen dat het kabinet naar huis moest', zeggen SP'ers. 'Dan moet je daar een paar dagen later in de Tweede Kamer ook aan vasthouden.'


Sindsdien voert Roemer de lijn consequent door. Duidelijk zijn, dat is ook: niet aan een onderhandelingstafel gaan zitten terwijl je eigenlijk niet wilt bezuinigen. Roemer had nog even gebeld met PvdA-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem: valt er te praten over die 6 miljard bezuinigingen? Het antwoord was nee. 'Het sterke van Emile', zegt een Kamerlid, 'is dat hij dan niet gaat zitten doen alsof.'


Zelfde verhaal bij de Wet werk en zekerheid. De SP stemde deze week tegen, terwijl Roemer eerder nog tamelijk enthousiast was. 'We hebben vanaf het begin heel intensief geprobeerd om de PvdA te overtuigen: knip die wet op, dan steunen we twee van de drie delen', zegt Roemer. 'De plannen met de ontslagbescherming en flexibele arbeidskrachten zijn prima. Maar nee, de verkorting van de werkloosheidsuitkering moet per se in dezelfde wet gepropt.'


Daar paste de SP voor. Roemer wil zich niet de mogelijkheid laten ontnemen om het verzet te organiseren tegen de WW-ingreep. 'Dat zou zelfmoord zijn', zegt iemand dicht bij de partijtop. 'Daar moet de PvdA niet over gaan zitten zeiken.'


Weg van het Binnenhof

De constructieve oppositie, daar hoort de SP dus niet bij, zeggen ze op het Binnenhof. Het maakt Roemer boos. Alsof de SP niet constructief is! De SP, zegt Roemer, houdt de regering scherp. Door een ander geluid te laten horen. Door bij debatten te zijn en zich serieus voor te bereiden.


Het erge is, vinden ze bij de SP, dat journalisten gewoon meegaan in het frame van 'de constructieve oppositie'. 'Ze zien politiek alleen maar als een spelletje wie doet het met wie', zegt SP'er Ronald van Raak, invloedrijk Tweede Kamerlid. 'Het gaat niet over wat mensen merken van het beleid. Alleen maar over wie wint en wie verliest. Er worden nota bene cijfers uitgedeeld in de kranten. Nou, laat ze ook maar. Wie leest er eigenlijk nog een krant, wie kijkt er naar Nieuwsuur en Pauw & Witteman? Een handjevol mensen.' De achterban van de SP niet.


Ook Roemer onttrekt zich het liefst aan dat 'vreselijke spel' dat wordt gespeeld tussen politici en journalisten. Hij gaat zo veel mogelijk het land in. Daar, in de wijken, de fabrieken, de sociale werkplaatsen en de verzorgingstehuizen, klaarde zijn gemoed uiteindelijk weer op. 'Je kunt nog zo veel rapporten lezen en tot diep in de nacht debatteren, maar dat is de Haagse werkelijkheid.'


Vorig weekend nog was Roemer in Cuijk, Gennep, Venray en in zijn eigen Boxmeer. Daar lopen de mensen voor hem om. Dan deelt hij lachend tomatensoep uit. 'Ik snap dat jullie liever koffie willen, maar koffie is nu eenmaal niet rood.'


De meesten hebben geen aanmoediging nodig om hun zorgen aan hem te vertellen. Over hoe het moet als de sociale werkplaats dicht gaat. Over graaien als het oerinstinct van de mens. Over die boom die midden in de winkelstraat uit het raam van een vervallen pand groeit.


Als het kon, werd Roemer wethouder van Nederland. Dicht bij de mensen. Daar waar er volop sympathie is voor de SP en voor Emile Roemer. Waar ze allemaal met hem op de foto willen.


Optimisme

'We gaan een flinke klapper maken bij de raadsverkiezingen, dat kan bijna niet anders', zegt Roemer na enig aandringen - hij is voorzichtig geworden na zijn ervaringen in 2012. Het moet inderdaad gek lopen wil Roemer het nog slechter doen dan Agnes Kant in 2010. De SP doet mee in meer gemeenten dan ooit. Dat heeft Roemer zelf aangejaagd. Zodra hij aantrad, begon hij de campagne 'Op naar 200 afdelingen'.


Het belangrijkst is de doorbraak in de vier grootste steden. In stadsdelen, middelgrote steden en provincies zit de SP al in het bestuur. Iedere SP'er beseft: het zou heel mooi zijn als het ook in een grote stad eens lukt. Om af te rekenen met het verwijt dat de SP maar langs de kant staat te roepen. En om te laten zien dat ze ook bij de SP de mensen en de capaciteit hebben om te besturen. Dan zal eindelijk blijken dat de PvdA daar binnen het linkse kamp niet het patent op heeft.


Harry van Bommel, een van de oer-SP'ers in de Kamer, zei het vlak na de landelijke verkiezingen al tegen Roemer: 'Als je wilt dat we in de grote steden doorbreken, en dat wil je, dan moeten we er extra capaciteit op zetten.' Zo geschiedde. In Rotterdam en Den Haag kijkt Van Bommel zelf mee, in Amsterdam en Utrecht partijsecretaris Hans van Heijningen. Er is daar meer mogelijk: extra publiciteit, een keer een zaal huren, meer reclame op radio en tv.


In Amsterdam is de kans op succes het grootst, denken de meeste SP'ers. Daar is Laurens Ivens de lijsttrekker. Die maakte Roemer nog wegwijs in Den Haag: hij was beleidsmedewerker toen Roemer zijn entree maakte in de landelijke politiek. 'Een vriend voor het leven', noemt Roemer hem. Nu Ivens vertrokken is naar Amsterdam, probeert Roemer hem te prikkelen. 'Wees niet te bescheiden, de SP moet hier de grootste willen worden.'


De opkomst is de grootste zorg. Heel wat SP-kiezers gooien hun stemkaart direct na ontvangst bij het oud papier. 'Maak van je stemkaart een rode kaart', is daarom de leus in Amsterdam. Volgende week worden er 100 duizend van zulke stemoproepen verspreid. Roemer komt zelf helpen. Als motivatie voor de actieve leden. Ook elders in het land wordt druk aan opkomstbevordering gedaan. Op Valentijnsdag deelden SP'ers kaarten uit: 'Hebben wij een date op 19 maart?'


Missie geslaagd

En dan, als het lukt? Is de SP er dan klaar voor? Intern wordt al naar wethouders gezocht. Harry van Bommel bedankte, maar er zitten meer Amsterdammers onder de Kamerleden. Jasper van Dijk is er zelfs lijstduwer.


Het is bijna jammer dat Roemer toch nog geregeld naar het Binnenhof moet. Daar waar journalisten steeds vragen: wat als de uitslag tegenvalt? Stapt hij dan op, net als Agnes Kant vier jaar geleden? Alsof ze hopen dat er aan zijn stoelpoten wordt gezaagd. Ze snappen niet, zeggen SP'ers, dat het bij hen niet zo werkt. 'Bij ons zitten geen mensen die carrière willen maken', zeggen ze dan.


Bovendien vinden ze dat Roemer er veel beter voor staat dan Kant. Over Kant, bijgenaamd 'het bijtertje', was een beeld ontstaan dat onmogelijk viel bij te stellen. Roemer, daarentegen, was eerst de man die werd gezien als een vriendelijke goedzak, toen als premierskandidaat, toen als iemand die verwachtingen niet waarmaakte - maar onveranderlijk als een man die heel veel sympathie oogst op straat.


En Roemer zelf? Die wil niet openlijk stilstaan bij een nieuwe teleurstelling. 'Ik kijk alleen maar omhoog.'


Wie is het Beste Raadslid van Nederland? De Volkskrant, Pauw & Witteman en het bureau BKB zoeken in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart de beste lokale volksvertegenwoordiger van het land. Welk raadslid zet zich al jaren dag en nacht in voor uw gemeente? Wie lost gemeentelijke problemen op of maakt moeilijke thema's bespreekbaar? Help ons in de zoektocht naar het Beste Raadslid.

Meedoen? Ga naar besteraadslid.nl om uw favoriete raadslid te nomineren of om hem/haar zo veel mogelijk stemmen te bezorgen. De vier finalisten beklimmen op 18 maart het podium op het Festival van de Lokale Democratie in de Melkweg, Amsterdam. Daar zullen zij strijden om de titel Beste Raadslid van Nederland.

Stem mee!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden