De spindokters en het nieuws

EVEN NADAT Tony Blair drie weken geleden zijn toespraak had gehouden tot de conferentie van zijn partij, verdrongen talloze politieke verslaggevers in de persruimte in Brighton zich rond een rijzige, ongeveer veertigjarige man....

Het was geen prettig tafereel. De journalisten lachten net iets te nadrukkelijk om alles wat de man zei. Ze keken hem net iets te onderdanig aan als ze hem wat vroegen. Ze spraken hem aan met 'Alistair' en glunderden van genoegen als Alistair hen op zijn beurt bij de voornaam noemde.

De koningin der aarde gaf zich kortom schaamteloos over aan afzichtelijk geslijm en de man in het centrum leek zich daarbij uitermate wel te voelen. Al sprak uit zijn ogen ook enige minachting voor de naar nieuws hunkerende zielepoten.

De man in kwestie was Alistair Campbell, Tony Blairs persadviseur. Campbell, voormalig journalist van de tabloid de Mirror, schrijft Blairs speeches, bedenkt Blairs soundbites en adviseert Blair in het algemeen over de wijze waarop hij zijn nieuwtjes het beste kan verkopen.

Wat Campbell die middag in Brighton deed, heet in het Britse journalistieke jargon 'spindoctoring'. Campbell legde uit hoe Blairs speech moest worden geïnterpreteerd, wat de premier niet zei maar wel bedoelde. Hij zei kortom wat de journalisten het beste konden schrijven.

Na elke speech, persconferentie of politieke bijeenkomst van welke snit dan ook, gaan in Groot-Brittannië spindoctors aan het werk om ervoor te zorgen dat de juiste 'spin' wordt gegeven aan de verhalen die in de kranten verschijnen. De Conservatieven waren er goed in, maar Labour gaat nog veel verder in de nieuwsmanipulatie.

Tijdens de door topmanipulator Peter Mandelson georganiseerde verkiezingscampagne controleerde en coördineerde de partij vanuit het hoofdkwartier in Millbank Tower alle nieuwsuitingen. Nadat Labour aan de macht was gekomen, werd de drang om de presentatie van het beleid te controleren alleen maar groter. Ministers mogen bijvoorbeeld pas interviews geven, met beleidsvoorstellen komen of speeches houden nadat die door Blairs persjongens van Downing Street 10 zijn goedgekeurd.

Momenteel wordt in het Cabinet Office een 'media monitoring'-eenheid opgezet, die al het nieuws in kranten en andere media in de gaten gaat houden en eventueel direct moet counteren (en de bijbehorende journalist ervan langs moet geven). De nieuwe eenheid is al vergeleken met George Orwells 'ministerie van de Waarheid' uit de roman 1984. De beloofde invoering van een Wet op het Openbaar Bestuur is voorlopig tot nader orde uitgesteld.

Maar gelukkig bleek afgelopen weekeinde dat Labours greep op het nieuws nog niet feilloos is. Het 'nieuws' ging over de Britse toetreding tot de EMU. Vorige week maandag publiceerde de Daily Mail een verhaal waarin stond dat Tony Blair de Europese top op 21 november in Luxemburg zou aangrijpen om de EU-partners mee te delen dat Groot-Brittannië zich zo spoedig mogelijk na de lancering op 1 januari 1999 bij de EMU zal voegen.

De informatie was vermoedelijk afkomstig van spindoctors van minister van Financiën Brown. Een dag later meldde The Independent - de krant die zich nog het meest tegen de manipulatie verzet - dat er ruzie was tussen Brown en premier Blair. Brown zou voor snelle toetreding zijn - vooral in het belang van het Britse bedrijfsleven - en Blair zou daartegen zijn - vooral in het belang van een Labouroverwinning bij de volgende verkiezingen.

Spindoctors kwamen van alle kanten aanhollen om het verhaal te ontkennen en zaterdag zei Brown in een interview met The Times dat er niets aan het regeringsstandpunt was veranderd: toetreding in de eerste golf was 'hoogst onwaarschijnlijk' en wat er daarna zou gebeuren stond nog te bezien.

Maar Charlie Whelan, spindoctor van Brown, gaf The Times nog wat extra-informatie. Hij liet weten dat Groot-Brittannië niet voor de eerstvolgende parlementsverkiezingen (vermoedelijk in 2002) tot de EMU zal toetreden. Daaruit viel af te leiden dat Blair in de onenigheid met Brown aan het langste eind had getrokken.

Ondertussen was zondag Frank Dobson op televisie verschenen. Die is weliswaar minister van Gezondheid en heeft als zodanig weinig met de EMU van doen, maar hij verklaarde niettemin dat toetreding voor 2002 niet moest worden uitgesloten. Downing Street 10-spindoctors reageerden op die woorden met de mededeling dat Dobson niets anders had gedaan dan het officiële regeringsstandpunt uitdragen.

Uit alle verklaringen en 'spin' werd één ding duidelijk: er heerst binnen de Britse regering chaos, verwarring en onduidelijkheid over het te volgen EMU-beleid.

Maandag noemden analisten op de Londense beurs de wijze waarop de regering met de EMU omspringt een 'fiasco'. 'Het is een treurige situatie dat het beleid over zoiets belangrijks als de EMU van uur tot uur verandert', zei een van hen. Dat was geen compliment voor de spindokters.

Maar de meest pijnlijke kritiek kwam van Roy Hattersley, voormalig tweede man van Labour. Hattersley schreef maandag in de Evening Standard dat het regeringsbeleid betreffende de euro wordt bepaald 'door New Labours schadelijke obsessie aangaande de controle van de media door manipulatie. Als de partij zich de komende vijf jaar blijft bezighouden met het uitvechten van de volgende verkiezingen met briefings, counter-briefings, lekken en zwarte propaganda, vernietigt zij haar eigen doelen.'

Benieuwd hoe de spindokters deze analyse zullen weerleggen.

Bert Wagendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden