De Sportcanon, een gezaghebbende ketting

Een jaar geleden ontstond op de sportredactie van de Volkskrant het idee van een sportcanon. Nu is de ketting van persoonlijkheden, gebeurtenissen en ontwikkelingen in de Nederlandse sport klaar, met dank ook aan de keuzecommissie.

null Beeld

Met verbijstering tilden verschillende generaties vrienden en collega's de afgelopen weken een sluier op van de Volkskrant Sportcanon.
- Beb Bakhuys!?
- Jan Janssen?!
- Yvonne van Gennip!?
- Sven Kramer?!
Ze konden zich niet voorstellen dat een canon zichzelf serieus kon nemen zonder de aanwezigheid van genoemde sporthelden.

Pijnlijk hoor, met illustere namen om de oren geslagen worden. Bakhuys, beste midvoor van voor de Tweede Wereldoorlog. Janssen, eerste Nederlandse winnaar van de Tour de France. Van Gennip, drie keer goud bij de Spelen van Calgary. En de overtreffende trap van Kramer. Wie kon daar met goed fatsoen omheen?

Bijna een jaar geleden rees op deze pagina het idee de Nederlandse sportgeschiedenis vast te leggen in een ketting van persoonlijkheden en gebeurtenissen. De aanleiding was dat sport ontbrak in de Canon van Nederland, en dat dat een schande was. Had Johan Cruijff soms minder te betekenen dan Gerrit Rietveld?

Het was dus de hoogste tijd deze leemte op te vullen. Allerlei andere deelgebieden waren de sport daarin al voorgegaan. Elke achtertuin is in een canon verkaveld en nu dus ook het sportpark. Over het nut daarvan zei directeur Paul Schnabel van het Sociaal en Cultureel Planbureau: een canon symboliseert een gemeenschap omdat een canon het gemeenschappelijke benoemt en definieert.

Komt in het geval van de sport nog eens bij dat het historisch besef gebrekkig is. Het is handig in een paar oogopslagen duidelijk te maken waar sportprestaties vandaan komen. Dat het fenomeen Cruijff een kind is van de Watersnoodwedstrijd en dat Sven Kramer zijn loopbaan voor een deel dankt aan Rintje Ritsma. Theo Stevens zei daarover in 1999, toen hij nog bijzonder hoogleraar sportgeschiedenis was: 'Het is jammer dat de sport in Nederland nog zo vaak als een verschijnsel zonder historie wordt beschouwd.'

In deze eeuw is daarin wel wat veranderd met een opbloei van sporthistorische uitgaven, met een mooie site over sportgeschiedenis en met een sporteditie van het programma Andere Tijden.

Ook sportieve canons zijn de afgelopen jaren al gemaakt, in allerlei soorten en maten. Maar wij streefden naar eentje die het particuliere initiatief zou ontstijgen. Het moest een canon worden met gezag, samengesteld door figuren die ertoe doen in de Nederlandse sport.

In onderlinge samenhang moesten de onderwerpen het verhaal vertellen van de vlucht die de sport in ruim een eeuw heeft genomen, te beginnen bij Pim Mulier. Een elitair tijdverdrijf voor heren groeide uit tot massavermaak dat, passief én actief, tot alle lagen van de bevolking is doorgedrongen.

Daarmee is zo'n canon ook maatschappelijke geschiedenis. Nergens is de emancipatie van de vrouw zo zichtbaar als in de sport. Ook de veranderende houding tussen sport en politiek is veelzeggend. In 1928 sputterden de politici tegen toen de Spelen naar Amsterdam werden gehaald. Nu delen bestuurders maar al te graag in sportieve successen van landgenoten en het Olympisch Plan 2028 wordt breed ondersteund.

Voor het gezaghebbende karakter van de sportcanon stelden we een keuzecommissie samen, bestaande uit drie duo's. Uit de sportjournalistieke hoek zat Kees Jansma aan. Hij geeft nu leiding aan de betaalzender Sport 1 en was daarvoor als verslaggever ooggetuige van sportieve hoogte- en dieptepunten. Ad van Liempt fungeerde, net als Jansma, een paar jaar als chef van Studio Sport. De laatste jaren was Van Liempt bij de publieke omroep verantwoordelijk voor geschiedkundige programma's.

Koen Breedveld en Theo Stevens vertegenwoordigden de sportwetenschap. Breedveld is directeur van het Pim Mulier Instituut in Den Bosch dat sociologisch onderzoek doet naar sportbeoefening. Stevens is inmiddels gepensioneerd hoogleraar, maar nog altijd betrokken.

Het sportbestuur werd in de commissie belichaamd door Michael van Praag, voorzitter van de KNVB, en door Erica Terpstra, scheidend voorzitter van NOC*NSF. Als oud-zwemster en als de eerste staatssecretaris van Sport is Terpstra de sportgeschiedenis in hoogsteigen persoon.

Op een woensdagochtend in december 2009 kwam dit clubje bijeen in Utrecht onder leiding van Marije Randewijk, chef sport van de Volkskrant.

Om de commissieleden een kontje te geven, hadden we met behulp van geïnteresseerde lezers een longlist gemaakt.

Dat viel niet mee. Een idee dat in zijn eerste opwelling zo eenvoudig leek, werd in zijn uitwerking weerbarstige materie. Omdat het geen Hall of Fame moest worden, geen eregalerij van sporthelden, leek een thematische invulling de beste oplossing. Maar dat werd zo'n correcte lijst dat niemand er aanstoot aan kon nemen, en dat is wel zo aardig bij een canon.

Daarom is gekozen voor drie invalshoeken: allereerst de sporthelden, zonder wie een canon half werk zou zijn. Vervolgens bepaalde gebeurtenissen of wedstrijden die, negatief én positief, een historische lading hebben. Voor thematische ontwikkelingen die buiten de boot dreigden te vallen, bedachten we een bepaald ijkpunt.

Net als in de echte canon moeten de verschillende onderwerpen worden beschouwd als een venster, een vergezicht. Achter Humphrey Mijnals zien we Ruud Gullit, Clarence Seedorf en Lornah Kiplagat opdoemen. In de figuur van Sjoukje Dijkstra worden ook Bettine Vriesekoop, Raymond van Barneveld en de waterpolosters verbeeld.

Het werd die woensdagochtend een uitwisseling van lijstjes, van toevoegen en schrappen, van geven en nemen. Het duurde even voordat Kees Jansma ervan overtuigd was dat zowel Michels als Cruijff een eigen venster verdiende.

We dachten aan 25 vensters genoeg te hebben. Het werden er tien meer, omdat we ook de ontwikkeling van de breedtesport willen schetsen. Komende maanden worden de 35 onderwerpen in de krant uitgewerkt. Tot slot wordt alles (en nog veel meer) in boekvorm uitgegeven.

Aan het eind van 2010, een rond jaartal, moet de Volkskrant Sportcanon dus afgerond zijn. Misschien dat anderen er over tien jaar nog eens naar willen kijken en met de kennis van 2020 een plaats inruimen voor Kramer, Van Gennip, Janssen of Bakhuys. Geschiedenis houdt nooit op.

Reacties? sportcanon@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden