De speech van Obama, vanuit een café in Havana

Sceptisch zitten een Cubaanse schrijver en serveerster voor de tv. Het bezoek van president Obama, het zal wel. Maar met fluwelen handschoen grijpt hij ze bij de strot. 'Magnifiek.'

Barack Obama tijdens zijn speech in Havana. Beeld afp

'Obama zegt dat we kritiek moeten hebben.' Idiana, de eigenaresse van een buurtrestaurant in de Cubaanse hoofdstad Havana, kijkt verbaasd naar de televisie en steekt de zoveelste sigaret op. 'Zie je wel, er komt verandering', zegt ze tegen schrijver Ángel Santiesteban, die in haar restaurant de speech volgt. 'Raúl begrijpt dat zijn broer Fidel zich al die tijd heeft vergist.'

Santiesteban geeft geen antwoord. Een uur eerder, voordat Obama zijn toespraak in het Grote Theater van Havana begon, uitte hij zijn onvrede met het bezoek van de Amerikaanse president. 'Ik ben tegen de toenadering tussen de Verenigde Staten en Cuba', zei hij nors. 'Hoe kan Obama vriendschap sluiten met Castro terwijl er nog niets is veranderd hier?'

De schrijver zat tweeënhalf jaar in de gevangenis. 'Ze stopten me in een cel met moordenaars en verkrachters', vertelt hij. 'Ze hielden me ver uit de buurt van andere politieke gevangenen.' De boeken van de 49-jarige Cubaan zijn kritisch over de regering, evenals zijn blog Los Hijos Que Nadie Quiso (de kinderen die niemand wilde). 'Ik schrijf gewoon wat ik denk. In Cuba is dat verboden.'

Amerikanen als vijand

Het is tien uur 's ochtends, de kok van het restaurant frunnikt wat aan de antenne van de televisie, in een poging de ruis op staatszender Cubavision weg te krijgen. Als de speech begint, toont verder niemand in het restaurant interesse. Op het terras zitten twee vrouwen te kletsen, ze maken geen aanstalten naar binnen te komen. Een van de serveersters komt even kijken, maar gaat na een minuut of vijf weer iets anders doen. De kok hangt wat rond in de keuken.

'Niemand gelooft dat er in Cuba iets kan veranderen', verklaart Santiesteban de desinteresse. 'Sinds de toenadering zijn 45 duizend Cubanen naar de VS gegaan. Als ze hoop zouden hebben dat dingen hier beter worden, zouden ze niet vertrekken.'

De volledige toespraak van Obama is te lezen bij Time.

Ook Idiana (die niet met haar achternaam in de krant wil 'om problemen te voorkomen') is sceptisch. 'Ik ben 58 jaar oud', zegt ze. 'Sinds ik klein ben hebben ze me verteld dat de Amerikanen de vijand zijn. Ze hebben mijn hoofd volgestopt met haat voor de Verenigde Staten. En nu moet ik ze ineens als vrienden zien?' De restauranthouder heeft niks met politiek. 'Al benoemen ze een olifant tot president, het interesseert me niet.'

Maar als Obama is aanbeland bij de toenadering op 17 december 2014, heeft hij de volle aandacht van zowel Idiana als Santiesteban. Wanneer Obama de inventiviteit van de Cubanen roemt, glundert Idiana trots. 'De Cubanen maken iets van lucht', herhaalt ze lachend zijn woorden. Ze herkent wat beroemdheden die in het theater de speech volgen. Naast de genodigde artiesten bestaat het publiek voornamelijk uit Communistische Partij bonzen, waaronder president Raúl Castro.

Tekst gaat door onder video.

Bescheidenheid

Als Obama zegt dat burgers het recht hebben hun regering te bekritiseren, struikelt de vertaalster tot twee keer toe over haar woorden. 'Ik geloof dat kiezers in staat zouden moeten zijn hun regering in vrije en democratische verkiezingen te kiezen', gaat Obama verder. Idiana slaat haar hand voor haar mond. 'Oei', mompelt ze en wisselt een blik met de serveerster die nu ook voor de tv gaat zitten. Santiesteban kijkt met open mond naar de televisie. Zijn vuisten zijn gebald.

'Magnifiek', zegt de schrijver als de speech voorbij is. Hij is er stil van. Idiana daarentegen praat honderduit. 'Hij is de baas van het machtigste land ter wereld, maar hij sprak met zoveel bescheidenheid', zegt ze. 'Je kon merken dat zijn woorden recht uit zijn hart kwamen.' Ze richt zich tot de serveerster en de kok die in de keuken staan. 'Nu komt er verandering, dat kan niet anders', jubelt ze. 'Raúl gaf een staande ovatie, hij wil ook verandering.'

Nieuwe gedachten

Santiesteban schudt minzaam zijn hoofd. 'Raúl wil alleen economische veranderingen, hij wil een einde aan het embargo, zodat de bevolking iets minder klaagt.' Idiana is het er niet mee eens. 'Raúl zou Obama nooit hebben uitgenodigd als hij het niet met hem eens is. Hij zou nooit toestaan dat een Amerikaanse president dit soort dingen zegt op de televisie.'

De schrijver drinkt van zijn appelsap en is opnieuw stil. Er ligt nog steeds een diepe droefheid in zijn ogen. Maar er lijkt het afgelopen uur ook iets veranderd in zijn blik. Santiesteban oogt lichter, minder cynisch. 'Ik denk dat het toch goed was dat Obama is gekomen', zegt hij. 'Natuurlijk is het goed', valt Idiana hem in de reden voordat ze naar buiten loopt om de asbak te legen.

'Weet je wat het probleem is in Cuba?', vraagt Santiesteban. 'Mensen hier weten niet dat een andere manier van denken mogelijk is, dat er alternatieven bestaan op de officiële manier van denken.' Voor het eerst deze ochtend verschijnt er een glimlach op zijn gezicht. 'En Obama heeft vandaag geholpen nieuwe gedachten te vormen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.