Een doorkijkje op de avond van de SP in Amsterdam, waar kandidaat-voorzitters Jannie Visscher en Patrick van Lunteren vooral het beeld van eenheid proberen te bewaren.

reportage Socialistische Partij

De SP zoekt een voorzitter. En zichzelf

Een doorkijkje op de avond van de SP in Amsterdam, waar kandidaat-voorzitters Jannie Visscher en Patrick van Lunteren vooral het beeld van eenheid proberen te bewaren. Beeld Arie Kievit

De Socialistische Partij gaat tussen 13 en 23 november stemmen over een nieuwe voorzitter. De nieuwe man of vrouw krijgt de loodzware opdracht de partij uit de crisis te halen. Maar de interne strijd blijkt woensdagavond in Amsterdam al geen publiekstrekker.

Naar meningsverschillen is het binnen de SP niet lang zoeken, maar over één ding zijn de aanwezige partijleden het woensdagavond in Amsterdam eens: ze zijn er met veel te weinig. Amper vijftig SP’ers zijn afgekomen op het debat tussen de twee kanshebbers voor het invloedrijke partijvoorzitterschap.

‘In de hoofdstad had ik meer mensen verwacht’, peinst Jannie Visscher, de door het SP-bestuur aangeprezen kandidaat. ‘In Almelo en Den Bosch was het drukker.’

De schamele animo wijst er niet op dat de toekomst van de partij op het spel staat, terwijl dat toch echt de suggestie is van het verhaal van Patrick van Lunteren, Visschers’ uitdager. Nul zetels bij de Europese verkiezingen. Zeven zetels in de peilingen voor de Tweede Kamer. 80 van de 144 lokale afdelingen die op omvallen staan. En vele leden die op het punt staan hun SP-lidmaatschap te verscheuren. ‘Het is één over twaalf.’

Beeld Arie Kievit

Zeker is dat het slecht gaat met de SP. Sinds de dramatisch verlopen verkiezingen dit jaar – ook in de Provinciale Staten en de Eerste Kamer leverde de partij flink in – zoeken de leden naar het recept om zich aan de malaise te ontworstelen. 

Jaloers kijken zij naar de populariteit van Bernie Sanders in de Verenigde Staten, of, gewoon hier in Nederland, naar de mensenmassa’s die de klimaatprotesten en de lerarenstakingen op de been brengen. Waarom lukt het niet die mensen aan de SP te binden in de eeuwige strijd tegen het kapitalisme?

Ron Meyer hoeft die vraag niet meer te beantwoorden. De huidige partijvoorzitter kondigde zijn vertrek aan na het Europese echec en trekt op het SP-congres van 14 december de deur achter zich dicht. Visscher (58), raadslid in Eindhoven en voormalig wethouder, en Van Lunteren (49), oud-bestuurder in Breda, hopen vanaf die dag zijn zetel te vullen. Samen trekken de twee langs een kleine twintig zaaltjes in de aanloop naar de interne stembusgang, die van 13 tot 23 november plaatsvindt.

Rotte vis

In die tournee is de NDSM-werf in Amsterdam-Noord woensdag een belangrijke stop – vandaar dat de opkomst een domper is. De leden die er wel zijn, zijn veelal op leeftijd. Hun grijze koppen detoneren bij de hippe inrichting van het achterzaaltje van restaurant Pllek, een loods met discoballen aan het plafond en lege olievaten op Perzische tapijten als bijzettafels. Buiten houdt een oudere vrouw zich vertwijfeld op bij de zeecontainer die toch echt de ingang naar het restaurant vormt. ‘Wie verzint dit?’

Het valt nog niet mee met de sfeer in de partij, zegt binnen Van Lunteren, voorafgaand aan het debat. Eerder deze week werd hij in Roermond weer ‘voor rotte vis uitgemaakt’. ‘Toen heb ik het publiek gezegd: ik haak af. De leden spreken met zoveel venijn over elkaar… Iedereen voelt zich de enige echte socialist in de zaal.’

Omdat de partij al verdeeld genoeg is, spraken hij en Visscher vooraf af ‘dicht bij elkaar te blijven’. Beiden zaten niet te wachten op een herhaling van de felle verkiezingsstrijd tussen Ron Meyer en Sharon Gesthuizen van vier jaar geleden, die blootlegde hoe gespleten de achterban was - en is.

Als voorbeeld noemt Visscher de voorpagina van partijblad De Tribune. Vier jaar geleden poseerden Meyer en Gesthuizen met de ruggen naar elkaar toe. Nu staan de kandidaten er ‘gezellig’ op, alsof ze een dagje op stap zijn.

Beeld Arie Kievit

Het scheelt dat de kandidaten inhoudelijk erg op elkaar lijken. Op het podium in Amsterdam leggen ze ieder hun eigen accenten. Visscher noemt het behoud van de planeet als topprioriteit, Van Lunteren wil feller optrekken tegen racisme en afrekenen met de SP als ‘wittemensenbolwerk’. Maar beiden pleiten bovenal voor meer interne discussie. Die ook echt tot invloed op het handelen van de partij moet leiden.

Groot verhaal

Het verschil zit ’m in de stijl. Visscher maakt een gereserveerdere indruk, maar is resoluut in haar opvatting dat SP’ers niet eeuwig met elkaar moeten blijven kibbelen over heikele onderwerpen als migratie en klimaat als daar eenmaal over is gestemd. De directere, vurig sprekende Van Lunteren wil juist doorlopend aandacht geven aan de grote interne minderheid, die de partij scherp moet houden.

Knetteren doet het alleen tussen Van Lunteren en het publiek, als het onderwerp besturen aanbreekt. ‘Je moet dat frame niet op mij leggen, daar moet je echt mee ophouden’, reageert Van Lunteren als een lid suggereert dat hij besturen boven straatacties zou stellen. 

De twee kandidaat-voorzitters presenteren zich aan de Amsterdamse SP-leden. Jannie Visscher, die de zegen heeft van het partijbestuur, neemt het op tegen Patrick van Lunteren. Beeld Arie Kievit

Op de opmerking van hetzelfde lid dat hij de rol van de SP in het Amsterdamse bestuur aan de kiezer niet krijgt uitgelegd, zegt Van Lunteren: ‘Dan zijn de mensen in Amsterdam misschien minder slim dan bij mij in Breda.’

Het is een kwestie van smaak, concludeert na afloop Neeltje Peters (39), voorzitter van de afdeling Amsterdam. Zij hoopt vooral dat de nieuwe voorzitter kan helpen bij het schetsen van een ‘groot verhaal’, een socialistische horizon voor de potentiële SP’er om naar uit te kijken. 

‘Vroeger waren we daar sterker in, andere partijen hebben ons bijgehaald. Kijk wat er op straat gebeurt. Daar gaat het over de negatieve kanten van het kapitalisme. Dat zouden automatisch SP-stemmers moeten zijn.’

De kandidaten:

Patrick van Lunteren (1970, Utrecht) was tussen 2014 en 2018 wethouder in Breda. Daarvoor was hij vier jaar fractievoorzitter in de stad. Van Lunteren richtte de ondernemingsraad van de SP op, werkte als fractiemedewerker in de Tweede Kamer en was van 2011 tot 2014 al lid van het partijbestuur.

Jannie Visscher (1961, Dedemsvaart) is raadslid in Eindhoven, de stad waar ze tussen 2014 en 2018 wethouder was. Van 2006 tot en met 2014 werkte zij als wethouder in Groningen. Visscher stond op plek twee van de Europese kandidatenlijst bij de laatste verkiezingen, maar de SP won geen zetel.

Lees ook:

Na de dramatische uitslag bij de Europese verkiezingen moest de SP haar rouw verwerken. Er vielen harde woorden, vooral over de gewraakte Hans Brusselmans. ‘Dachten jullie echt dat we hiermee zouden winnen? Hoe dom kun je zijn?

De onverhoedse aanval van de SP op PvdA’er Frans Timmermans bewees dat de verhoudingen in de rode familie broos blijven. Echte linkse samenwerking is ver weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden