De staat moet zich niet bemoeien met levensbeëindiging

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 18 maart.

De Levenseindekliniek in Den Haag Beeld anp

Brief van de dag: Staat: bemoei je niet met levensbeëindiging bij voltooid leven

In zijn column (Volkskrant, 11 maart) neemt Jonathan van het Reve stelling in het debat over het voltooide leven en verwijt hij christelijke partijen hun opvattingen over leven en dood aan anderen op te leggen. In het bijzonder gaat hij in op de situatie van de levensmoede Martin Kock, die niet geholpen mag worden binnen de huidige wetgeving en 'ook geen Drion-pil kopen'. De 57-jarige Kock heeft een weloverwogen stervenswens en zou daarbij hulp moeten kunnen ontvangen, aldus Van het Reve. De overheid hoort zich niet met zijn keuze te bemoeien. Dat in overheidsbeleid opvattingen over leven en dood besloten liggen, bijvoorbeeld waar het gaat om dierenrechten, abortus, de doodstraf en oorlogsvoering, is echter onvermijdelijk. Via de euthanasiewet regelt ze wanneer zieke mensen voor levensbeëindiging mogen kiezen, terwijl ze via beleid gericht op suïcidepreventie in andere gevallen een dergelijke keuze probeert te verhinderen. Wanneer de wetgever zou besluiten om hulp bij zelfdoding bij situaties van voltooid leven mogelijk te maken, draagt dit bij aan de maatschappelijke goedkeuring van de stervenswens van mensen vaak ouderen die niet zelden naar de dood verlangen mede omdat ze het gevoel hebben niet meer te kunnen voldoen aan de eisen van een samenleving die afhankelijkheid en niet meer mee kunnen doen negatief waardeert. Dit maakt dat de wetgever de doodswens van individuen kan versterken. In Het Boek Van Violet En Dood (1996) schreef Gerard Reve: 'Professor Drion zeide in een krant dat oude mensen gewoon een pil moesten hebben. Daar was ik het wel mede eens: mensen van boven de zestig en zeker van boven de vijf en zestig die moeten weg. Ze werken niet meer maar leggen wel een zware tol op de samenleving, ook financieel.' Daarmee deed Reve, ironisch als altijd, uiteraard geen recht aan de opvattingen van Drion, maar wel maakt dit citaat als geen ander duidelijk dat de overheid, indien zij hulp bij zelfdoding in gevallen van voltooid leven zou regelen, het oordeel van individuen over het eigen leven daarmee zou beïnvloeden. Een beter alternatief is dat zij levensbeëindiging bij voltooid leven faciliteert noch afwijst. Het bezwaar van Van het Reve dat Kock daarmee aangewezen is op een inhumane methode van zelfdoding, houdt geen stand: er bestaan immers wel degelijk zorgvuldige methoden van zelfdoding, die bovendien als voordeel hebben dat ze het verlangen van de betrokkene om te sterven aan een laatste kritisch onderzoek onderwerpen.

Wouter Schrover, Haarlem

En maar wachten

Ik lees in de Volkskrant dat op het kruispunt Churchillplein in Rotterdam een warmtesensor ervoor zorgt dat bij groot aanbod van fietsers hun verkeerslicht langer op groen blijft staan (Volkskrant, 17 maart).

Zo los je files op van fietsers die 'soms wel 2 minuten moesten wachten op groen licht'. Het resultaat is echter dat bij datzelfde kruispunt tegenwoordig een file van drie of vier trams minutenlang staat te wachten tot er eindelijk weer één mag oversteken. Dat zijn dus voortaan een paar honderd trampassagiers die 'soms wel 2 minuten moeten wachten op groen licht'.

Zo 'verbetert' de gemeente Rotterdam de bereikbaarheid van de stad door de twee efficiëntste en milieuvriendelijkste middelen van vervoer tegen elkaar uit te spelen.

Want inperken van het autoverkeer, dat in de binnenstad nog steeds de meeste (tijds)ruimte in beslag neemt maar het minste aantal verplaatsingen verzorgt, kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.

J. Krijgsman, Rotterdam

Stoplichten

Hoe vaak moet ik het nog zeggen: in het verkeer staan verkéérslichten! Stoplichten zitten achter op automobielen en branden alleen bij het remmen.

Hans Dusée, Tilburg

Au, vingertje klem

Dure bankjes in Haagse abri's zijn niet kindveilig (Volkskrant, 10 maart). Soms komen ze vast te zitten met de vingertjes. Het gaat om 1.100 bankjes mét gaatjes in abri's die 100 miljoen euro hebben gekost. Dat is 90.909,09 euro per bankje/abri dat/die nu vervangen moet worden. Ik zou een metaalboortje kopen, de gaatjes wat ruimer opboren en het verder maar nergens meer over hebben.

Frank Sciarone, Groningen

Overwinning/nederlaag

In zijn commentaar op de (voorlopige) verkiezingsuitslag gebruikt Martin Sommer ter typering van het resultaat van de VVD het begrip 'overwinningsnederlaag': fors verlies, maar toch duidelijk de grootste (Ten eerste, 16 maart). Tot nu toe werd het begrip 'overwinningsnederlaag' gebruikt in verband met de Kamerverkiezingen van 1977. Toen haalde de PvdA onder leiding van Joop den Uyl maar liefst 53 zetels (een winst van tien), maar manoeuvreerde vervolgens tijdens de formatie zo ongelukkig dat zij buiten de regering kwam te staan. Dus: een overwinning, die (uiteindelijk) een nederlaag bleek te zijn.

Nu is echter precies het omgekeer- de het geval: een nederlaag, die als overwinning wordt gevierd, omdat de concurrentie duidelijk wordt verslagen. Het lijkt me dan ook juister om het resultaat van Mark Rutte en zijn VVD niet te typeren als een overwinningsnederlaag, maar als een nederlaagsoverwinning, want het is geen nederlaag, maar een overwinning.

Herman Langeveld, Driebergen-Rijsenburg

Wat nou loonkloof

Het is een riedel die elk jaar weer rond Internationale Vrouwendag opduikt: vrouwen verdienen zo'n 16 tot 19 procent minder dan mannen voor hetzelfde werk. Ook de Volkskrant doet dit jaar mee met het artikel 'IJsland heeft de primeur: loonkloof wordt illegaal' (Volkskrant, 11 maart). Ik neem aan dat de riedel natuurlijk niet geldt voor de vrouwen en de mannen op de Volkskrantredactie. Dat komt niet door de seksegelijkheid bij de krant, maar omdat de riedel niet waar is.

De loonkloof tussen vrouwen en mannen wordt voor het grootste deel veroorzaakt doordat vrouwen en mannen nou juist níét hetzelfde werk doen. Vrouwen zijn bijvoorbeeld vaker secretaresse of leerkracht, mannen vaker directeur of professor. Vrouwen werken vaker in de zorgsector of het onderwijs, mannen vaker in het bedrijfsleven. Ik stel voor dat de mannen in het bedrijfsleven wat meer belasting gaan betalen, dan kunnen de vrouwen in het basisonderwijs en de kinderopvang wat meer gaan verdienen.

Eelco Wierda, Amsterdam


VERKIEZINGSBRIEVEN

Flapdrollen

Jan Vos schrijft het massale verlies toeg aan het falen van de partij- en campagneleiding (Volkskrant, 16 maart). Ongetwijfeld zullen zij iets verkeerd hebben gedaan, maar de kiezer die vijf jaar geleden op de PvdA heeft gestemd en nu de partij met negen zetels achterlaat valt óók wat te verwijten.

De PvdA nam in 2012, terwijl de polarisatie toenam, er een economische crisis heerste en andere partijen allemaal bedankten voor de eer, wél de verantwoordelijkheid het land te leiden. En ja, dan dienen er in het Nederlandse kiesstelsel nu eenmaal compromissen te worden gesloten. Dat je dan niet altijd je zin krijgt, is jammer maar wel realistisch.

Als dan ministers uitstekend werk verrichten (Koenders, Dijsselbloem, Ploumen) en de partij een land aflevert dat er, zeker economisch, veel beter voor staat dan vijf jaar geleden, is het onbegrijpelijk, absurd en eigenlijk ronduit schandalig dat de PvdA kiezers van vijf jaar terug nu massaal de partij de rug hebben toegekeerd. Zulke figuren noemden wij vroeger flapdrollen.

Martin Bons, Haarlem

Goed gedaan, jongens

Ik blijf mij verbazen over het calvinisme. Vijf jaar is er gesaneerd. Is erg pijnlijk geweest, maar geef toe: het heeft geholpen. De economie trekt aan; nu is het tijd om de aandacht te richten op de zorg, de uitkeringen. Ik had een ruk naar links verwacht. Maar hier blijken verkiezingen te gaan over 'straffen' en 'belonen'. De PvdA is door haar achterban ongenadig gekastijd en heeft niets meer in te brengen.

Goed gedaan, jongens. Voorlopig regeert centrum-rechts.

Laura Benvenuti, Utrecht

Splinterpartij

De eens zo machtige PvdA is in één klap gereduceerd tot een splinterpartij. Of dit met de huidige tijdsgeest heeft te maken weet ik niet, maar wat ik wel weet is dat het op de schoot kruipen bij aartsrivaal VDD door velen niet in dank is afgenomen. Daar hoef je geen politiek deskundige voor te zijn.

Het is voor de PvdA nu wonden likken en dan snel de handen ineen slaan om tot een krachtdadige ploeg te komen. Niet te veel academici in deze ploeg, want hersens kunnen geen vuist maken, maar ook mensen die met de voeten in de klei hebben gestaan zodat er feeling blijft met de kiezers.

En héél belangrijk is dat men de zogenaamde populisten niet meer wegzet als een gevaar voor de democratie. Het is in dezen toch wel opvallend dat er ineens gesproken wordt over positief en negatief populisme.

Met andere woorden: populisme is toch niet zo erg.

J.W. Nieuwpoort, Alkmaar

Ook ik zweefde

Jan Vos biedt een knappe analyse (Volkskrant, 17 maart). Voor mij, als niet-stemmer op de PvdA, een redelijk en herkenbaar verhaal. Toch wil ik nog één zaak aan opsomming toevoegen. Blijkbaar is de PvdA ook niet in staat geweest om de resultaten van huidige kroonjuwelen bij de kiezer te verzilveren. Dan denk ik bijvoorbeeld aan Jeroen Dijsselbloem.

Gerespecteerd door een brede groep van burgers, zeker ook buiten de PvdA, bijzonder gewaardeerd in het buitenland, heldere communicator en de rug recht houdend in uiterst complexe dossiers. Eigenlijk een man die ook bóven partijen kan staan, wat je in dit politieke landschap nodig hebt.

Ook ik ben een zwevende kiezer geweest. Ik besefte wel dat als deze man op nummer één had gestaan bij de PvdA, er grote kans was geweest dat ik op hem gestemd had. Kiezers stemmen niet alleen met hun hart en hoofd, vaak gehoord deze campagne, maar ook met hun onderbuik.

Zodra een politicus groot vertrouwen uitstraalt bij kiezers, dan zou de partij dat moeten erkennen en inzetten. Want van partijprogramma's weet je dat er compromissen gesloten moeten worden.

Lidwien Daniels, Wageningen

Hans Spekman

Het verlies van de PvdA leidt tot nog meer interne verdeeldheid, waarbij de arrogantie van Hans Spekman nog steeds de boventoon voert. Dat hij nog niet weg is, is volstrekt onbegrijpelijk en ongepast. Als hij blijft, zullen nog meer mensen afhaken. Ook ik als kiezer zal dan de volgende keer de PvdA de rug toekeren.

Jan Vos heeft volledig gelijk met zijn betoog voor vernieuwing, maar deze meningsverschillen hadden ruim voor de verkiezingen uitgevochten moeten worden. En dan had de PvdA zich kunnen en moeten profileren met goeie mensen als Timmermans, Dijsselbloem, Koenders, Ploumen, Aboutaleb... Die heb ik te veel gemist in de veel te laat begonnen campagne. En dan hadden we de schertsvertoning van Spekman op YouTube ook niet hoeven meemaken. Wat een kleinering van de kiezer was dat! Dat heeft de PvdA helemaal de das omgedaan!

Jos Hoogenboom, Kortenhoef

Hoezo concessies?

Volgens uw hoofdredactioneel commentaar (Volkskrant, 17 maart) zouden ook VVD en CDA concessies moeten doen om een coalitie te vormen met D66 en GroenLinks. Maar hoezo 'concessies' als het gaat om het nakomen van afspraken die al zijn gemaakt (het VN-klimaatakkoord), het behalen van streefdoelen die al zijn vastgelegd (de EU-klimaatdoelen) en het nemen van maatregelen waarvan (bijna) iedereen weet dat ze noodzakelijk zijn voor een leefbare toekomst?

De afgelopen vier jaar heeft Rutte het huishoudboekje op orde gemaakt, de komende regeerperiode kan hij er met een progressief-groene coalitie voor zorgen dat we Nederland blijvend verduurzamen en verzorgd overdragen aan volgende generaties.

Peter Jamin, Utrecht

Zompige polder

Het had toch iets grappigs, die buitenlandse media die hun boeltje inpakten toen bleek dat Geert Wilders' PVV (20 zetels) niet de grootste was geworden. Het populisme had niet gewonnen, meldden ze opgelucht aan het thuisfront.

Ondertussen stond Mark Rutte (33 zetels) optimistisch te verkondigen dat de VVD het juiste populisme vertegenwoordigde, loofde Sybrand Buma de Heere omdat het hem gelukt was om het CDA in het piepkleine gaatje tussen VVD en PVV te wurmen (19 zetels) en kregen de nationalistische complotdenkers van Thierry Baudet (2) vaste voet aan de grond van de inmiddels tamelijk zompig geworden polder.

74 zetels, noem dat maar een nederlaag.

Boudewijn Otten, Groningen

Overwinning

Het gewone heeft gewonnen,

doe normaal heeft gewonnen,

het verstand heeft gewonnen,

het onderbuikgevoel is de grote verliezer.

Harry Wiersum, Nes

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden