De Spaanse veteraan

Tot het einde van zijn lange leven bleef hij de veteraan van de Spaanse Burgeroorlog. Theun (Tony) Mulder Kramer was zelfs het enige Nederlandse lid van de Internationale Brigade, die in 1995 zijn Nederlanderschap opgaf voor de Spaanse nationaliteit....

Twee keer raakte hij gewond. Maar hij overleefde deze strijd en de daaropvolgende Tweede Wereldoorlog. En vervolgens ook de jarenlange behandeling als tweederangsburger door de Nederlandse overheid. Op 12 december vorig jaar overleed hij in Assen – 99 jaar oud. Op zijn grafkist lag de vlag van de Internationale Brigade.

Theun Mulder werd geboren in het Drentse plaatsje Smilde, waar zijn vader bakker was. Tijdens zijn diensttijd maakte hij deel uit van de Nederlandse cavalerie in Amersfoort. Daarna ging hij werken bij een fabriek in Hengelo. Geregeld keek hij aan de andere kant van de grens, waar Hitler aan de macht was gekomen.

‘Mijn vader was een van de eersten die ervan overtuigd waren dat Hitler een nieuwe oorlog zou beginnen’, zegt Roely Mulder, een van zijn twee dochters. In 1936 zag hij een advertentie in de krant staan, waarin vrijwilligers gevraagd werden voor de Internationale Brigade, die de machtsgreep van de door Mussolini en Hitler gesteunde generaal Franco in Spanje wilde voorkomen. Theun Mulder gaf zich op.

Hij werd lid van de Internationale Brigade, een bont gezelschap van anarchisten, communisten, socialisten en avonturiers. In de loopgraven kreeg hij zijn nieuwe naam Tony. In 1938 raakte hij voor het eerst gewond bij de Slag om de Ebro. Na zijn genezing maakte hij deel uit van het 1.500 vrijwilligers tellende Thälmann Bataljon. Dit bataljon, dat onder leiding stond van de Duitse schrijver en historicus Ludwig Renn, telde talrijke intellectuelen en had tot taak Madrid te verdedigen tegen de oprukkende troepen van Franco. Uiteindelijk raakte hij zwaargewond. Op de terugweg werd door de Nederlandse autoriteiten in Parijs zijn paspoort ingenomen. Mulder was stateloos en overbrugde op krukken de oorlogstijd in Nederland. In 1947 kreeg hij de Nederlandse nationaliteit terug. Hij werkte enige tijd bij een vleescentrale, voordat hij in 1962 op het provinciehuis van Assen een baantje kreeg, waar hij dankzij zijn mooie handschrift rijbewijzen en paspoorten mocht schrijven.

In 1974 zou hij voor het eerst terugkeren als toerist naar Spanje, waar Franco toen nog aan de macht was. In de jaren daarna zou hij vele malen naar Spanje reizen en vriendschap sluiten met oude kameraden. Hij voegde na het verkrijgen van de Spaanse nationaliteit de achternaam van zijn moeder Kramer toe aan die van zijn vader, zoals gebruikelijk in Spanje.

Peter de Waard

e-mail: p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.