De SP is protestpartij af

De kabinetscrisis kan de SP niet vroeg genoeg komen. De partij staat in de peilingen op historische hoogten en het premierschap lonkt, maar is de partij wel klaar om te besturen? Op bezoek in Nijmegen, de bakermat van de partij.

De Socialistische Partij vergadert in een voormalig bankkantoor in Nijmegen. Het gaat over de partijprincipes. De afdeling Nijmegen maakt zich op voor het landelijke congres, en mag wijzigingen voorstellen op het beginselprogramma, waarvan de laatste versie stamt uit 1999.


'Is het ouderwets?', vraagt Matthias van Hunnik, de jonge (31) afdelingsvoorzitter. 'Jullie mogen het zeggen.'


Hij staat achter een lessenaar, en kijkt de dertig partijleden aan die naar de vergadering zijn gekomen. Van niemand zou je direct zeggen dat het een SP'er is, behalve misschien van de man met het rode CCCP-T-shirt. Verder zijn het, had Matthias tevoren al gezegd, 'gewone mensen'. Jong en oud. Diehards en nieuwkomers. 'Van alle partijen in Nijmegen, heeft de SP de meeste leden.'


In het partijkantoor hangen posters en pamfletten, in een vergaderzaaltje staan de protestborden van een studentenactie. Er is taart. In de vensterbank bij de ingang pronkt een spaarvarken met de tekst: 'De revolutie is niet goedkoop.'


Matthias leest de leidende partijprincipes nog eens voor: menselijke waardigheid, solidariteit, gelijkwaardigheid. De discussie spitst zich toe op het woord kapitalisme. Die term valt nog steeds bij de SP, en vaak, ook vanavond. Voor de SP'ers van toen was het kapitalisme de bron van veel kwaad, en voor de SP'ers van vandaag is het dat nog steeds. Ook nu het een grote partij is geworden, een bestuurspartij met wethouders en statenleden en Kamerleden en straks ministers of - 'Dat zou toch erg leuk zijn', zegt Matthias - een premier.


Wat is het geheim van de Socialistische Partij?


Misschien wel dat ze er van alles hebben veranderd de afgelopen veertig jaar, behalve hun principes.


Nou goed - de terminologie mag wat anders, mort de zaal. Wat nu nog de 'kapitalistische wereldorde' wordt genoemd in het beginselprogramma, mag best eens beter worden omschreven. Concreter. 'Een van onze belangrijkste taken is het breken van de macht van de financiële markten', zegt Hans van Hooft jr., de fractievoorzitter in de gemeenteraad. 'Dat moeten we dus ook zo noemen.' Zijn vader, Hans van Hooft sr., een van de oprichters van de partij en acht jaar wethouder, heeft het over 'sprinkhanenkapitaal', en over 'de totale tillerij met de hypotheken' .


Matthias van Hunnik hoort het aan en schrijft het op.


Oude aksiefolders

Onder de voeten van Matthias, in de kelder, ligt de geschiedenis van de Nijmeegse afdeling opgeslagen. Oude brochures, aksiefolders en Rode Tribunes, stapels in stalen rekken. 1972: 'Proletariërs aller landen en onderdrukte volkeren verenigt u.' Ernaast staan dozen met modern propagandamateriaal: sponzen in de vorm van een tomaat, met een kaartje eraan van Emile Roemer.


Het ligt allemaal door elkaar in de kelder, nieuw en oud, en met wat verbeelding kun je zeggen dat Matthias, (31) boven op de wording van zijn partij staat.


'Ik ken die oude tijd niet', zegt hij, 'maar het vuur dat ze toen hadden, herken ik wel. We willen de wereld verbeteren. Nog steeds.'


Matthias van Hunnik kwam tien jaar geleden bij de partij. Hij was 18, en ging geschiedenis studeren. Drie jaar later zat hij in de gemeenteraad; nu is hij afdelingsvoorzitter en beleidsmedewerker van de statenfractie in Gelderland. Hij is van de nieuwe generatie, die de partij snel heeft zien groeien en veranderen. Roestige standpunten over het koningshuis en de NAVO zijn losgelaten, 'We zijn professioneler geworden', zegt hij. 'We zijn..., we denken tegenwoordig iets langer na voordat we iets vinden of doen. We zijn ouder en wijzer geworden, we hebben alles meegemaakt: winst, verlies, een leiderschapsdrama. En dat allemaal zonder burgerlijk te worden.'


Op de deining van de peilingen is de SP nu een van de grootste politieke partijen van Nederland, die bovendien niet langer naast de macht wil staan. Emile Roemer kan premier worden. Ze blijven er kalm onder, de SP'ers, als je ze naar die toekomst vraagt - maar natuurlijk willen ze regeren.


'Het moest nu maar eens gebeuren', zegt Matthias, 'de tijd van Stem Tegen, Stem SP is voorbij. We moeten niet nog langer in de marge blijven rommelen.'


'In Arnhem', zegt Hans van Hooft sr., partijtijger sinds 1971, 'zitten we in een college met de VVD. Met de VVD! En dat gaat prima. Wij zijn een partij die zich aan zijn afspraken houdt. We zijn er klaar voor.'


De Socialistische Partij is geboren in Nijmegen en Rotterdam, in 1972, met als grondvesters Hans van Hooft sr., Daan Monjé en Koos van Zomeren. Ze kwam voort uit de Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties Leninisties.


Jan Marijnissen, zeggen ze er graag, kwam naar Nijmegen om er geschoold te worden.


Veertig jaar later draait Hans van Hooft sr. alvast een sjekkie, en mengt hij zich met een vertrouwde stem in de discussie over de partijprincipes. Hij was voorzitter en lijsttrekker van de SP tot 1986, en acht jaar wethouder in Nijmegen. Een lasser, net als Jan Marijnissen, maar wel één die eerst geneeskunde heeft gestudeerd.


'Jaren geleden al hebben we tegen elkaar gezegd: wij zijn niet geboren om klein te blijven', zegt hij. 'Dat was, ik denk, in 1988. We moesten toen nog in de Kamer komen, maar het gevoel dat we een grote landelijke partij zouden worden, was er al.'


Die groei is deels te danken aan de verrechtsing van de PvdA, zegt hij: 'Er kwam ruimte aan de linkerkant. Wij kwamen in de Tweede Kamer, toen de PvdA zijn ideologische veren begon af te schudden. De PvdA ging helemaal op in het neoliberale denken, ze deden even hard als iedereen mee aan de gekte van alles naar de markt brengen. De spoorwegen, de post, de elektriciteit. En zie wat het ze heeft gebracht.'


Ondertussen bleef de SP de SP: een partij van harde werkers en een hechte sfeer. 'Wij trekken mensen aan die nog iets over hebben voor de maatschappij, zonder dat ze er zelf beter van hoeven te worden. Het enige wat we nu moeten doen, is blijven opletten dat we niet naast onze schoentjes gaan lopen.'


Gewoon blijven, is de grootste opdracht, zeggen ze bij de SP. Trouw aan 'de mensen' in 'de wijken'. Niet toegeven aan de glinstering van de macht, aan carrièremogelijkheden en de salarissen die het met zich meebrengt. Matthias van Hunnik verdient niets, als afdelingsvoorzitter. En zo moet het blijven. 'Waarom zou ik als raadslid of als afdelingsvoorzitter meer geld verdienen dan een folderaar? De afdrachtregeling die we hebben, is goud voor de partij. De kiezer weet dat we niet in de politiek zitten om onze zakken te vullen. Daar moeten we nooit, nooit, nooit aan willen tornen.'


Vraag niet naar Marx of Mao, vlak voor een fractievergadering van de SP in Nijmegen, want dan krijg je als antwoord:


'Pfffffffff. Hou eens op, zeg.'


Vraag ook niet naar het andere verwijt dat de partij gemaakt wordt, door afvalligen zoals Yorick Haan, de huidige burgemeester van Vlieland die de SP een sekte noemt, dictatoriaal geleid door een kleine kliek aan de top. Die zestien jaar tot de gestaalde kaders behoorde, en afhaakte.


'Flauwekul', zegt Hans van Hooft jr., 'We zijn hartstikke democratisch. En dat betekent dus ook dat niet iedereen zijn gelijk kan krijgen.'


Bij de SP zijn ze een eenheid, zeggen ze, meer dan welke partij ook. Wij maken geen ruzie om het ruziemaken, zeggen ze, wij vechten niet om baantjes. 'Misschien', zegt Senay Akdemir, raadslid in Nijmegen sinds 2006, 'zijn die critici gewoon heel erg jaloers.'


De fractievergadering vindt plaats in het gemeentehuis, en is zo strak georganiseerd dat het een bijeenkomst van een managementteam lijkt. Geen vlammende, urenlange betogen over onrecht en zelfbeschikking, maar een kort en efficiënt werkoverleg.


Agenda: de schouwburg, nieuwe politiecijfers, sportzalen, peuterspeelzalen, precariorechten, een kunstproject, de stadsregio, popzaal Doornroosje en de rondvraag - in exact 1 uur en 55 minuten is het afgehamerd. Bij elk onderwerp staat de vraag centraal wat de gevolgen zijn voor de gewone Nijmegenaar - want daar doen ze het voor.


'De Schouwburg. Bert, zeg het maar.'


'Ze willen er een ton extra voor uittrekken. Dat kost nu al 70 euro per kaartje, terwijl we elders in de stad bibliotheken sluiten.'


'Dat kunnen we niet laten lopen.'


'In de schouwburg komt vooral hoog opgeleid, welvarend publiek. Jean-Pierre en Nicolette, wil ik ze noemen.'


'Prima, dan brengen we het zo in.'


'De peuterspeelzalen. Renske?'


'Die willen ze vermarkten. Iedereen mag erop inschrijven.'


'Gaat dat meer kosten?'


'Nou... drie euro per uur. Dat is niet veel. Maar ze laten het wel aan de markt over.'


'Oké, daar zijn we sowieso tegen. Duidelijk. Rondvraag?'


'Doen we een cadeau voor Matthias en Marloes, nu ze een tweeling hebben gekregen?'


'Iedereen 5 euro, geef maar aan mij, dan zorg ik dat er iets goeds mee gebeurt.'


De Nijmeegse SP maakte acht jaar deel uit van het college. Een links college, dat moet gezegd, maar het regeren ging ze goed af. De tegenpartij waar iedereen in de stad bang voor was, bleek een loyale coalitiegenoot. 'Wij spelen geen politieke spelletjes', zegt Hans van Hooft jr.. 'Afspraak is bij ons afspraak, dat is niet iedereen in de politiek gewend.'


'Het is een vooroordeel dat wij alleen maar actievoeren', zegt raadslid Bert Velthuis, lid sinds 2001 en overgelopen van de PvdA. Hij draagt elke dag een SP-speldje. 'Het is gewoon hard en serieus werken.'


'Maar we roken nog wel bijna allemaal hoor', verontschuldigt Cor van Norel zich. 'Alleen geen zware shag meer.'


Wat is het geheim van de SP?


Bert Velthuis vertelt over een bewonersavond waar de toekomstplannen voor de wijk Dukenburg werden besproken. Er waren tweehonderd bewoners en er was één gemeenteraadslid: Bert Velthuis. 'Ik ben bijna alle avonden van de week wel ergens. Dat is onze kracht. Als er ergens een bibliotheek of een school of een buslijn verdwijnt, zijn wij erbij. Van de andere partijen zie je meestal niemand.'


Senay: 'Die andere partijen zijn met de financiën bezig. Wij met de mensen.'


Hans jr.: 'Wij doen dingen die de mensen snappen. Dat is het verschil.'


Zie ook pagina's 4/5

Wie wil er Besturen voor een habbekrats?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden