De spion die Adolf Eichmann ontvoerde

Op 91-jarige leeftijd overleed dinsdag in Tel-Aviv Issar Harel. Hij was de architect van de Mossad, de Israëlische geheime dienst....

HOEWEL in tal van reacties zijn methoden als 'wreed' en 'omstreden' worden gekwalificeerd, zijn alle commentatoren het erover eens dat het levenswerk van Issar Harel aan perfectie grensde.

De Mossad gold voor geheime diensten overal ter wereld als model. Operaties die door Harel werden geïnitieerd, mislukten zelden. De ontvoering van Adolf Eichmann in 1960 uit Argentinië was zijn finest hour.

Hij schreef er een boek over: The House on Garibaldi Street - de straat waar Eichmann uit de bus stapte toen de ontvoering begon. Na hem elf dagen gevangen te hebben gehouden in een huis in Buenos Aires, smokkelde de Mossad hem aan boord van een vliegtuig en bracht hem naar Israël. Daar werd Eichmann schuldig bevonden aan de moord op zesenhalf miljoen joden. In 1962 werd hij opgehangen.

Wraak was mijn drijfveer, zei Harel in een interview dat dinsdag door de Israëlische televisie werd herhaald. Geboren in 1912 in het Russische Vitebsk zag hij hoe de communisten de azijnfabriek van zijn vader confisqueerden, waarna het gezin berooid verhuisde naar het Letse Dvinsk. Op zijn zestiende meldde hij zich aan bij een opleidingscentrum in Riga waar joden zich konden voorbereiden op emigratie naar (het toenmalige) Palestina.

Op de boot kregen emigranten te horen dat ze wapens in zee dienden te gooien. Volgens ooggetuigen stak Harel bij aankomst ostentatief een pistool achter zijn riem om met een stalen gezicht de douane te passeren. Een moedig uiterlijk schrikt de vijand vaak al voldoende af, merkte hij later in interviews op.

Zoals veel lotgenoten sloot Issar Harel zich aan bij Hagana, destijds de enige gelegaliseerde joodse organisatie, om na twee jaar na een vechtpartij met een Britse officier geroyeerd te worden. Het zou het begin blijken van zijn loopbaan in de wereld van spionage. Bij Shai, de inlichtingendienst van Hagana, werd Harel in genade aangenomen en verwierf hij de bijnamen 'Napoleon' en 'Issar de Verschrikkelijke'.

Tussen 1948, het jaar waarin de onafhankelijke staat Israël werd afgekondigd, en 1963 zou Harel uitgroeien tot een van de machtigste mannen van zijn land. In die periode was hij directeur van Shin Bet, de binnenlandse contraspionagedienst, en de Mossad. Politici die hem verweten meer oog te hebben voor de mondiale dreigingen dan de Arabische gevaren, diende hij fel van repliek. 'Ik kijk ook naar de Arabische bondgenoten. Die zitten in Latijns-Amerika, in Moskou, overal ter wereld.'

Zijn carrière bij de Mossad eindigde in 1963 na een conflict met president Ben-Goerion. De inlichtingendienst had ontdekt dat Egypte met hulp van Duitse wetenschappers onconventionele wapens ontwikkelde, waarop Harel eiste dat Ben-Goerion kanselier Adenauer publiekelijk tot een excuus zou dwingen. Toen Ben-Goerion dat uit diplomatieke overwegingen weigerde, liet Harel bombrieven bezorgen bij Duitse ondernemers. De politieke rel die volgde leidde tot het vertrek van zowel Harel als Ben-Goerion.

Na een kort avontuur in de politiek (tussen 1969 en 1973 was hij parlementslid) trok Harel zich terug. De boeken die hij schreef over zijn ervaringen bij de Mossad maakten van hem een gefortuneerd man.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden