Reportage

De spreeuw is een welkome gast op de golfbaan

Nationale Vogelweek Vogelliefhebbers kunnen volgende week op excursie naar de Edese golfbaan: daar houden spreeuwen de grasmat netjes door muggenlarven op te eten.

Een jonge spreeuw uit een van de vogelkastjes die Vogelonderzoeker Jan Schoppers controleert. Beeld Marcel van den Bergh

Klop, klop. Jan Schoppers tikt tegen de nestkast om de bewoners te waarschuwen dat er bezoek is. Maar in kast 51, vier meter hoog in een eik, tussen de drivingrange en de pitch-and-putt-baan, zijn de spreeuwen-ouders niet thuis. Die zijn op de Edese Golfclub in het bos bij sportcentrum Papendal op zoek naar voedsel voor hun hongerige nageslacht.

Sinds vorig jaar volgt Schoppers samen met Frank Majoor, beiden werkzaam bij Sovon Vogelonderzoek in Nijmegen, het wel en wee van de spreeuwen op Papendal. Tien jaar geleden plaatste de golfclub zo'n vijftig nestkasten tussen en rond de holes. Elk jaar worden die keurig schoongemaakt, want spreeuwen zijn hier graag geziene gasten. Tikje ordinair wellicht, maar uitermate geschikt om emelten onder de duim te houden, de larven van de langpootmug. Die doen zich te goed aan gras en dat is hier een doodzonde.

Beeld Marcel van den Bergh

Steuntje in de rug

Bovendien gedragen de vogels zich keurig. Ook kraaien zijn dol op emelten, maar die pikken bij hun zoektocht de grasmat kapot. Spreeuwen opereren subtieler. Voorzichtig voelen ze met hun snavel; spartelt er wat, dan trekken ze de larve van net onder de grasmat vandaan. 'Ze eten ook wormen, maar als dat er veel zijn, raken ze aan de diarree. Emelten vormen het hoofdvoedsel', aldus Schoppers. Vorig jaar, zo becijferde Sovon, verwerkten de bewoners van de nestkasten zo'n 260 duizend van deze insecten, ruim 110 kilo. Inmiddels hebben andere golfclubs het voorbeeld van de Edese Golfclub gevolgd en spreeuwenkasten opgehangen.

Dat steuntje in de rug kan de vogel goed gebruiken. 'Het gaat heel slecht met de spreeuw, vooral in stedelijk en bosrijk gebied', vertelt Schoppers. 'De afgelopen dertig jaar is het aantal broedparen gehalveerd. Vermoedelijk heeft dat met het voedselaanbod te maken. Binnen vijfhonderd meter van hun nest hebben ze voedselrijk grasveld nodig, maar we weten eigenlijk nog onvoldoende om de precieze oorzaak van de achteruitgang aan te wijzen. Ook de overleving van de jonge spreeuwen in het eerste jaar lijkt een probleem.'

Om meer te weten te komen, riep Sovon samen met Vogelbescherming Nederland 2014 uit tot Jaar van de Spreeuw. De beide organisaties hingen camera-nestkasten op om broedende spreeuwen te volgen én om belangstelling voor de vogel te kweken. Ook gingen vrijwilligers op stap om de broedresultaten van 550 nesten verspreid over het land bij te houden. Dit jaar wordt dat onderzoek voortgezet.

Broeden

Op Papendal zijn het afgelopen jaar bovendien ruim driehonderd jonge spreeuwen geringd om informatie te verzamelen over de verspreiding en de levensverwachting. Zo is nog niet bekend waar de vogels heen gaan na de broedperiode. Ze verlaten dan de golfclub om elders hun geluk te beproeven. Bovendien zijn bij de jongen het gewicht en de vleugellengte gemeten om de conditie en leeftijd vast te stellen. De komende weken worden deze onderzoeken herhaald. In het kader van de Nationale Vogelweek, van 16 tot en met 24 mei, kan een beperkt aantal geïnteresseerden een kijkje komen nemen.

Dit jaar is het broeden bijna twee weken later op gang gekomen dan vorig jaar, vertelt Schoppers terwijl hij het golfkarretje naar het volgende cluster nestkasten stuurt en de verslaggever de ladder vasthoudt. In het warme en vochtige voorjaar van 2014 waren de vogels er vroeg bij, met een prachtig broedresultaat tot gevolg. In bijna elke nestkast legden de vrouwtjes vijf of zes eieren. Na een kleine twee weken broeden en drie weken verzorging vlogen bijna alle jongen uit.

Een langpootmug. Beeld Colourbox

Vervolgens namen de ouders een weekje ouderschapsverlof om daarna nóg een legsel te produceren. 'Het was een verrassing dat dat gebeurde. Wel kregen ze de tweede keer minder jongen, maar die extra aanwas maakt misschien wel het verschil tussen achteruitgang of stabiel blijven van de spreeuw. Of ze dit jaar weer aan die bonus toekomen, is maar zeer de vraag.'

De bewoners van kast 53 hebben in ieder geval in de eerste ronde hun best gedaan. Zes donzige jongen liggen dicht tegen elkaar, de oogjes nog dicht, met grote lichtgele bekken om de emelten door naar binnen te duwen. Binnen ruikt het minder idyllisch. 'Nu gaat het nog wel', vindt Schoppers. 'De eerste week gooien de ouders de poep nog naar buiten, daarna geven ze het op. Dan wordt het pas echt een stinkende bende.' En dat op de golfclub.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden