Analyse Sociale werkplaatsen

De sociale werkplaats is bij nader inzien zo gek nog niet

Soms kan het snel gaan in Den Haag. Nog maar drie jaar geleden werd de Participatiewet ingevoerd. De sociale werkplaatsen werden officieel tot sterfhuizen verklaard. Wie er werkt, mag blijven. Maar er komen geen nieuwe collega’s bij. Tot er nog maar plek is voor zo’n 30 duizend mensen die echt nergens anders terecht kunnen. Sindsdien gaat niets boven ‘gewoon werk’, ook voor arbeidsgehandicapten.

Een sociale werkplaats in Diemen Foto Joost van den Broek / de Volkskrant

Een opmerkelijk initiatief markeerde woensdagavond de snelle ommekeer in het denken. SP-leider Lilian Marijnissen en ‘baas der bazen’ Hans de Boer, voorzitter van VNO-NCW, pleiten in een gezamenlijke brief aan het kabinet voor een tweede leven voor de sociale werkvoorziening. ‘We kunnen niet zonder’, is de noemer die de natuurlijke tegenpolen voor het eerst in de geschiedenis tot samenwerking brengt.

Samen reageren zij op de zorgwekkende geluiden over het effect van het arbeidsmarktbeleid van het vorige kabinet. Recent nog stelde het Sociaal en Cultureel Planbureau vast dat de kans op werk voor gehandicapten sterk is gedaald. Preciezer: bijna gehalveerd sinds de invoering van de Participatiewet.

Sinds 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor jonggehandicapten. Zij moeten deze moeilijke groep aan werk helpen in een ‘beschutte werkplek’, en daarna of meteen plaatsen bij een gewone werkgever. De gemeente kan de werkgever subsidiëren als de productie van de gehandicapte te laag is om het minimumloon te verdienen. Het vinden van werk mag ook geen probleem zijn, omdat het bedrijfsleven heeft beloofd 100 duizend plaatsen te reserveren voor jonggehandicapten en de overheid nog eens 25 duizend plekken. Als dat niet lukt, volgen boetes.

Tekentafel

Op de tekentafel zag het plan er goed uit.  Het hele politieke midden steunde het dan ook. Van VVD, PvdA, CDA, D66 tot aan ChristenUnie en SGP. 

De praktijk is helaas weerbarstig. Het bedrijfsleven ligt nog op schema met het bieden van werk aan jonggehandicapten, maar daarmee is het goede nieuws wel op. Werkgevers klagen nu al dat de overheid faalt bij het aandragen van kandidaten. De overheid schiet zelf tekort bij het aannemen van gehandicapten en moet zichzelf een boete opleggen. Gemeenten lukt het niet om het afgesproken ‘beschut werk’ op te zetten. Intussen is de sociale werkplaats als vluchtheuvel geen optie. Duizenden jongeren die daar voorheen beschut aan het werk konden, zitten nu thuis.

De rapporten met de boodschap dat het zo niet langer kan, stapelden zich de afgelopen tijd op. Maar het onderwerp wordt nu politiek brisant door toedoen van Tamara van Ark (VVD), staatssecretaris van Sociale Zaken. In haar streven meer jonggehandicapten aan het werk te krijgen, stelde zij in het voorjaar voor om hun arbeidsvoorwaarden te versoberen. Dat plan trok het kabinet vorige week in na felle protesten – mede in de achterban van ChristenUnie en D66 – en omdat het volgens Van Ark te ingewikkeld dreigde te worden.

Tweede leven

Die terugtrekkende beweging is overwegend met applaus ontvangen, maar daardoor ligt nu wel de dringende vraag op tafel hoe het verder moet. De hele Tweede Kamer wil meedenken en plots gunt vrijwel iedereen de sociale werkplaats een tweede leven. Ook de PvdA, in de vorige regeerperiode nog druk met de afbouw, gelooft er nu weer in.

Maar dat betekent nog niet dat de poorten van de werkplaatsen binnenkort weer openzwaaien. Onder de eensgezindheid gaan grote meningsverschillen schuil over hoe dat dan zou moeten. De SP ziet het liefst de oude sociale werkplaats in volle glorie herrijzen, met bijbehorende relatief gunstige cao. De werkgevers hebben het over beschut werk dat gemeenten náást de oude sociale werkplaats moeten organiseren. Daar kunnen arbeidsgehandicapten werkervaring opdoen, ervaren wat en hoeveel ze kunnen. Als de wensen en mogelijkheden duidelijk zijn, kunnen zij al of niet met begeleiding doorstromen naar een bedrijf of overheidsinstelling.  Een klein vuiltje is dat over de arbeidsvoorwaarden voor beschut werk niets is geregeld. Die voorwaarden bepalen de gemeenten zelf.

Politieke splijtzwam

Daar ligt in potentie een grote politieke splijtzwam, die ook Marijnissen en De Boer weer als vanouds verdeelt. Van Ark wacht op een denktank van topambtenaren. Die moet binnenkort met voorstellen komen voor de ‘onderkant van de arbeidsmarkt’, van verstandelijk beperkten tot moeilijk bemiddelbare jongeren. De staatssecretaris zal al heel blij zijn als zij daar binnen haar eigen regeringscoalitie vervolgens alle handen voor op elkaar krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.