De stad is opgewonden, maar niet vanwege Theo van Gogh

Moet je daar nog over schrijven?

Herdenkers van Theo van Gogh op 2 november 2016.

Het Theo van Goghpark is leeg op één man na. Het is het uur van de moord. Ik vraag de man naar Theo van Gogh, maar hij heeft haast, hij moet de stad in, die is in vol bedrijf. Moet ik ook de stad in? Daar is een herdenking op de plek waar Theo van Gogh acht kogels kreeg uit een HS-2000-pistool, en waar Mohammed Bouyeri hem de keel doorsneed met een kukri-machete, en een fileermes in zijn borst stak met een haatbrief eronder van vijf pagina's. Moet je daar nog over schrijven, twaalf jaar later?

Het Theo van Goghpark is naar Theo van Gogh genoemd niet vanwege de moord, maar vanwege zijn films. Hij wordt er omringd door filmers en fotografen: Emmy Andriessestraat, Eva Besnyöstraat. Er is verder geen enkele verwijzing naar Theo van Gogh te vinden in het Theo van Goghpark, of het moet de valse christusdoorn zijn die er is geplant. Er is ook een vrolijk kunstwerk van een gelukkig, autochtoon gezinnetje, nou, koppel dat maar eens aan Theo van Gogh.

Ik stuur Jason Walters een bericht, de voormalige terrorist. Ik weet dat hij graag bij de herdenking was geweest, en vraag me af waar hij vandaag aan denkt.

Ja, ik moet erheen, naar de Linnaeusstraat. De gemeente heeft er alvast een alarmgeel bord gezet: Deze plek vrij houden op 2-11-2016 i.v.m. THEO VAN GOGH. Alsof Theo zichzelf zo komt parkeren. Een brandweerwagen houdt de moordplek vrij van auto's. Het is een hachelijk stukje stad; een smalle parkeerstrook tussen de razende straat en het razende fietspad, de brandweerman achter het stuur had dienst op de dag van de moord, vertelt hij, maar niemand kon meer wat doen voor Theo van Gogh.

Het vrolijke kunstwerk in het Theo van Gogh park. Beeld Marion Golsteijn

Jason was van de Hofstadgroep, net als Mohammed Bouyeri. Acht dagen na de moord gooide hij een handgranaat naar agenten in Den Haag, angstige dagen waren dat. Hij kreeg dertien jaar cel. In de gevangenis wierp hij zijn religieuze ballast af. Nu studeert hij drie studies aan de universiteit in Leiden.

Maar hij antwoordt niet.

Er zijn acht mensen gekomen naar de herdenking van Theo van Gogh, journalisten niet meegerekend. Ze bekijken de wereld door een andere bril dan de mijne. Om hen heen is de stad vol in bedrijf: ambulances gillend, trams schurend, scooters bluetoothend ertussendoor. De stad is opgewonden, maar niet vanwege Theo van Gogh.

Roel Storm is helemaal uit Noord komen fietsen. 'Luister, dit is een mooi begin voor je column', zegt hij, en begint te declameren: 'Rrrrrégen en wind, de stórm trotserend kwamen duizenden naar Theo van Gogh...' Hij houdt stil en kijkt om zich heen. 'Nou. Mooi niet dus.'

Het bord.

Uit de helderblauwe hemel waait een bui - Theo's pis, denk ik, maar zo kun je alles wel interpreteren. Het stadslawaai overstemt nu echt de speeches, 'Theo was een kaaskop...', kan ik verstaan, '...zwarte Piet is cultureel eigendom'. Fietsers bellen ongeduldig, zeg, de stad moet door. De herdenkers steken een waxinelichtje aan en strooien nog wat complotten over hun meegebrachte witte rozen. Een man die zichzelf Jack Terrible noemt wijst op betrokkenheid van Máxima.

De burgemeester moet hier zijn, denk ik, met wat van zijn mensen. Elk jaar weer. Gewoon even hier staan, tien minuten is genoeg, even die naam noemen, anders spoelt-ie weg. Dan kan Jason ook een keer komen en vertellen over zijn kant van de zaak.

Jason is vrij maar heeft nog een mediaverbod. Die mag niet met me praten. Maar hij twittert ineens wel een foto van Theo van Gogh en noemt hem: 'Een belichaming van de hoogste waarden van menselijke vrijheid en waardigheid.'

Jason bewijst dat terroristen weer mens kunnen worden. Het omgekeerde bestaat ook: zijn eigen broer kwam om in Syrië, en Mohammed Bouyeri lijkt nog even rabiaat als toen. Na de aanslagen in Brussel en in Nice schreef Jason geschrokken op Facebook over de 'existentiële dreiging' van de 'oorlogstheologie'. De moord op Theo van Gogh is voor hem een moord op de vrijheid om kritisch te zijn. Hij weet hoe dat werkt, hij zat zelf in die wereld, beneveld door de jihad.

Zes kilometer verderop, tegelijk met de herdenking, veroordeelt de rechtbank jihadist Osama T. Die was 13 toen Theo van Gogh werd vermoord. Bij zijn arrestatie droeg hij twee messen en een hakbijl.

Theo van Gogh was een geheim agent, zegt Jack Terrible. Het is een herdenking van niks. Ja, daar moet je over schrijven - de naam van Theo van Gogh is nu weer 23 keer genoemd. En Jason moet vertellen. Als het schrijven en vertellen stopt, stopt de geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden