De SPD ligt weer eens met de SPD overhoop

Alleen onder Willy Brandt waren de Duitse sociaal-democraten één. Interne partijtwisten zijn de norm. Alweer jaren gaan die over de hervormingsagenda van Gerhard Schröder....

Van onze correspondent Sander van Walsum

BERLIJN Vrijwel niemand in Duitsland gaat ervan uit dat met de machtswisseling in de SPD-top de lang verbeide rust in de partij zal intreden. De benoeming van vicekanselier Frank-Walter Steinmeier (52) tot lijsttrekker bij de Bondsdagverkiezingen van 2009 en de comeback van oudgediende Franz Müntefering (68) als voorzitter wekken eerder de indruk dat de partij haar richtingsgevoel nu helemáál is kwijtgeraakt.

Ga maar na: sinds vijf jaar is de Agenda 2010, Gerhard Schröders programma van sociale hervormingen, de grote twistappel van de SPD. Teleurgestelde sociaal-democraten vormden hun eigen partij, de Wahlalternative Arbeit und Soziale Gerechtigkeit (WASG), die vorig jaar met de PDS tot Die Linke fuseerde.

De achtergebleven Agenda-opponenten meenden de veronderstelde dwaling van hun partij beter intern te kunnen bestrijden. Zij hebben hun greep op het partijbestuur versterkt, ze hebben correcties in de Agenda 2010 doorgedrukt, ze hebben de ‘ruk naar links’ geregisseerd en ze hebben ‘partijsoldaat’ Franz Müntefering tot een voortijdig vertrek uit de politiek weten te bewegen.

En nu moet een ideële en strategische consensus worden gecreëerd door diezelfde Franz Müntefering en diens geestverwant Frank-Walter Steinmeier – die door de linkervleugel als de architect van de Agenda 2010 is verguisd. Je hoeft geen scepticus of Duitse somberaar te zijn om hier geen heil van te verwachten.

De weinig vleiende kwalificaties waarin de partij deze dagen grossiert, lopen uiteen van ‘ongeneeslijk schizofreen’, ‘sociaal-darwinistisch’ tot ‘zelfvernietigend’. In de SPD genieten opponenten nog van ‘de koude wraak’, schrijft der Tagesspiegel. In geen andere partij wordt de absurditeit zo snel tot normaliteit verheven, meent de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Nooit in haar ruim 130-jarige geschiedenis heeft de SPD – Duitslands oudste politieke partij – rust gekend. En steeds lag ze vooral met zichzelf overhoop. In haar eerste bestaansfase woedde het bittere debat tussen orthodoxe marxisten en revisionisten.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd ze – letterlijk – verscheurd door het loyaliteitsconflict tussen het vaderland en de Tweede Internationale. Ten tijde van de Weimar Republiek (1919-’33) kon de SPD niet kiezen tussen regeringsverantwoordelijkheid en ideologische zuiverheid. De breuk in de arbeidersbeweging, die in 1919 tot de oprichting van de communistische KPD leidde, bleek onheelbaar.

Na de Tweede Wereldoorlog worstelde de SPD met haar houding tegenover de Oost-Duitse partijgenoten (die tot een fusie met de KPD werden gedwongen), met de transatlantische oriëntatie van de Bondsrepubliek en met de herbewapening. Kortom: met alle fundamentele politieke thema’s. Pas bij de aanvaarding van het Godesberger partijprogramma van 1959 sloot ze vrede met de sociale markteconomie van de Bondsrepubliek, en vond ze weer aansluiting bij de reformistische zusterpartijen.

Alleen in de ‘goede jaren van Willy Brandt’ – bondskanselier van 1969 tot ’74 – wist de SPD de eenheid te bewaren, en kon ze in de buitenlandse en de sociale politiek eigen wegen bewandelen. De twee SPD-gedomineerde regeringen na Brandt – die van Helmut Schmidt (1974-’82) en die van Gerhard Schröder (1998-2005) – zijn aan interne partijtwisten bezweken.

Het ongerijmde van de huidige crisis binnen de SPD is dat de Agenda 2010 door deskundigen als een zegen voor het land en voor de arbeidende bevolking wordt geprezen. De SPD heeft dit succes echter niet voor zich willen opeisen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden