De steelpan van minister Brinkhorst

Het is een grap met een baard, maar zelf vind ik hem elke keer weer leuk. De grap over de steelpan....

Ronald Plasterk

Als je erop let dan zie je dit patroon in veel betogen terug. Een mooi voorbeeld was het paginagrote verhaal dat de minister van Economische Zaken, Laurens Jan Brinkhorst, een week geleden op de Forumpagina gepubliceerd onder de kop: 'Vrije energiemarkt heeft toch nut'. Hij verzet zich tegen de suggestie (onder meer van mij) dat er een verband zou kunnen bestaan tussen de toenemende problemen met het leveren van stroom en privatisering.

Het meest in het oog springt de zin 'dat bedrijven alles op alles (moeten) zetten om de beste prijs-kwaliteitverhouding te leveren'. De prijs-kwaliteitverhouding. Het klinkt soepel, maar wat betekent het?

Het gaat er nu juist om dat er bij stroom geen sprake is van kwaliteit. Als de stroom überhaupt geleverd wordt, en daar gaan we ondanks alle privatisering voorlopig toch nog maar van uit, dan is er geen kwaliteit. De spanning is 220 Volt, en de frequentie 50Hz (daar zou je inderdaad ook nog van af kunnen wijken, maar dan staat in no time heel het raderwerk stil, en ik denk dat de minister dat niet bedoelt). Maar wat bedoelt hij dan wel? Hij kan niets bedoeld hebben, want de hele zaak is nu juist dat stroom stroom is. Dus wat kan er aan de hand zijn? Het kan zijn dat de minister het zelf niet snapt. Het kan ook dat de ambtelijke top die dit geschreven heeft het niet snapt. Allebei niet waarschijnlijk. Plausibel zou kunnen zijn dat in de tekst zoals die aanvankelijk was opgesteld door de centrale directie van het ministerie gewoon stond 'de prijs', maar dat de afdeling voorlichting dat wat mager vond en er 'prijs-kwaliteitverhouding' van heeft gemaakt.

Afijn, die steelpan. De redenering van Brinkhorst is: ten eerste is het goed dat de elektriciteit door de markt gereguleerd wordt, ten tweede wordt hij niet door de markt gereguleerd, en ten derde maakt het niet uit door wie hij wordt gereguleerd. Om de drie stappen van de steelpan precies met citaten te onderbouwen: de minister zegt: 1. 'De Nederlandse overheid moet actief meewerken aan een geliberaliseerde energiemarkt', 2. 'De mogelijkheid die de minister heeft om het economisch eigendom bij een ander onder te brengen moet worden versterkt', en 3. 'Als dat goed geregeld is dan zou de vraag wie de eigenaar is van de bedrijven niet langer relevant mogen zijn'.

Die politieagent heeft ongetwijfeld tegen de rechtenstudent gezegd: zat er volgens u nu wel of niet een gat in dat pannetje? En als simpele lezer van Brinkhorst denk je: vindt de minister nou wel of niet dat de markt het aanbod van stroom moet regelen? In het laatste geval zijn we het eens, in het eerste geval is de vraag waarom de overheid zich dan het recht voorbehoudt om in te grijpen.

Geen misverstand: de markt is in zijn algemeenheid prima. Toen de PTT monopolist was, waren telefoons duur en had je geen keus, nu is dat beter. Maar sommige zaken lenen zich niet voor de markt. Water in flessen kan prima door de markt geleverd worden, water uit de kraan niet.

De afnemer van stroom wil in de eerste plaats dat de stroom niet uitvalt, en daarvoor maakt het niet uit of je NUON of Essent als leverancier hebt, want als hij bij je buurman uitvalt dan valt hij bij jou ook uit. Minister Brinkhorst zei gisteren dat een grotere zekerheid van stroomleverantie wel tot een hogere prijs zou leiden ('Alles heeft zijn prijs'), en dat is precies zo; alleen is dat geen afweging die de consument individueel kan maken, maar een die collectief, dus door de overheid, moet worden gemaakt. Als de ene leverancier een beter product zou kunnen leveren dan de andere, dan zou je affiches zien met 'NUON-stroom valt minder uit', dan had je inderdaad prijs-kwaliteitverhouding, en dan zou concurrentie echt zin hebben, maar dat kan technisch niet. Daarom gooien ze het maar op life-style advertenties, en Ajax-plakboeken.

Welke consument wil er nu werkelijk kiezen tussen NUON en Essent? Dat is net zo'n fictie als dat de taxigebruiker op het stationsplein over de prijs van een rit zou willen onderhandelen. Markt-fetisjisme. Met economische theorie of redelijk ordenen van de productie heeft het niets te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden