‘De spitz heb ik in Nederland ontdekt’

Édouard Lock..

AMSTERDAM ‘I just like that.’ Het is het favoriete antwoord van de Canadese choreograaf Édouard Lock (53), Marokkaan van origine. Waarom hij voor de derde keer op rij de spitz – hét klassieke balletsymbool - als basis gebruikt voor razendsnelle moderne dans? ‘I’m happy to do it.’ Waarom hij weer kiest voor een avondvullende performance van maar liefst honderd minuten zonder pauze, ook al raakt een deel van het publiek halverwege verzadigd? ‘Het is mijn favoriete showlengte.’ En waarom hij zijn dansers net als in Salt (1999) en Amelia (2002) uitlicht met summiere spotlights? ‘I like that.’

Aan de telefoon vanuit Quebec – de thuisbasis van zijn wereldberoemde gezelschap La La La Human Steps – vertoont Lock het gedrag van een rockster. Niet vreemd. Vanaf de oprichting in 1980 koesterde La La La, zoals de groep door kenners liefkozend wordt genoemd, zijn rock-’n roll-imago: de groep excelleerde in gevaarlijke sprongen op scheurende gitaren.

Dansers in kinky doorkijkpakjes wierpen zich met horizontale dubbele schroefdraaien in de armen van hun partners. Van een val maakten ze een snoekduik, van een koprol een kanonskogel en van wapperende haren een dansend gordijn. Zijn duizelingwekkende dansstijl, slechts uit te voeren in de vijfde versnelling, leverde Lock de uitnodiging op de artistieke supervisie te doen van David Bowies wereldtournee Sound and Vision (1990) en Frank Zappa’s legendarische concert The Yellow Shark (1993). Een rockster onder de rocksterren.

De kentering kwam met 2 (1995), een voorstelling als een reeks duetten: korte explosies in dans. De horizontale barrelturn werd vervangen door een opwaarts gerichte energie, de elektrische gitaar door een klavecimbel.

Vier jaar later voegde hij daar in Salt de spitzentechniek aan toe: zijn stalen vrouwen bleken ware alleskunners (behalve zijn inmiddels vertrokken muze Louise Lecavalier – zij danste als enige barrevoets). ‘De spitz ontdekte ik voor het eerst in Nederland,’ zegt Lock, ‘toen ik op verzoek van Rudi van Dantzig een gastchoreografie maakte voor zijn Nationale Ballet. Een vrouw op spitzen heeft de ideale lichaamsvorm.’

In zijn nieuwste productie Amjad (2007), dit weekend drie avonden in Het Muziektheater, voegt hij aan zijn moderne dans op spitzen een klassiek element toe. Lock destilleerde uit de beroemde romantische balletten Het Zwanenmeer en The Sleeping Beauty klassieke fragmenten die hij abstraheerde tot nieuwe solo’s, duetten, trio’s. En hij vroeg componist Gavin Bryars de balletmuziek van Tsjaikovski te transponeren tot een eigen compositie.

Lock: ‘Het is alsof de toeschouwer luistert naar Gavin Bryars die naar Tsjaikovski luistert.’ Volgens hem zullen balletkenners in Amjad fragmenten en melodielijnen herkennen van bijvoorbeeld de stervende zwaan. ‘Ik vind het vooral fascinerend dat bijna iedereen zich iets van deze twee balletten herinnert, ook wie ze nooit heeft gezien. Ze behoren, als één van de weinige dansstukken, tot het collectief geheugen van de mens.’

Lock meent zelfs in beide klassiekers politieke motieven te zien in de spanningsverhouding tussen de paleisscènes (‘metafoor voor het bewuste: de rigide maatschappij’) en de woudscènes (‘metafoor voor het onbewuste: de creativiteit’).

En contrasten, daar houdt Lock van. Zoals hij in al zijn voorstellingen het verschil op scherp zet tussen licht en donker, vrouw en man, verticaal en horizontaal.

Van de vier mannen in Amjad danst er één ook op spitzen, de jonge danser Dominic Santia. Hij leerde de techniek speciaal voor deze voorstelling. Een wonder, want normaliter vereist de spitzendans een training van kinds af aan. Lock: ‘Dominic heeft genetisch de perfecte bouw voor het dansen op pointes. Hij zegt dat het hem geen pijn doet.’ Met een beetje fantasie valt in deze vrouwelijke jongeman de Amjad uit de titel te herkennen, een oriëntaalse voornaam die in Iran voor jongens én meisjes wordt gebruikt.

Annette Embrechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden