De spaghetti-revolutie

In Frankrijk zei Lodewijk de Veertiende ooit: 'L'état, c'est moi.' In België klinkt tegenwoordig de revolutiekreet: 'L'état, c'est nous.' Marc Dutroux heeft een ongekende golf van woede teweeg gebracht in de 'bananenmonarchie'....

PETER DE GRAAF

IN AFWACHTING van de uitspraak door het Hof, maandagmiddag, neemt de spanning toe. Op de trappen van het Justitiepaleis in Antwerpen houden ongeveer twintig mensen een wake van 24 uur. Onder hen is de vader van de in 1991 verdwenen Nathalie Geijsbregts. 'Als onderzoeksrechter Connerotte wordt ontheven, verwacht ik een uitbarsting van burgerlijke ongehoorzaamheid', zegt Eric Geijsbregts.

Diezelfde waarschuwing uit Paul Marchal, vader van de vermoorde An. Hij kondigt een ware volksopstand aan. 'We praten hier over een bord spaghetti. Maar het gaat toch om onze kinderen', verzucht hij.

De discussie in de straat over de vermeende partijdigheid van de onderzoeksrechter is verengd tot banaliteiten. Connerotte nuttigde tijdens de benefietavond een bord spaghetti en nam een vulpen (geschatte waarde: duizend frank) in ontvangst. Dus heet het dat Connerotte schuldig wordt verklaard omdat hij spaghetti at.

In de media wordt het 'spaghetti-incident' hoog opgespeeld. De kranten wijden al dagen vele pagina's aan het nakende 'spaghetti-arrest' door het Hof van Cassatie. De brievenrubrieken puilen uit. De Morgen wijdt de eerste zeven pagina's van de maandagkrant vooral aan opiniestukken en ingezonden brieven over de zaak-Connerotte.

C. Francois uit Tienen: 'Jarenlang heeft men verdachten vrijgesproken omdat er ''procedurefouten'' waren gemaakt. Mensen uit het gerecht en de ordediensten zijn omgekocht of gechanteerd. Dutroux werd jarenlang een hand boven het hoofd gehouden. Het geloof in het gerecht staat op het spel. En nu we eindelijk een zaak tot op het bot kunnen uitspitten, is men ''voorbeeldig'' streng voor een van de weinige onderzoeksrechters waarin het publiek nog gelooft. Fraai werk voor de democratie'

Het Laatste Nieuws heeft de voorpagina in tweeën gedeeld. 'Het land beeft', luidt de kop boven het eerste verhaal over Connerotte. 'Het land juicht' gaat daarnaast over de wielertriomf van Johan Museeuw.

In de brievenrubriek, Louis Vandebrande uit Oostende: 'Moeten wij verder gehoorzamen aan en betalen voor dit ''rechtssysteem''? Wat en wie is er rot in België. Wie of wat moeten wij nog respecteren? Voor wie of wat moeten wij nog kiezen? Wie durft in dit apenlandje zijn dikke nek nog uit te steken?'

Connerotte zelf wakkert vrijdagavond de hype over zijn positie verder aan. In een opmerkelijke verklaring roept hij alle Belgen op om inlichtingen te verstrekken over pedofiliepraktijken waar en wanneer ook in België. De oproep levert dit weekeinde zo'n vierhonderd extra tips op.

Het lijkt een wanhoopspoging van de onderzoeksrechter, een laatste publiciteitsoffensief om de zaak-Dutroux te behouden. Maandag bindt hij in. In een even opmerkelijke verklaring maant hij de bevolking tot kalmte. 'Als ik word ontheven, kunt u er zeker van zijn dat het onderzoek op dezelfde manier en in dezelfde geest wordt voortgezet als tot dusver het geval is', zegt hij.

Maandagmiddag velt het Hof van Cassatie zijn oordeel. Connerotte mag niet verder speuren naar slachtoffers en mededaders van de bende van Dutroux. Buiten het Justitiepaleis in Brussel klinkt woedend gejoel. 'Justitie is corruptie', weet een betoger.

Politici houden hun hart vast. 'Het angstzweet staat in mijn schoenen', bekent SP-voorzitter Louis Tobback zaterdag al tijdens een congres van de Vlaamse socialisten in Blankenberge. Hij voorspelt een 'reusachtige vertrouwenscrisis' in België als Connerotte van de zaak-Dutroux wordt gehaald.

Ook Tobback heeft gepleit voor een 'creatieve' uitspraak door het Hof van Cassatie. Hij wuift de kritiek over ongewenste inmenging van de politiek in het justitie-apparaat op de hem bekende luchtige manier weg. 'Wij moeten aanvaarden dat de scheidsrechter voor een strafschop fluit. Maar niemand zal mij beletten te zeggen dat dit op een onbillijke manier is gebeurd of dat televisiebeelden achteraf bewijzen dat geen terechte beslissing was.'

Na de uitspraak van het Hof bereidt de bevolking nieuwe protestacties voor. Het vertrek van Connerotte is opnieuw een harde klap in het toch al gehavende gezicht van het publiek. De mensen voelen zich bedrogen door de eigen rechtsstaat.

Want de 'revolutie van de kleine man' kent ook een volksheld. Zijn naam is Jean-Marc Connerotte, onderzoeksrechter te Neufchâteau. Hij heeft Dutroux en enkele handlangers ontmaskerd. Samen met procureur Bourlet is hij boven elke twijfel verheven. Hij is de witte ridder tegen het kwaad. Een lichtend voorbeeld voor zijn merendeels incapabele collega's, zo vindt de publieke opinie.

'Touche pas à mon juge', meent een betoger voor het Paleis van Justitie in Brussel - blijf van mijn rechter af. Duizenden Belgen offeren hun vrije zondagmiddag op om hun steun te betuigen aan Connerotte. Een ander spandoek: 'Dit is de schreeuw van het volk: wij willen de waarheid.'

Behalve in Brussel vinden ook demonstraties plaats in Antwerpen, Hasselt (de woonplaats van de vermoorde meisjes An en Eefje) en Neufchâteau. 'Bourlet en Connerotte, onze helden, gaat door tot op het bot', klinkt het.

'Gaat het hier nu echt om een bord spaghetti of zijn Nihouls armen (een mede-verdachte) dan werkelijk zo lang?', vraagt een betoger in Antwerpen zich af. De mensen eisen 'gerechtigheid, geen wettelijkheid'. Ze vinden dat Connerotte met zijn aanwezigheid op de 'spaghetti-avond' geen blijk heeft gegeven van partijdigheid, maar veeleer van menselijkheid. En daaraan ontbreekt het nogal eens in de ivoren toren van Justitie.

Heel België, van hoog tot laag, is in rep en roer. Het volk heeft zijn oordeel al klaar: als Connerotte wordt ontheven, verdwijnt het onderzoek in de doofpot. Juristen verkennen de grenzen van de wet. Kan de faux pas van Connerotte nog juridisch worden vergoelijkt, zonder het risico te lopen dat Dutroux in de toekomst wordt vrijgesproken wegens een procedurefout?

Politici, die worden geacht geen uitspraken te doen over gerechtelijke beslissingen, wijken dit keer af van die regel. Ze voelen zich nu in de eerste plaats volks-vertegenwoordiger. En het volk eist gerechtigheid en een onderzoek 'tot op het bot'.

Daarom dringen de politici, premier Dehaene incluis, aan op 'een creatieve oplossing' opdat Connerotte kan aanblijven. Veel commentatoren vragen zich af hoe onafhankelijk het Hof van Cassatie in deze omstandigheden kan oordelen.

'Sinds Jean-Luc Dehaene het parlement buitenspel zette, regeert de straat', grapt een Vlaamse kennis. Het is een cynische uitspraak die de crisis tekent waarin de Belgische staat verkeert. Sommigen spreken al misprijzend over 'de bananen-monarchie'.

Premier Dehaene regeert sinds de zomer met bijzondere volmachten om een reeks van pijnlijke bezuinigingen door te voeren. Met als heilig doel: België klaarstomen voor de Europese muntunie.

Maar bijna tegelijkertijd is het volk zich gaan roeren. Nee, niet vanwege de euro. Het is Marc Dutroux, het 'monster van Charleroi', die een ongekende golf van woede en verontwaardiging heeft veroorzaakt in alle gelederen van de samenleving.

De doorgaans onverschillige Belgen zijn razend. Ze weten al jaren dat er veel mis is in hun land. Het wantrouwen jegens overheid en Justitie, de vriendjespolitiek, het cliëntelisme op alle niveaus, is niet nieuw. Maar de gruweldaden van Dutroux - de ontvoering, het vreselijke misbruik en het doden van kinderen - hebben de mensen aangezet tot onvoorziene dadendrang.

Het Justitiepaleis in Neufchâteau is sinds de aanhouding van Dutroux en kompanen herhaaldelijk het toneel van volksoplopen. Met verhitte gezichten en gebalde vuisten eisen de mensen de scalp van Dutroux. Er heerst een lynch-stemming. Deze moordenaars en verkrachters verdienen geen gewone rechtsgang. Ze moeten direct opgehangen, levend begraven of nog gruwelijker worden omgebracht - dat is het oordeel van veel mensen. Dat België net de doodstraf formeel heeft afgeschaft, mag geen rol spelen.

De begrafenissen van de vermoorde meisjes groeien uit tot nationale rouwdagen. Duizenden mensen nemen persoonlijk afscheid van kinderen die ze slechts via de media kennen. Miljoenen volgen de uitvaartdiensten rechtstreeks op de televisie. En ook anderhalve maand na hun begrafenis zijn Julie en Mélissa en An en Eefje nog zichtbaar aanwezig in het openbare leven, op herdenkingsprentjes die automobilisten achter de ruit hebben geplakt of die in postkantoren worden uitgedeeld.

Het verdriet om de slachtoffers van Dutroux heeft langzamerhand plaatsgemaakt voor woede over de blunders van Justitie en de onmacht van de politiek. De magistratuur stelt een intern onderzoek in en belooft beterschap. De regering kondigt extra maatregelen aan in de strijd tegen kindermisbruik.

De centrale machten van de staat staan onmiskenbaar onder druk van de publieke opinie. Politiek en Justitie lopen op eieren. Het lijkt wel of ze worden bestuurd door 'de straat'. Zeker is dat de huidige volkswoede, die al twee maanden aanhoudt, invloed heeft op de werking van de staatsinstellingen.

In Frankrijk zei Lodewijk de Veertiende ooit: 'L'état, c'est moi.' In België klinkt steeds meer het tegenovergestelde, de revolutiekreet: 'L'état, c'est nous.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden