REPORTAGE

'De staat wil me doden met deze isolatie'

Iedereen is tegen mij, alleen op eigen kracht ben ik overeind gebleven. Met woorden van die strekking probeerde Anders Behring Breivik woensdag de rechtbank in het Noorse Skien ertoe te bewegen zijn gevangenisregime te verlichten. Hij zou als een 'dier' zijn behandeld, terwijl de psychiaters van dienst zich zouden bedienen van propaganda. 'Het was menselijker geweest om me neer te schieten.'

Massamoordenaar Anders Behring Breivik (L) en zijn advocaat tijdens zijn hoorzitting.Beeld afp

Na de pleidooien van advocaat en landsadvocaat op dinsdag, kreeg Breivik op dag twee van zijn civiele zaak tegen de Noorse staat zelf de ruimte om te spreken. Dat deed hij, 2,5 uur lang, van tien getikte velletjes papier en uit het hoofd. Iedereen moest het in zijn betoog ontgelden: de gevangenisdirecteur, de 'extreem-linkse media', het systeem als geheel. Zijn bewakers zouden zo sadistisch zijn en de Noorse justitie zo wraakzuchtig dat hij op het punt stond te breken. 'De staat wil me doden met deze isolatie', aldus Breivik, eraan toevoegend dat 'zelfs de sterkste mensen' grenzen kennen.

Zijn lange betoog maakte het tot een moeilijke dag voor de nabestaanden, die zich hebben verenigd in de Steungroep 22 juli. 'We hadden gehoopt dit af te kunnen sluiten, maar hij krijgt ruim baan', zegt Helge Kolstad (72) over de telefoon. Zijn zoon overleefde het bloedbad op Utøya, maar worstelt nog altijd met de psychische gevolgen. Kolstad: 'Wat me dwarszit, is dat Breivik de hem geboden kans misbruikt om zijn ideologie uit te venten. Het zou moeten gaan over zijn isolatie. Ik had gehoopt dat de rechter hem daar meer op zou aanspreken.' Voorzitter van de steungroep Lisbeth Kristine Røyneland: 'Dit is te absurd.'

Politieke uitspraken

Rechter Helen Andenæs Sekulic en de verzamelde journalisten zagen woensdag een ideoloog die zichzelf vergeleek met Nelson Mandela en de Ierse bevrijdingsbeweging IRA. Hij bezwoer niet langer gewapend op te willen treden, en - 'bekeerd' zoals Mandela - te willen kiezen voor het democratische pad. Zou hij vrijkomen, dan zou hij iedere dag met een grote Noorse vlag gaan demonstreren voor het parlement. Tegelijk zei hij een overtuigd nationaalsocialist te zijn. Uitsluitend het lezen van Hitlers Mein Kampf had hem op de been gehouden.

De rechter verklaarde aan het begin van de zitting Breivik te zullen onderbreken bij 'politieke' uitspraken, maar liet hem vervolgens grotendeels begaan. Op sommige momenten vroeg ze zelfs door. Wat hing Breivik voor religie aan? Antwoord: 'Als ik bid, bid ik tot [de noordse oppergod] Odin.'

Hij eiste bezoek te mogen ontvangen van geestverwanten, oftewel 'vrienden'. De isolatie had hem hoofdpijn, depressies en slapeloze nachten bezorgd. Op kalme toon voerde hij aan onder dwang magnetronmaaltijden te hebben moeten eten van het Noorse merk Fjordland, 'en iedereen weet dat dat erger is dan waterboarding.' Dat hij mettertijd was gaan houden van de acht seizoenen lopende Noorse reality-serie Paradise Hotel, bewees volgens hem dat hij mentaal afgleed.

Beeld ap

Rookgordijn

De enige die Breivik met dat rookgordijn van slachtofferschap en zelfbeklag overtuigde, zo leek het, was hijzelf. 'Voor ons zijn dit onbedoelde grappen, het is moeilijk te zien of het hem ernst is', zei gerechtspsychiater Henning Verøy tegen dagblad Verdens Gang. 'Dit toont de narcist in hem. Hij probeert zichzelf neer te zetten als slachtoffer.'

Psychiater Randi Rosenqvist, als hoofd van een driekoppig team belast met het inschatten van Breiviks mentale toestand, getuigde 's middags dat ze geen verband zag tussen Breiviks isolatie en zijn mentale toestand. 'Iedereen heeft wel eens hoofdpijn.' Volgens haar is Breivik niet psychotisch, maar lijdt hij aan milde persoonlijkheidsstoornissen.

De namiddag was gereserveerd voor een bezoek van de rechter aan de drie cellen in de gevangenis. Vrijdag is de laatste hoorzitting. Wanneer de rechtbank uitspraak doet, is nog niet bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden