De stem van Oaxaca wordt gegijzeld

Met het aantreden van president Fox in 2000 leek het uit met de almacht van de PRI in Mexico. Maar in de provincies regeren veelal nog de oude potentaten....

Van onze correspondent Cees Zoon

Hoofdredacteur Ismael Sanmartin slaapt onder zijn bureau. Verslaggever Pascual Salanueva ligt, in zijn ondergoed, bovenop een bureau te lezen tot de slaap komt. Ook elders in de moderne redactieruimte proberen journalisten zo goed en zo kwaad als het gaat enige nachtrust te krijgen.

De redactie van Noticias is niet het slachtoffer van een uit de hand gelopen feestje. En de redacteuren zijn evenmin zulke workaholics dat ze na het maken van hun dagelijkse krant niet eens de moeite meer nemen om thuis te gaan slapen. Ze worden gegijzeld in hun eigen gebouw. Al bijna vier weken lang kunnen de 31 redacteuren en een handvol technisch personeel het pand niet uit.

Het gebouw is omsingeld door een grote groep mannen die zichzelf 'stakende redactieleden' noemen, hoewel geen van hen ook maar een uur op de redactie van Noticias heeft gewerkt. In werkelijkheid zijn het de stoottroepen van de Revolutionaire Confederatie van Boeren en Arbeiders (CROC), een door de regeringspartij PRI beheerste vakbond. In hun midden wemelt het van de politieagenten in burger, die voor de gelegenheid shirts met stakingsleuzen dragen.

De reden van de belegering is simpel: in de krant verschijnen met regelmaat artikelen die de autoriteiten van de Mexicaanse staat Oaxaca niet bevallen. 'Ze willen ons naar de verdommenis helpen' , zegt verslaggever Luis Ignacio Velasquez. 'De gouverneur van Oaxaca wil Noticias sluiten, kan niet schelen hoe, omdat onze kritische lijn hem niet bevalt en hij ons niet kan omkopen.'

Op vrijdag 17 juni werd het gebouw van Noticias bestormd door een groep van zestig mannen. De journalisten hadden de aanval al dagen zien aankomen en wisten tenminste hun eigen redactieruimte te verdedigen tegen de binnendringers. Maar sindsdien kunnen zij het gebouw niet meer uit. Als bij een echte gijzeling moeten ze dagelijks onderhandelen met de belegeraars over het doorlaten van voedsel en medicijnen.

De kwestie heeft in Mexico grote opschudding verwekt, maar dat betekent niet dat de verantwoordelijke autoriteiten iets ondernemen om er een eind aan te maken. Amnesty International, de Nationale Commissie voor de Mensenrechten en journalistenorganisaties hebben geprotesteerd tegen deze drastische aanval op de persvrijheid.

Maar de regering van president Fox zegt dat het een 'politiek conflict' is tussen de gouverneur en de krant, en dat zij dus niets kan doen.

Hier in Oaxaca is het 'oude' Mexico nog springlevend. Het Mexico van de partijdictatuur van de Partij van de Institutionele Revolutie (PRI), die meer dan zeventig jaar lang de dienst uitmaakte in het land. De PRI controleerde alles op de wijze van de communistische partij in de Sovjet-Unie: vakbonden behoorden tot de partijstructuur en de pers schreef wat de partij dicteerde. Met het aantreden van Fox in 2000 werd die macht op landelijk niveau doorbroken, maar in meer dan de helft van de staten heeft de PRI het nog steeds voor het zeggen en blijven de gouverneurs potentaten.

Noticias, VozeImagen de Oaxaca (Stem en Beeld van Oaxaca) is de enige onafhankelijke krant van Oaxaca, de arme staat waar de indianen de meerderheid van de bevolking vormen. Er zijn nog drie lokale kranten, maar die beantwoorden geheel aan het beeld van partijkranten, met veel foto's van een linten knippende gouverneur en verslagen van diens grote daden ten dienste van de morele en fysieke verheffing van het volk. Dat loont, want zoals in heel Mexico drijven de kranten op advertenties van de overheid.

Noticias is die advertenties al jaren kwijt. Want ook de vorige gouverneur, Murat, las niet graag over de grenzeloze corruptie tijdens zijn bewind. Hij liet het niet bij het intrekken van advertentie-opdrachten. In november bestormde 'een commando' de kelder waar papier en inkt van de krant liggen opgeslagen, een actie waarbij een jongen om het leven kwam. Justitie heeft de zaak nooit onderzocht.

Bij de krant dachten ze dat niemand erger kon zijn dan de despoot Murat. Maar de nieuwe gouverneur, Ulises Ruiz, blijkt hem te overtreffen. Noticias had tijdens de verkiezingscampagne eind vorig jaar de zijde gekozen van de oppositie. Maar PRI-kandiaat Ruiz won, in een geur van fraude, en nu hij de baas is, neemt hij wraak. 'Hier kunnen ze je beroven, aftuigen of vermoorden zonder dat er een haan naar kraait', stelt verslaggever Velasquez.

Ruiz geeft de onafhankelijke journalisten van Noticias (en de correspondenten van de landelijke Mexicaanse kranten) genoeg stof om te schrijven. Sinds zijn aantreden in januari is de toeristenstad Oaxaca veranderd in een bouwput. Het hele centrum wordt gerenoveerd, waarvoor Ruiz liefst zestig miljoen euro heeft uitgetrokken, een verkwisting in een staat waar de armoede op elke straathoek zichtbaar is. Het project staat onder leiding van de broer van de gouverneur, die bovendien van plan is van het nabijgelegen Monte Alban - een archeologische stad van bijna drieduizend jaar oud - een soort pretpark te maken, in strijd met de federale wetten. 'Alsof in Mexico niet elke dag wetten worden geschonden', verklaarde Ruiz.

Onder de gijzeling van de redactie blijft Noticias dagelijks in noodedities verschijnen, dank zij het feit dat de krant buiten de stad wordt gedrukt. Maar de kiosken bereikt de krant niet altijd. Al verschillende keren zijn de krantenwagens overvallen, de chauffeurs mishandeld en uit hun voertuig gezet.

De democratische overgang van president Fox is aan Oaxaca voorbijgegaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden