De stem van de redelijkheid is nu een eenzame

Wie in het gepolariseerde Egypte hardop spreekt over 'verzoening' krijgt van twee kanten de strontkar over zich heen.

CAÏRO - De kop boven het nieuwsartikel leek vrij onschuldig. Het artikel parafraseerde een Egyptische bewindsman die pleitte voor verzoening tussen zijn regering en de Moslimbroederschap. Dat woord 'verzoening' kwam onderminister van Economische Zaken, Ziad Bahaa el-Din, op een hoop ellende te staan.

In het sterk gepolariseerde politieke klimaat in Egypte, sinds de militairen president Mohammed Morsi afzetten, is 'verzoening' een vies woord geworden. Een tv-presentator ondervroeg Bahaa el-Din streng of hij het woord echt had gebruikt en zei dat het de woede van het publiek zou kunnen wekken. Waarop de onderminister uitlegde dat hij in werkelijkheid had gezegd dat het land in de richting van een 'nieuw en kalm politiek stelsel' moet bewegen.

Er is in Egypte weinig animo voor het sluiten van compromissen nu er een oorlogssfeer heerst en veiligheidsfunctionarissen de media en het publiek proberen te mobiliseren voor de strijd tegen de islamisten.

Dat klimaat heeft Bahaa el-Din, een eenzame stem van redelijkheid in het door militairen gedomineerde kabinet, in een lastige positie gebracht. Zijn pogingen de regering tot gematigheid te bewegen hebben ertoe geleid dat hij nu onder vuur ligt van aanhangers én tegenstanders van het militaire bewind.

Columnisten en commentatoren die op de hand van het militaire bewind zijn maken Bahaa el-Din uit voor verrader, terwijl activisten die tegen de regering zijn zich afvragen hoe hij het kan uithouden temidden van mensen die het bevel hebben gegeven tot de ergste bloedbaden uit de recente Egyptische geschiedenis. Zijn aanhangers hopen dat Bahaa el-Din aanblijft als stem van de redelijkheid in de regering, en om het machtsmisbruik door de veiligheidsdiensten in de gaten te houden. 'Er moet iemand zijn die de regering afremt, zodat ze niet denken dat ze alles kunnen doen', zegt Khaled Fahmy, een historicus die sinds de universiteit bevriend is met Bahaa el-Din.

Na een mislukte poging het bewind af te houden van het keiharde optreden tegen islamistische demonstranten in augustus, strijdt Bahaa el-Din nu tegen een ontwerpwet die volgens mensenrechtenactivisten neerkomt op een verbod van demonstraties.

Bij dit gevecht probeert hij te ontkomen aan de automatische tegenstelling tussen regering en de Moslimbroederschap, 'om te garanderen dat er een democratische weg is, zodat we niet vastzitten in die tegenstelling'. Het is de vraag of eraan te ontkomen valt.

Hoe gepolariseerd Egypte is bleek gisteren opnieuw bij het proces tegen Morsi op beschuldiging van het aanzetten tot moord op betogers. Morsi's aanhangers klagen dat het proces oneerlijk is en neerkomt op rechtspraak door de overwinnaars. Bahaa el-Din zegt dat hij weinig hoop heeft dat er een eind komt aan de tegenstelling tussen de regering en de islamisten. Ook al zit het grootste deel van de top van de Moslimbroederschap gevangen, hij verwijt de Moslimbroeders dat zij niet hebben gereageerd op verscheidene politieke initiatieven. 'Je kunt een signaal afgeven', zegt hij. 'Iedereen die bereid is om hierop in te gaan kan een aanzet geven tot een discussie. Tot nog toe heb ik geen reactie gehoord.'

Nu er geen zicht is op een oplossing is de voorlopige regering, gesterkt door miljardenhulp van de rijke Golfstaten, druk bezig maatregelen door te drukken die tot nieuwe verkiezingen moeten leiden.

Voordat hij tot het kabinet toetrad stond de 49-jarige Bahaa el-Din bekend als een onafhankelijke technocraat die zich door zijn daadkracht onderscheidde van de verlamde Egyptische bureaucratie. Onder president Mubarak had hij onder meer de leiding over het investeringsagentschap en voerde hij campagne tegen de corruptie. Als een van de weinige hoge ambtenaren sloot hij zich niet aan bij Mubaraks Nationale Democratische Partij.

In het kabinet behoorde Bahaa el-Din bij een klein groepje onder leiding van vicepresident Mohammed El-Baradei dat minister van Defensie Abdelfattah al-Sisi ervan probeerde te overtuigen geen veiligheidstroepen af te sturen op twee sit-ins van de Moslimbroeders in Caïro.

Het groepje pleitte voor een politieke oplossing, zegt mensenrechtenactivist Karim Medhat Ennarah. 'Het bewind was verdeeld. Sisi was verscheurd tussen de twee kampen. Ik geloof niet dat het onvermijdelijk was.'

Uiteindelijk trokken de hardliners aan het langste eind, met als gevolg dat honderden betogers werden gedood. El-Baradei trad meteen af en veel mensen verwachtten dat Bahaa el-Din zijn voorbeeld zou volgen.

Bahaa el-Din zegt moe te zijn van de voortdurende speculaties over de vraag of hij aanblijft. Volgens hem gaan alle debatten over zijn rol in de regering voorbij aan de vooruitgang die op andere terreinen is geboekt, zoals een groot stimuleringspakket voor de economie en financiële steun voor boeren en studenten. Hij erkent dat de komende Grondwet, de nieuwe kieswet en andere wetten een lakmoesproef zijn voor de effectiviteit van de regering.

Activiste Mona Seif is teleurgesteld in Bahaa el-Din. Volgens haar hebben advocaten hem en andere bewindspersonen een lijst gegeven met daarop de namen van duizenden mensen die sinds juli om politieke redenen vastzitten. Ze hebben tot nog toe geen antwoord gekregen. 'Als je niet je volle politieke gewicht gebruikt om een eind te maken aan mensenrechtenschendingen, dan ben je net zo goed medeverantwoordelijk voor die schendingen als ieder ander', zeg Seif.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden