De stembusstrijd schreeuwt om elan

Wilders heeft in 2016 het initatief gepakt in de campagne. Het tegenoffensief biedt nog weinig bezieling.

'Op alle onderwerpen waar kiezers het over willen hebben is de PVV dominant en offensief.' Beeld anp

Het naderende einde van 2016 markeert ook het einde van het kabinet-Rutte II - de coalitie die de politiek weer in beweging kreeg na het stilstaand water van Balkenende IV en Rutte I. De economische crisis bracht een dwingende, politiek breed gedragen hervormingsagenda.

Dat bracht rond het Binnenhof tevredenheid over de getoonde daadkracht: daarbuiten heersten de scepsis en de ongerustheid over alle veranderingen. Wacht maar tot de economie aantrekt, was lang de bezweringsformule. Inmiddels rijgen de positieve economische berichten zich aaneen en kijkt niemand meer raar op als Geert Wilders na 15 maart de grootste partij leidt. Geen ander voerde zo geharnast en agressief campagne tegen alles wat de coalitie en de 'constructieve oppositie' ondernamen.

Zo zitten de middenpartijen na vier jaar kranig besturen alsnog met de handen in het haar. Het economisch herstel dringt hun eigen sociaal-economische agenda naar de achtergrond, en nu blijken de kiezers het over heel andere dingen te willen hebben: immigratie, integratie, de islam, de dreiging van het terrorisme, de EU. Op al die onderwerpen is de PVV dominant en offensief. De zorgen over de nieuwe verhoudingen op het Binnenhof groeien nu snel, al is het maar omdat vrijwel niemand met Wilders wil samenwerken. Want wat gebeurt er met de polarisatie in het land als winnaar Wilders straks buitenspel wordt gezet?

Geen wonder dat de PVV de campagne domineert, ook die van de anderen. Van VVD-leider Rutte tot de nieuwe PvdA-leider Asscher: veel van wat ze zeggen en doen lijkt vooral gericht op de PVV. Iedereen wil dé uitdager zijn. Maar vooralsnog blijft die campagne hangen in waarschuwingen en onheilsprofetieën: stem niet op hem, want dat is gevaarlijk. Wilders heeft de bal, de andere spelers rennen met de tong op de knieën achter hem aan, de vermanende vinger omhoog. Maar was dat niet ook de manier waarop de gevestigde politiek in Groot-Brittannië en de VS vergeefs campagne voerde tegen de Brexit en Trump?

Ook hier gaat nog nauwelijks een wervend effect uit van het tegenoffensief. Partijen hadden het najaar kunnen aangrijpen om de bezieling terug te brengen in hun eigen ambities: waarheen met het land nu de schatkist op orde is en er weer serieus geïnvesteerd kan worden? Maar de programma's brachten nog weinig elan. De kans om terug te gaan naar de tekentafel en ongehinderd te dagdromen is door veel partijen nog nauwelijks benut.

Wie grijpt de kans om het belastingstelsel, de pensioenen en de verzorgingsstaat serieus te moderniseren, inclusief maatwerk voor het snel groeiend leger zelfstandigen? Wie maakt het deltaplan voor het onderwijs, dat internationaal achterop dreigt te raken? Wie maakt de arrangementen om de 'participatiesamenleving' om te toveren tot iets dat 'zorgen voor elkaar' daadwerkelijk aantrekkelijker maakt? Wie durft enthousiast werk te maken van de integratie van de tienduizenden toegelaten vluchtelingen uit de oorlogsgebieden die nu hier dreigen te verpieteren? En wie draagt dat alles met offensieve overtuiging uit?

Voor veel kiezers staat Wilders voor 'hoop en verandering', bleek laatst bij zijn uitverkiezing tot politicus van het jaar. Hoe bizar zijn opponenten dat ook mogen vinden - ze voeren een verloren strijd als ze er niet snel geïnspireerde politieke bezieling tegenover gaan zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden