Analyse

De stille revolutie in het centrum van de Haagse macht: de Europese solidariteit wint terrein

Hij mag dan uit het Witte Huis vertrokken zijn, de geest van Donald Trump waart door de Nederlandse verkiezingsprogramma’s. Er lijkt zelfs sprake van een stille Europese revolutie. Niet op de flanken, waar PVV en Forum blijven hameren op een Nexit en de SP en SGP volharden in hun diepe euroscepsis, maar in het centrum van de macht.

 Lijsttrekker Gert-Jan Segers van de ChristenUnie beantwoordt live vragen op Instagram.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Lijsttrekker Gert-Jan Segers van de ChristenUnie beantwoordt live vragen op Instagram.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Want er is een kentering waarneembaar bij drie van de vier coalitiepartijen van het demissionaire kabinet Rutte-III. Zij is stil, omdat het onderwerp relatief weinig aandacht krijgt en niet niet alle partijen te koop lopen met de draai die ze maken.

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie doet dat wel. Tegen de Volkskrant sprak hij over de ‘herbezinning’ op Europa. De partij handhaaft zijn scepsis over besluitvorming op grote afstand van de burger, maar erkent dat de EU nodig is om effectief op te treden jegens bijvoorbeeld grote (tech)bedrijven en in het asiel- en migratiebeleid.

Herstelfonds

Maar bij het CDA en de VVD is de draai nog opmerkelijker. Daaraan is niet alleen Trump debet, maar ook de grote stap die de EU vorig jaar nam met het herstelfonds dat er, ondanks heftige tegenstand van Nederland, gewoon kwam - met honderden miljarden ‘giften’ en al.

De Nexit-partijen voerden er hard campagne tegen: waarom belastinggeld over de heg gooien dat in Nederland hard nodig is? Maar er ontstond ook een opmerkelijke campagne vóór, waarin de linkse oppositie het bed deelde met het grote en kleine bedrijfsleven, en waarin Europese ‘solidariteit’ ook keihard economisch eigenbelang werd.

Deze debatten dwongen het kabinet en de regeringspartijen ertoe hun eurosceptische houding van de afgelopen jaren publiekelijk bij te stellen. Het herstelfonds kon alleen uitgelegd worden door op het algemene belang te wijzen van een Europa dat zich staande moet houden in de wereld van harde machtspolitiek, én het grote economische belang van de Europese interne markt. Voor de hand liggende argumenten, die lang uit het centrum van het Nederlandse Europadebat verdwenen leken.

VVD en CDA

Het wordt niet van de daken geschreeuwd, maar in de partijprogramma’s van CDA en VVD, waar vier jaar geleden nog de euroscepsis van afdroop, zie je deze wending terug. De VVD doet niets af aan het belang van de band met Amerika, maar erkent dat het ‘niet meer vanzelfsprekend’ is dat de VS bij elke crisis het voortouw nemen.

Er wordt onverbloemd gesproken over ‘Europese strategische soevereiniteit’ en ‘een sterke Europese Unie’ is nu volgens de VVD ‘noodzakelijk om de manier van leven van Nederlandse burgers te beschermen’.

Bij het CDA komt Amerika bijna helemaal niet meer voor in het programma, al staat nog wel ergens een achteloos zinnetje dat de Navo ‘de belangrijkste garantie voor veiligheid blijft’. Ook hier is de analyse uit 2017 van de zwakheden van de EU en de noodzaak de EU-besluitvorming ‘voldoende te kunnen controleren’ verruild voor ‘nieuwe verhoudingen waarin Europa vaker dan voorheen als wereldspeler op eigen kracht haar positie zal moeten bepalen’. Verder omarmt het CDA ook een Europese Veiligheidsraad, een Frans-Duits idee.

Europadebat

Links van het midden (de SP en Partij voor de Dieren uitgezonderd) werd al vol ingezet op Europa. Dus als nu ook nog de pan-Europese partij Volt de Kamer binnenkomt, bieden al deze ontwikkelingen samen uitzicht op een Haags Europadebat dat zich kan ontworstelen aan de simpele tegenstelling tussen ‘voor’ of ‘tegen’.

Dan opent zich - ook voor de Nederlandse kiezer - een debat dat, vanwege de toegenomen verwevenheid van Europese en Nederlandse wetgeving, complexer maar ook belangrijker is dan ooit. En waarin partijen nog altijd met zeer verschillende oplossingen komen voor kwesties die ook op Europees niveau spelen.

Veel Nederlanders zijn er klaar voor. Soms oogde het Europadebat in de Tweede Kamer de afgelopen jaren eurosceptischer dan de samenleving. Om bij het herstelfonds te blijven: Nederlanders zijn uiterst wantrouwig over de besteding van EU-gelden. Maar tegelijkertijd wees een Europese peiling in de ‘zuinige landen’, waaronder Nederland, uit dat bijna acht van de tien respondenten in deze landen niet vinden dat de EU te veel geld uitgeeft aan het herstelfonds.

Ook in Brussel zal men deze wending met genoegen aanschouwen: de grote invloed die Geert Wilders lang kon uitoefenen op het Nederlandse Europadebat, is na de Brexit tanende. Zelfs de vooruitzichten van Ruttes ‘kleine landen'-strategie zijn onzeker, nu binnen het CDA de twijfel toeneemt en Kaag er hard afstand van heeft genomen.

.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden