De stilte laat woorden rijpen

Deze week stond het huis van C.O. Jellema nog steeds te koop, werd Arnon Grunberg 45 en debuteerde Caroline van Keeken. Tussen de drie ziet Arjan Peters een verband.

null Beeld Rein Janssen
Beeld Rein Janssen

Al twee jaar te koop, voor slechts 690.000 euro, aan de Hoofdstraat 35 in het Groningse dorp Leens: huize Oosterhouw, de Italiaans-classicistische notariswoning (1868) met aangebouwd koetshuis.

Rijksmonument, 12 kamers, jugendstil-radiatoren, twee bibliotheken met vaste boekenkasten, een parktuin met 150-jarige monumentbomen. Van 1989 tot aan zijn dood in 2003 was dit de woning van de dichter C.O. Jellema.

Hier peinsde hij en schaafde zwijgend aan zijn beschouwelijke verzen die de eeuwige worstelingen weergaven, vertaalde Meister Eckhart of schreef een brief aan zijn broer Anne Otto, die hij zijn beste lezer noemde: 'Wat zou het een zegen zijn als we ons geen voorstelling van geluk maakten - want aan voorstellingen de werkelijkheid afmeten betekent dat je het moment alleen vanuit het perspectief van het nog komende kunt beleven, en dus niet kunt beleven; het mooie komt immers nog' (uit Mijn beste lezer; Flanor; euro 17,50).

Rijmen stimuleren

De interviews die ik de dichter lang geleden in dit 'welstandelijke pand' (makelaar) heb afgenomen, waren korte onderbrekingen van de lange stiltes waarin geblaf van honden en een briesje van de Wadden de hoofdtonen vertolkten, een leegte die het rijpen van rijmen leek te stimuleren.

'Blijf bij jezelf, dan ben je in de dingen,/ en in de dingen laat jezelf daar vrij,/ zij lossen op in jouw herinneringen,/ in hun geweest zijn weet je: jij.' (uit de bundel Stemtest, 2003).

Op de 45ste verjaardag van Arnon Grunberg, vijf dagen geleden, verscheen in 45 exemplaren het bibliofiele Hoewel leeftijd niet het probleem is (La Croce Rossa; euro 45,-), het relaas over een hopeloze relatie met een Leidse studente die steeds opnieuw wil afspreken om het goed af te sluiten. Mooiste zin: 'Misschien was de enige juiste conclusie dat we niets tegen elkaar te zeggen hadden, maar tegen wie heb je wel wat te zeggen?'

Die zin verdient een overdenking, vóórdat we de auteur cynisme aanwrijven om er maar vanaf te zijn. Achteraf, als de dingen zijn opgelost in je herinneringen, worden de verhalen aangemaakt. Die alchemie heeft geen woorden nodig.

Het is welletjes

In de debuutnovelle van Caroline van Keeken, Een goed huwelijk (AFdH; euro 12,-), moet het tweederangs zangduo Ron en Ben op stap met twee oudere dames van de fanclub die een hele dag meet & greet hebben gewonnen. Na dertig jaar is het welletjes. Dit is de laatste prijsvraag waar ze zich voor lenen.

Beheerst oefent Van Keeken zich in de kunst van het uitstellen. In het hele verhaal wordt niets citeerbaars opgemerkt. Dat maakt de doffe treurigheid van deze levens groter dan wanneer er iets ergs of grappigs zou zijn gebeurd.

Het wezenlijke wordt zelden gezegd. Wel wordt het soms geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden