De slag om de echte zwarten

Het Zwarte Beraad in de Bijlmer beraadt zich. Het heeft driekwart jaar vergaderd - meestal in beslotenheid - en ambtelijk en politiek invloed uitgeoefend....

'Neeee', kreunt voorzitter Jeroen Sprenger, 'niet weer'. 'Jawel', dondert Prem Radhakishun. 'Ik ben er ziek en moe van nooit dingen uit te praten. Ik wil het verdomme weten.'

'Er zijn tal van percepties, alle verschillend', sust de voorzitter. 'We hebben een werkgroep multi-etnische vraagstukken, en daarin. . .'

'Ik ben geen etnisch vraagstuk', slaat Radhakishun toe, 'ik ben een zwarte'.

De vijftig aanwezigen op de najaarsvergadering van de PvdA-afdeling Zuidoost in het buurtcentrum Reigersbos lachen, enkelen klappen de handen. Een tiental vrouwen, iets meer gekleurden, de anderen middelbaar mannelijk blank. Ze kennen Prem, waarderen de baldadige advocaat en vriend van Wouter Gortzak zeer. Hij heeft de pest aan het Zwart Beraad ('ik ben eerst rood dan zwart'). Wel wenst hij zoveel mogelijk zwarten in hoge politieke functies als hij het zelf maar niet is. En omdat niemand hem dus van die ambitie kan verdenken, wil hij kunnen zeggen wat hij wil en iedereen de waarheid vertellen.

Voorzitter Sprenger voelde het aankomen, de nabetrachting van de zwartwit-clash in de fractie. Eerder die avond had hij zich er al tegen verzet: 'Dan wordt het weer nacht en zo'n ouderwetse partijvergadering waar we vanaf willen.' Om kwart over elf zegt hij het nog een keer: 'We moeten voorzichtig zijn om in emotie verder te gaan op dit moment.'

Vice-voorzitter Charlie Zschuschen staat hem bij: 'Laat ons meer naar de toekomst kijken.' (De PvdA stelt voor de verkiezingen van 1998 een lijst samen met evenveel witte als zwarte kandidaten, en als nummer één een liefst zwarte vrouw.)

Hij heeft er genoeg van, zegt voorzitter Sprenger. 'Het verleden dat altijd leidt tot. . . '

'Anders begrijp je de ellende van nu in de Bijlmer niet', roept Hesdey Tuinfort vanaf de achterste rij.

Hanna Belliot, psychologe en mogelijk kandidaat voor het lijsttrekkerschap, probeert te verzoenen. 'Dit stukje probleem', zegt ze, 'constant wantrouwen, we moeten er op een goeie manier over praten, anders heeft de frustratie langdurige effecten.' Daarom een commissie of werkgroep, vindt ze. En ach, die naam. . .

'Nee! Nee! Nee', vliegt opnieuw Prem Radhakishun van zijn stoel omhoog. 'Begrijp je dat dan niet? Over zwartwit praten in een werkgroep die vraagstuk heet!?'

'Hoe dan?'

'Zwartwit voor mijn part, of werkgroep ''Blij met de Bijlmer''.'

Na de lachbui zijn er meer die nu hun hart willen luchten. Ondanks de ingelaste vergadering van twee weken eerder over de kwestie. Maar toen waren er vreemden bij, 'te veel mensen die de Partij van de Arbeid willen breken'.

De zwarte deelraadsleden Krish Kanhai en Cliften Codrington verdedigen zich, zeggen dat ze het al veel eerder in de fractie hadden geprobeerd, tevergeefs, en dat 'multiculturalisering ook de PvdA moet openbreken'.

'En hebben jullie uit onvrede toen je heil bij het Zwart Beraad gezocht?', vraagt Wesley Amand.

'Door drukke agenda's of uit onwil van de fractie is het nooit tot een echte discussie gekomen', zegt Cliften.

Fractievoorzitter Wouter Gortzak, op een stoel naast Hanna Belliot gezeten - voorovergebogen met zijn hand aan het hoofd soms - draait zich nu even om, wil wat zeggen, blijft er het zwijgen toe doen, denkt: hou je erbuiten, zo meteen zitten we weer in de loopgraven en vliegt elke modus ogenblikkelijk het raam uit.

Wat is eigenlijk de status van dat Zwart Beraad, snijdt iemand het kernthema aan.

Voorzitter Sprenger zegt nogmaals dat noch de fractie noch het afdelingsbestuur er bezwaar tegen heeft dat Clif, Krish en Henry (Dors) er deel van uitmaken. Maar 'duidelijk moet zijn waar het politieke primaat ligt en waar het politieke initiatief'.

Wat Prem Radhakishun niet uit kan staan, zegt hij, is 'dat die Eric Sinester van het Zwart Beraad ook namens mijn partijgenoten meent te mogen spreken. Fuck off, wat stelt die man eigenlijk voor?' Hij eist een aparte ledenvergadering over zwartwit in de Bijlmer en de verhouding tot het Zwart Beraad. Voorzitter Sprenger zegt schoorvoetend toe: in januari.

Hesdey heeft nog een punt. Voorzitter Sprenger weigert. 'Omdat hij zwart is, zeker?', klinkt spottend de luide stem van Prem nog net boven het geraas van schuivende stoelen uit.

Aan de bar met een glas bier in de hand zegt Wouter Gortzak enigszins vertwijfeld tegen een buurman: 'Multiculturalisering is mooi, en mij een witte koloniale boer noemen is een gotspe. Hoe meer mensen ik leer kennen, hoe meer ik persoonlijke geschiedenissen leer begrijpen. Neem mij dus, hoe moet zo'n eenvoudige witte boerenlul multiculturaliseren, inter-etnische relaties onderhouden zoals Henry Dors dat zegt. Hoe moet ik me inleven in, let wel, de werkelijkheid van niet één zwarte cultuur maar apart ook nog in die van hindoestanen, creolen, Antillianen, Ghanezen. Dat zijn er al vier, en hoeveel meer hebben we wel niet in de Bijlmer?'

Politiek mag dan saai en bloedeloos zijn geworden in Nederland, in de Bijlmer is ze hot, very hot. Dankzij de opwindend Caribische stijl van vooral creools- en hindoestaans-Surinaamse deelnemers. En de laatste maanden in het bijzonder doordat het Zwart Beraad onrust is gaan baren. De gekleurde medeburger laat niet alleen meer van zich horen, maar is doende zich ook anders te positioneren - om die eigentijdse term maar even te gebruiken. Dat wil zeggen, niet per se meer langs 'wit'-politiek gevestigde lijnen van vereniging en organisatie, maar op de ideologische noemer 'zwart'. Althans, de elite doet dat. De meeste zwarten hebben voorlopig nog te veel materiële sores aan hun hoofd.

Twee externe zaken intensiveren en versnellen dat proces. De ene is de vernieuwing van de Bijlmer - de fundamentele verbouwing van de flatstad voor een miljard gulden - en de poging de Bijlmer ook sociaal-economisch te vernieuwen. Dus op het vlak van arbeid, werkgelegenheid, wonen, veiligheid en maatschappelijke zorg de Bijlmer minder negatief te maken dan de Bemre (Surinaams voor Bijlmermeer) nu is. De sturingsopzet voor de planning en geldtoewijzing van de sociaal-economische vernieuwingscomponent - met alleen blanke hotemetoten in de commissies - was de directe aanleiding voor oprichting van het Zwart Beraad.

De tweede katalysator is de verkiezing in 1998 van een nieuw bestuur van de deelraad Zuidoost. Alle partijen zijn naarstig op zoek naar aansprekende, gekwalificeerde allochtonen. Of, zoals het nieuwe spraakgebruik wil, zwarte kandidaten. Uit eigen belang: tweederde van Zuidoost is niet-blank, in de echte Bijlmer, de hoogbouw, zelfs tachtig procent.

En omwille van het gemeenschapsbelang: een stadsdeel met zulk een bevolkingssamenstelling, en een in kracht toenemend 'black' zelfbewustzijn, zou anders kunnen exploderen en een township worden onder blank baasskap. Zo erg als in Zuid-Afrika natuurlijk niet - de metafoor past in de metaforenoorlog tussen wit en zwart in de Bijlmer. Maar hoe je het ook relativeert, aan de andere kant van de spoorbaan zijn zwaarwegende economische belangen in het geding. Er bevinden zich immers hoofdkantoren van grote banken en bedrijven, de Arena, en er zijn meer grootse projecten gepland.

In verschillende gremia wordt het telraam al gehanteerd. Momenteel zijn van de 37 leden van de stadsdeelraad 14 zwart. Dat zullen er straks meer zijn, gezien de intenties van de gevestigde politieke partijen. Het dagelijks bestuur, nu met één zwarte wethouder, zal ook zwarter worden, misschien zelfs een meerderheid, met een zwarte 'burgemeester'. Hoewel ook het afgelopen jaar stemmingen in de deelraad zo nu en dan langs etnische lijnen verliepen, zal in dit scenario het 'politieke spel' in de Bijlmer niet een wezenlijk ander aanzien krijgen.

Maar wat als 'zwart' zich buiten de traditionele structuur zou willen, en belangrijker nog, zou weten te organiseren? Van het potentieel in de hoogbouw ging de vorige keer slechts twintig procent naar de stembus. Zouden uit de flats gemiddeld evenveel mensen gaan stemmen als in de rest van Zuidoost, dan zou een partij die overtuigend appelleert aan de 'zwarte meerwaarde' dertien, veertien, op z'n gunstigst vijftien zetels behalen.

In het 'zwartste' scenario zou een meerderheid met de (beperkte) macht die een stadsdeel nu eenmaal heeft, een bestuur kunnen uitoefenen dat de Centrale Stad Amsterdam en Den Haag onwelgevallig is. Vervolgens zou Den Haag - zoals in het communistische Finsterwolde (metafoor!) - een regeringscommissaris in de Bijlmer gaan aanstellen.

De vraag is: wat doet het Zwart Beraad?

Het beraadt zich. Het heeft driekwart jaar vergaderd, meestal in beslotenheid, en ambtelijk en politiek invloed uitgeoefend. Aan het Beraad nemen zwarte politici deel uit voornamelijk PvdA en GroenLinks, zwarte ambtenaren, en wat genoemd wordt 'significante personen uit het maatschappelijk middenveld'.

Het is dit emancipatie-platform inmiddels gelukt het thema 'zwart aandeelhouderschap in een dominant witte maatschappij' blijvend op de agenda te krijgen. Nu gaat het, alweer een metafoor, 'de slag om de bounty's' leveren. Kritisch kijken, ageren en lobbyen, opdat op de vooraanstaande posities (in politiek en ambtelijk apparaat) de echt zwarte zwarten benoemd worden en geen 'excuus-negers'. Er schijnt een meetlat voor te bestaan. En als tactische dreiging boven het Bijlmer-maaiveld zegt het Zwart Beraad, 'indien nodig', de vorming van een zwarte politieke partij niet uit te sluiten.

Wie de macht wil in Zuidoost, moet de PvdA meehebben of breken. Zondagmiddag presenteert het Zwart Beraad zich voor het eerst in het openbaar in Kwakoe.

De eerste zondagmiddag van december in Grand Café 't Geintje onder het viaduct van metrostation Gein. Forumsprekers als Wouter Gortzak, Emile Esajas (ex-PvdA, ex-D66, ex-wethouder, nu fractie Esajas in de deelraad), Tweede Kamerlid Tara Oedayraj Singh Varma, factotum André Haakmat. Ook Joesoe Maatrijk, creool en 'politiek gabber' van de islamitische hindoestaan Roel Luqman. En die twee samen vormen het Allochtonen Breed Overleg, de ABO, de uitnodigende instantie van het Zwart Politiek Café hedenmiddag.

Het biljart is terzijde geschoven, een kleine honderd mensen luisteren en doen mee, op de voorste rij zit de Amsterdamse PvdA-wethouder Jaap van der Aa van Minderheden, Onderwijs, Sociale Zaken, Werkgelegenheid en projectwethouder sociaal-economische vernieuwing Bijlmermeer.

Dat zijn ook de onderwerpen van discussie. Met veel gelach en gedonderjaag tussendoor. Zoals altijd. 'Als wij elkaar niet kunnen vinden, zal verdeel-en-heers altijd lukken', bezweert Emile Esajas, en hij kondigt de oprichting aan van een nieuwe multi-etnische partij. 'Joesoe! Joesoe', scandeert een deel van het café. Hij is nog wat wankel, na 'een griep die zwakke en oude mensen meeneemt', maar als altijd een theatraal spreker en begenadigd performer. 'We moeten ook handen in eigen boezem steken', zegt hij, 'niet alleen de schuld geven aan witte mensen'.

'Zeg het Joesoe, zeg het', maant ceremoniemeester Roel Luqman.

Het Zwart Beraad noemt mensen als Maatrijk, Luqman en Esajas 'gepasseerde leiders', die weliswaar hun verdiensten hebben gehad voor de zwarten in de Bijlmer maar 'folklore' zijn geworden.

Luqman slaat terug: 'Zwart Beraad is Zwart Verraad.' Joesoe: 'Wij van de ABO zijn er mee begonnen. De multiculturalisering zal ertoe leiden dat heel veel banen vrijkomen voor zwarte mensen. En wie heeft al gesollicteerd? De heer Sinester van het Zwart Beraad' Gejoel.

Eric Sinester zit in 't Geintje achter aan de bar en houdt zich gedeisd. Afgesproken is in het Zwart Beraad dat de voormalige minderheden-adviseur van de Amsterdamse politie even op 'low profile gaat'. Luqman buigt zich naar de journalist en zegt: 'Dit is het volk, niet het Zwart Beraad, onthou dat goed.' En dan haalt hij wethouder Van der Aa bij de microfoon, die in Elsevier met ingrijpen dreigde in het zwartwit-conflict. 'Doet u dat als de Bijlmer, het laboratorium van Europa, ontploft?'

Van der Aa geeft de schuld aan de journalist die aandrong. 'De Bijlmer is heel stabiel. Ja, àls, àls, àls. Als het echt uit de hand zou lopen, ja dan. De Centrale Stad kan zich niet permitteren dat het hier misgaat.'

Joesoe was woensdag Sinterklaas in Almere, en donderdag 5 december werd hij in die functie ontvangen op het stadsdeelkantoor aan het Bijlmerplein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.