De slimste mens is een fascinerende close-up

Een relatief elitair spelletje trekt ruim een miljoen kijkers. Hoe het succes te verklaren van De slimste mens?

Hij leunde een beetje voorover om goed naar het scherm te kunnen kijken. In de tien seconden die volgden hield hij zijn lichaam doodstil, alleen zijn ogen knipperden en zijn mond bewoog. Opperste concentratie. Haast zonder denkpauzes somde Joël Broekaert, culinair journalist en deelnemer aan De slimste mens, op wat hij op de plaatjes zag.

'Tuba, klarinet, saxofoon, panfluit, trombone, fagot, alpenhoorn, didgeridoo.'

'Zo!', zei quizmaster Philip Freriks, die zelf nog nooit zo snel een vloeiende opeenvolging van woorden had uitgesproken. 'Woo!', riep ook journaliste Lamyae Aharouay, die daarna aan de beurt was en de zenuwen probeerde weg te wuiven. Zij waren zojuist getuige geweest van vermoedelijk een van de succesvolste rondes ooit. Broekaert leek onaangedaan, keek laconiek naar Freriks, leunde achterover, en toen, ja, toen volgde toch nog iets van een triomf: hij zuchtte diep. Dat zat erop.

De close-up na een goed antwoord in De slimste mens is een van de fascinerendste shots op televisie. De een kan zijn lach niet inhouden van zelfvoldaanheid, de ander houdt een strak of nonchalant gezicht om niet te ijdel te lijken; er kijken ruim een miljoen mensen naar jou en je kennisspuierij. En hoe boos word je op jezelf als je niet op een makkelijk antwoord komt? Het is koorddansen: je wil winnen, maar je wil ook niet te streberig overkomen, want dan is een verlies des te bitterder. Ik koester de illusie dat je in die ingeblikte momenten deze slimme mensen stiekem heel goed leert kennen.

Het succes van De slimste mens is moeilijk te verklaren. Maandag en dinsdag keken zo'n 1,2 miljoen mensen naar een relatief elitair spelletje. Er wordt geschermd met kennis van een redelijk hoog niveau, brombeer Maarten van Rossem borduurt eindeloos voort op dezelfde grap ('Ik heb veel vaker gelijk dan andere mensen', zei hij maandag), Freriks is doorgaans niet gevat genoeg om daarop geestig te reageren en de BN'er-deelnemers worden steeds meer geselecteerd uit een incrowderig mediawereldje: bekende twitteraars, journalisten van NRC of BNR, acteurs, schrijvers, cabaretiers en zangers die soms van gezicht bekend zijn, maar meestal niet van naam. Van de tien deelnemers tot dusver dit jaar hebben er vijf geen Wikipedia-pagina.

Of zit de kracht van het programma juist in het introduceren van leuke, intelligente, semi-bekende mensen, en eens niet te vissen uit het telkens hergebruikte BN'er-poeltje?

Ja, er zit een bepaald genoegen in het ontleden van de ware aard van de nieuwkomers, alsof je met een groep early adopters een nieuwe held omarmt. Ze tonen hun naakte ziel in de kleinste gebaren. Een scheldwoord na te vroeg passen. Een wegwerpgebaar als de vraag te cryptisch is. Of de armen in de lucht van Broekaert na wéér de slimste mens van de dag te zijn, om vervolgens mijmerend voor zich uit te kijken. Waarschijnlijk dacht hij aan de tattoo die hij, babbelend tussen de rondes door, heeft toegezegd te nemen als hij dit seizoen wint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden