Verkiezingen Zweden

De Sociaaldemocraten blijven de grootste partij in Zweden, maar rechts-radicaal boekt grootste winst

Ondanks een historisch lage verkiezingsuitslag van 28,3 procent van de stemmen lijken de Socialdemokraterna (Sociaaldemocraten) nog steeds de grootste partij geworden te zijn bij de parlementaire verkiezingen in Zweden. De Sverigedemokraterna (Zweden Democraten) zijn met 17,7 procent van de stemmen als derde partij geëindigd. 

De Sociaaldemocraten vieren feest. Beeld EPA

Hiermee is Zweden het gevreesde scenario bespaard gebleven waarin deze rechts-radicale partij de grootste zou worden. Toch is het nog onduidelijk welke regering zal worden gevormd.

De Sociaaldemocraten haalden 28,3 procent van de stemmen, een verlies van bijna 3 procent. Dat is minder dan veel opiniepeilingen hadden voorspeld. In sommige peilingen kwamen de Sociaaldemocraten op rond de 25 procent. Dit resultaat komt nog steeds neer op het laagste resultaat in meer dan honderd jaar.

De Moderaterna (Gematigde Uniepartij) is de tweede partij geworden met 19,7 procent van de stemmen, ondanks een verlies van bijna 4 procent. De Zweden Democraten zijn van bijna 13 procent gestegen naar 17,7 procent. Ze waren de derde partij en dat zijn ze gebleven.

Het grote puzzelen

Nu moet het grote puzzelen in het versplinterende Zweedse politieke landschap gaan beginnen. ‘Het zou de lastigste kabinetsformatie in lange tijd kunnen worden’, zegt Anders Sundell, politicoloog verbonden aan de Universiteit van Gotenburg. In Zweden is het gebruikelijk dat een regering over links of rechts gevormd wordt, maar dat is op basis van de uitslag onmogelijk.

Het leek er zondagavond laat op dat het linkse politieke blok van Sociaaldemocraten, de Miljöpartiet (Milieupartij) en Vänsterpartiet (de Linkse Partij) en het rechtse politieke blok, de zogeheten Alliantie, een nagenoeg gelijk aantal stemmen hadden (40,6 versus 40,2 procent). In aanloop naar de verkiezingen heeft de zittende premier, Stefan Lövfen, steeds gezegd dat het politieke blok met de meeste stemmen het initiatief moet krijgen om de nieuwe regering te vormen. De Alliantie heeft eveneens de ambitie om te regeren, ook als ze minder groot zijn dan het linkse blok.

Tot nu toe hebben alle partijen gezegd dat ze niet met de Zweden Democraten in de regering willen zitten. Löfven noemde de partij racistisch met nazistische wortels. ‘Daarmee lijkt het onwaarschijnlijk dat hij met steun van deze partij zal kunnen regeren’, zegt Sundell. De Alliantie zou met gedoogsteun van de Zweden Democraten een meerderheid kunnen vormen in het parlement. Dat stuit alleen op morele bezwaren van de Centrumpartiet (Centrumpartij) en de Liberalerna (Liberalen). Vooral die eerste partij heeft in felle woorden campagne gevoerd tegen de Zweden Democraten.

Zweden brengen hun stem uit in Stockholm. Beeld EPA

Gedoogsteun

De twee andere partijen in de Alliantie, de Gematigde Uniepartij en de Kristendemokraterna (Christendemocraten), zouden tevens kunnen proberen een minderheidsregering te vormen met gedoogsteun van de Zweden Democraten. Dit is de gedroomde regering van de Zweden Democraten, omdat ze dan de grootste kans hebben op het realiseren van hun aan de kiezers beloofde hardere immigratiebeleid.

Sundell acht het niet onwaarschijnlijk dat Ulf Kristersson, de partijleider van de Gematigde Uniepartij, deze optie gaat onderzoeken. ‘Hij heeft eerder gezegd dat hij er alles aan zal doen om de premier van Zweden te worden.’ Deze minderheidsregering moet gedoogd worden door de Centrumpartij en de Liberalen, omdat er bij deze combinatie evenmin een meerderheid in het parlement heeft.

De Sociaaldemocraten hebben van tevoren gezegd dat ze tevens open staan voor een regering met de Milieupartij, de Liberalen en de Centrumpartij. De Linkse Partij zou daaraan gedoogsteun moeten geven. De Centrumpartij moet dan terugkomen op een verkiezingsbelofte, zegt Sundell. ‘Ze hebben gezegd dat een stem op de Centrumpartij een stem is tegen de premier Lövfen.’

De verkiezingsuitslag is een voorlopige verkiezingsuitslag van zondagavond 23.00. Op dat moment was 90 procent van de ruim 6.000 districten geteld.

De Centrumpartij haalde 8,6 procent, de Linkse Partij 7,9 procent, de Liberalen 5,5 procent, de Christendemocraten 6,4 procent, de Milieupartij 4,4 procent. Het Feministiskt initiativ is van ruim 3 procent van de stemmen gedaald naar 0,4 procent. Daarmee heeft de feministische partij de kiesdrempel van 4 procent niet gehaald.

 Hoe denken deze Zweedse kiezers over de opkomst van het populisme in hun land? En wat hebben ze zelf gestemd?

Hoe is het succes van de rechts-populistische Jimmie Åkesson te verklaren? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.