De stad uit

Amsterdam is overvol met theatergroepen. Gebeurt er in de provincie dan niets? Staatssecretaris Medy van der Laan moedigt Randstad-emigratie aan....

Drie jaar geleden vertrokken de collega's Silvia Andringa, Bas Zuyderland en InDerksen naar Limburg. Per 2001 huist in Sittard Het Laagland, een jeugdgezelschap waarvan de drie de artistieke leiding vormen. Zowel Hussaarts als de drie Laaglanders verkasten met partners en kinderen naar hun nieuwe vestigingsplaatsen.

Niet dat het hen daarom te doen was, maar deze Randstad-emigratie sluit naadloos aan bij het streven van staatssecretaris Medy van der Laan van Cultuur naar een betere, landelijke spreiding van kunst. Ze noemde Hussaarts in een interview zelfs nadrukkelijk als voorbeeld. Maar eenmaal neergedaald in de regio valt de politieke daadkracht tegen. Het is maar helemaal de vraag of de provincies de intentie van de staatssecretaris financieel zullen ondersteunen. Die financi kwestie is een ding. Naast de persoonlijke consequenties, is de verhuizing ook op artistiek gebied ingrijpend. Leider worden van een eigen groep, compleet met eigen gebouw en ver van alles waar ze aan gewend waren. Je ontdekt de noodzaak om, zoals Josee Hussaarts van Kwatta zegt, een 'nieuwe theaterfamilie' op te bouwen. Want in Nijmegen of Sittard 'een dependance van Amsterdam' starten, dat is geen optie.

Hussaarts liet haar fijnmazige netwerk, opgebouwd in Amsterdam achter. 'Daar had ik aan woord genoeg, wist ik precies bij wie ik moest zijn. Dat is overigens ook veilig, in Nijmegen heb ik met meer risico's te maken.' De wereld 'zit hier anders in elkaar. Impulsen die in Amsterdam op straat liggen, moet je hier zelf opzoeken. Er is minder hectiek. Maar de rust die ik hier heb, in het eigen pand, geeft me ontzettend veel kansen, meer dan in Amsterdam.'

Kwatta erfde met het stemmige badhuis uit de twintiger jaren het onderkomen van Theater Teneeter, dat na een roemrucht bestaan van 25 jaar in 2001 pijnlijk ter ziele ging. Hussaarts maakt er in 2002 na anderhalf jaar leegstand een compleet nieuwe start. In de fraaie theaterzaal staat het decor van de voorstelling Van drie oude mannetjes die niet dood wilden te wachten op de eerste repetities. De regisseur wekt, meer dan haar collega's in Sittard, de indruk dat het begin nog niet over is.

'Jezelf opnieuw ontdekken, met nieuwe mensen om je heen, dat vraagt tijd.' Het opbouwen van een goed organisatorisch team viel Hussaarts zwaar. Er is sinds kort een tweede zakelijk leider. 'Die zijn moeilijk te vinden. Ze zitten allemaal in het westen en hebben werk.'

Hussaarts is stellig over het belang van zo'n 'nieuwe theaterfamilie'. 'Je deelt in dit vak meer met elkaar dan die paar uur op de repetitie. Ook daarom vind ik het ongezond om te veel met mensen uit de Randstad te werken. Die na afloop weer de trein pakken.'

In Sittard zit Het Laagland in voormalig schoolgebouw met ruime, hoge gangen. Zuyderland en Andringa herinneren zich levendig de eerste repetitie, na de zomer van 2001. Andringa: 'Stonden we verloren in dat amper schoongebezemde grote gebouw, met gebak en een nieuw koffiezetapparaat.' Ze schoven wat schoolbanken tegen elkaar voor de eerste tekstlezing met de acteurs. Vanuit de wandelgangen veroverden ze het gebouw. Drie jaar later is het een bruisend, sfeervol kunstenaarshonk.

Ook dit gewezen stel Amsterdammers is de overgang van stad naar land niet in de koude kleren gaan zitten. Andringa: 'Ik mis de verschillende soorten mensen. Die te volle, drukke stad met al die verschillende culturen, atmosferen en energie Dat maakte me rustig.' Haar collega Bas Zuyderland relativeert: 'Nederland is klein, ik stap 's middags op de trein, zit 's avonds in Amsterdam en ben de volgende dag weer terug. Dat doe ik nog steeds.'

Andringa merkt dat het leven van haar dierbaren op afstand is gezet. 'Als er iets aan de hand is, ben ik er nooit. Een avond waarin spontaan tot laat wordt doorgeboomd. Dat geldt ook voor het werk. Niets komt op ons af. Je moet er zelf aan werken om contact te houden.'

Daar staat veel tegenover. Andringa: 'Er is lucht gekomen voor nieuwe idee Het is heerlijk om een eigen pand in te kunnen richten. Niet alleen de luxe van veel ruimte, maar ook de sfeer die je er schept. Een tafel hebben waar je met dertig man omheen kunt zitten.'

De Laaglanders genieten van de stap naar het artistiek leiderschap. Iets opbouwen met een lange adem, een visie. Soms eens even radicaal het roer omgooien. Zuyderland geniet van de rust die bij deze positie hoort. 'Ik durf langer bij zaken stil te staan en dat levert me veel op. In Amsterdam word je normaal gesproken niet zolang met rust gelaten. Hier kunnen dingen echt rijpen.'

Opvallende gelijkenis met Kwatta is het belang dat de groep hecht aan samenwerking met zowel de Toneelacademie in Maastricht als collega gezelschappen in de regio. Het lukt in Sittard goed om jonge makers binnen te halen. Niet alleen is er ruimte zat in het grote pand, ook de chemie met jonge kunstenaars vindt men er van vitaal belang.

In Limburg bloeit de samenwerking met groepen als Het Vervolg en het Huis van BourgondiIn Gelderland richt Kwatta de blik op Oostpool, de werkplaats Generale Oost en het conservatorium. Josee Hussaarts spreekt over het tweede front. 'We moeten zorgen dat er in dit gebied een artistiek zwaartepunt komt, dat er dingen van belang gebeuren. Ik vind Koos Terpstra daarvan een goed voorbeeld. Die heeft met het Noord Nederlands Toneel een aanzuigende werking veroorzaakt door in Groningen een originele, bruisende theaterfamilie te formeren.'

Zuyderland ervaart een sterkere en andere collegialiteit dan in de volle Randstad. 'Hier is iedereen ervan doordrongen dat ze elkaar nodig hebben.' Hussaarts: 'We weten dat we het hier met elkaar moeten zien te rooien maar als dat lukt hebben we iets erg sterks in handen. Dan kunnen we jonge mensen uit deze omgeving ervan overtuigen dat hier artistiek iets te beleven valt. Dat ze daarvoor niet een kamertje in Amsterdam hoeven te gaan zoeken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden