De stemming is omgeslagen. Moorlag is nauwelijks iets te verwijten en het partijbestuur heeft zich vergaloppeerd

Vrij zicht

De kwestie Moorlag wordt een lakmoesproef voor het fatsoen in de nieuwe PvdA.

Schijnconstructie, wat een heerlijk woord is dat. Schijn deugt niet en constructie nog minder. je ziet de Bulgaarse vrachtwagenchauffeurs al voor je, weken van huis voor een grijpstuiver. Aan zo'n schijnconstructie zou William Moorlag, Kamerlid voor de PvdA, zich hebben schuldig gemaakt. Hij moet weg, kan niet anders, oordeelde dagblad Trouw. Hij heeft 'vijfhonderd mensen onterecht uitgebuit. Zwakkeren.'

Dat was twee weken geleden. Dodelijker kan niet, maar het beeld is intussen drastisch bijgesteld. Voordat hij Kamerlid werd, was Moorlag directeur van de sociale werkvoorziening Alescon in Assen. De rechter oordeelde half december dat Alescon zich niet aan de cao voor sociale werkvoorzieningen (sw) heeft gehouden. Daar plakten het PvdA-partijbestuur en de ijverige Jonge Socialisten het etiket schijnconstructie op. Maar dat frame deugt niet. Alescon had een eigen uitzendbureau, en de mensen die daar werkten, hadden ook een keurige cao. Niet de cao van de sw, dat is waar. Maar gewoon de cao van de uitzendbranche. Geen Bulgaarse toestanden.

Een beter frame is dat van oude en nieuwe gevallen. Dat doet denken aan Wim Kok en de bezuinigingen op de WAO in de jaren negentig. Destijds werd Kok ook bijna door de partij gekielhaald. Naar die tijd moeten we terug, want het probleem van de te dure sociale werkplaatsen speelt al ruim twintig jaar. Ooit werd voor de sw een gepeperde cao afgesloten, met lonen tot 130 procent minimumloon, eindejaarstoeslag, goed pensioen. Dat werd onbetaalbaar voor de gemeenten, die de sw bekostigen. Er kwam in 1998 een herkeuring voor 'nieuwe gevallen' terwijl de sw'ers van daarvoor gegarandeerd tot hun pensioen mochten blijven. Precies als bij de WAO.

Het kabinet Balkenende-Bos, met Klijnsma (PvdA) op Sociale Zaken, besloot dat de sw verder moest worden aangepast. Klijnsma stelde al in 2009 vast dat sprake was van een 'cao met een gouden randje'. Maar het was wel Nederland dus bestaande gevallen werden ontzien. Nieuwe klanten zouden worden uitgeplaatst naar bedrijven. Daar zouden ze verdienen wat ze waard waren, aangevuld tot het minimumloon door het Rijk.

Moorlag: Bulgaarse toestanden Foto ANP

Daarna viel het kabinet en in de oppositie keerde de PvdA haar vestje - de geschiedenis kent weinig verrassingen. Het vreselijke gedoogkabinet Rutte I met Wilders ging precies doen wat voordien was afgesproken. Wel onder luid protest 'tegen de armoede' van de PvdA. Vervolgens viel ook Rutte I en kwam via Rutte-Samsom de PvdA weer aan het bewind. Met wederom staatssecretaris Klijnsma, die ging uitvoeren wat al in de pen zat, alleen strenger. De sociale werkvoorziening ging dicht voor nieuwe gevallen. Bedrijven die mensen aannamen die zich zelfstandig niet konden redden, kregen een aanvulling.

Nu komt Alescon in beeld, de werkvoorziening waar Moorlag later directeur werd, en het inmiddels beruchte uitzendbureau AwerC. Ver voor de komst van Moorlag had Alescon voorgesorteerd op een voorspelbare toekomst. Nieuwe klanten traden in dienst van het uitzendbureau en niet van de sociale werkvoorziening. Als gevolg daarvan is Alescon nu een van de weinige werkvoorzieningen zonder wachtlijst, terwijl elders in het land elfduizend mensen thuis op de bank zitten te wachten op plaatsing. Wie werkt bij AwerC, heeft inderdaad geen cao met gouden randje. En zo kwam uit dat collega's die naast elkaar hetzelfde werk doen, verschillende loonstroken hebben. Vervelend maar niet uniek. Zo gaat dat met oude en nieuwe gevallen.

Asscher: hoezo niet fraai?... Foto ANP

In augustus 2015 komt William Moorlag bij Alescon te werken. Toen mocht de sociale werkplaats al geen mensen meer aannemen. Hij doet niets aan het uitzendbureau met de uitzendbureau-cao. Niet fraai, was de reactie van partijleider Asscher toen de zaak aan het rollen kwam. Hoezo niet fraai? Wat had Moorlag anders moeten doen? De gang van zaken had inmiddels de zegen van de wet, iedereen wist van hoed en rand, en veel gemeenten met een sociale werkplaats hebben intussen een soortgelijke 'constructie'.

Je moet je aan de cao houden, heeft de rechter gezegd. Dat is alles. Hij heeft niet overwogen dat de mensen die nu kennelijk tekort gedaan zijn, thuis zouden zitten als Alescon zich aan de sw-cao had gehouden. Evenmin heeft hij in zijn uitspraak betrokken dat er geen dappere bestuurder is geweest die heeft durven zeggen dat die cao nog altijd een strop is om de nek van gemeenten.

Kok: ook bijna gekielhaald... Foto ANP

Volgende week komt de PvdA-commissie die de kwestie-Moorlag onderzoekt met haar bevindingen. Die commissie is nog door het partijbestuur ingesteld met het frame dat Moorlag schuldig was aan een schijnconstructie. De onderzoeksvraag is immers of hij 'nog geloofwaardig kan opereren als Kamerlid voor de PvdA'. Zo'n vraag stellen is haar beantwoorden. Zoals vanouds zwiert de partij heen en weer tussen het taaie ongerief van besturen en het onbekommerde gevoel van links zijn. Maar voor de commissie wordt het langzamerhand precair.

De stemming is omgeslagen. Moorlag is nauwelijks iets te verwijten en het partijbestuur heeft zich vergaloppeerd. Als de commissie voor Moorlag kiest, kan het zopas aangetreden partijbestuur zijn boeltje pakken. Kiest de commissie tegen Moorlag, dan kiest ze voor het lonkende radicalisme. Maar ook tegen de eigen geschiedenis als bestuurspartij en vooral tegen het fatsoen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant