De slag om de digitale luchtreiziger

Begin volgende maand wordt het mogelijk in Nederland digitale informatie draadloos te versturen. Pinnen op de markt, draadloos boetes betalen, de temperatuur in koelwagens op afstand in de gaten houden....

ALS HET AAN PTT Telecom ligt, worden de draden voor communicatie tussen computers zo spoedig mogelijk doorgeknipt. Want datacommunicatie moet mobiel worden, en dus draadloos.

Op 1 juli 1995 opent PTT Telecom het vorig jaar in Nederland geïntroduceerde mobiele telefoonnet GSM voor dataverkeer. Wie zijn GSM-abonnement aanvult met DataSpace, kan met behulp van een portable computer of een palmtop vanaf bijna elke plek faxen en databestanden versturen en ontvangen. De concurrentiestrijd om de gunst van de digitale luchtreiziger is definitief begonnen.

Mobiele netwerken bestaan natuurlijk al lang, in de vorm van gesproken communicatie over de mobilofoonsystemen van politie, brandweer en taxicentrales. Ook draadloze datacommunicatie wordt al enige tijd aangeboden door PTT Telecom en concurrent RAM Mobile Data in Maarssen. Alleen de combinatie van gesproken communicatie en het verzenden en ontvangen van faxen en data over hetzelfde openbare netwerk is in Nederland nog niet eerder vertoond. 'Een unieke combinatie', meent directeur Mobiele Netwerk Diensten J. Ploegmakers van PTT Telecom.

Voor het draadloos versturen van digitale informatie kan niet straffeloos een computer aan een mobiel telefoonnetwerk worden gekoppeld. De kans op storingen is daarvoor te groot, nog afgezien van de beperkingen aan de snelheid van data-overdracht via de ether.

Netwerken voor draadloos telefoneren maken gebruik van verschillende basisstations, die alle een bepaald gebied bestrijken. Bij de overgang van het ene naar het andere basisstation wil de verbinding nog wel eens even wegvallen, net als bij het passeren van een tunnel. Het verschijnsel is gebruikers van mobiele telefonie bekend. Voor het voeren van een telefoongesprek is het hooguit storend, maar verder maakt het niet zoveel uit.

Bij het versturen van data kan zo'n korte onderbreking funest zijn voor de staat waarin de bestanden hun bestemming bereiken. Om de kans op storingen te minimaliseren, wordt daarom van een protocol gebruik gemaakt. Een protocol is een 'afspraak' tussen twee computers over de wijze waarop de data worden verzonden en ontvangen. Wanneer de gegevens niet of beschadigd aankomen, maakt zo'n protocol dat ze opnieuw worden verstuurd.

Voor draadloze datacommunicatie kunnen grofweg twee verschillende systemen worden gebruikt: circuit-switching en packet-switching. Beide hebben hun voor- en nadelen. Het GSM-net maakt gebruik van het oorspronkelijk voor spraak ontwikkelde circuit-switching. De (draagbare) computer wordt via een data-adapter aangesloten op een voor datacommunicatie geschikte mobiele GSM-telefoon. Wanneer een verbinding tot stand is gekomen, heeft de gebruiker het alleenrecht op die verbinding, en hoeft hij die niet met anderen te delen. De 'lijn' blijft open totdat de gebruiker de verbinding verbreekt. Uiteraard wordt de stroom gegevens versleuteld, zodat niet iedereen de verzonden informatie kan onderscheppen.

Het datanetwerk van RAM Mobile Data gebruikt de Mobitex-technologie, met het systeem van packet-switching. Nadat de computer is gekoppeld aan een radiomodem, wordt de te versturen informatie opgedeeld in pakketjes van 512 kilobytes. Deze pakketjes kunnen worden gecodeerd en indien gewenst over verschillende radiofrequenties worden verzonden. Dat is volgens RAM niet alleen een effectieve manier van verzenden, het bedrijf claimt ook dat het aftappen van informatie op deze wijze vrijwel onmogelijk is. Het RAM-netwerk is niet geschikt voor gesproken woord.

Deze verschillende manieren om hetzelfde te bereiken, hebben consequenties voor de rekening die de gebruiker ontvangt. Krijgt hij bij het gebruik van het datanetwerk van RAM Mobile Data een rekening voor het aantal verstuurde pakketjes data, bij gebruik van het GSM-net wordt de rekening opgemaakt aan de hand van de tijd dat de verbinding duurt.

Het gebruik van mobiele datacommunicatie zet de deur open voor toepassingen die tot voor kort science fiction leken. Zowel RAM Mobile Data als PTT Telecom verwacht veel van het gebruik in de transportsector. Vrachtwagens en hun lading kunnen worden getraceerd zonder dat de chauffeur in de buurt van een telefoon is. Ook kan bijvoorbeeld op het hoofdkantoor de temperatuur in koelwagens in de gaten worden gehouden, of kan een routewijziging eenvoudig worden doorgegeven. Wordt een vrachtwagen gestolen, dan kan zelfs, met de inbouw van een extra voorziening, de ontsteking van het voertuig worden stilgezet. Vrachtwagen en lading kunnen dan niet meer voor- of achteruit tot de politie er is. Die moet dan wel worden ingelicht, of zelf een aansluiting op het mobiele netwerk hebben.

Ook elektronisch betalen kan draadloos. RAM Mobile Data heeft enkele marktkooplieden voorzien van een pinmachine, die draadloos een verbinding kan leggen met computers van bank of giro. Wie op de markt donzen dekbedden verkoopt, hoeft dan niet meer met een zak vol contant geld huiswaarts te keren. In Limburg loopt een proef met het lik-op-stuk-beleid van de politie: overtreders kunnen direct aan de opgelegde boete voldoen door draadloos te 'pinnen'.

PTT Telecom verwacht veel van mobiele datacommunicatie. 'Nu al kent het GSM-netwerk zo'n 125 duizend gebruikers', aldus Ploegmakers. 'Van deze gebruikers beschikt 25 procent over een draagbare computer, en van hen is tien procent geïnteresseerd in faciliteiten als e-mail, faxen en het verzenden van databestanden.'

Een echte 'killer-applicatie', die een massale doorbraak van het fenomeen bij de consument tot gevolg zou hebben, is er echter nog niet. Wellicht schuilt dat in de beperkte snelheid van de draadloze datacommunicatie. 'De effectieve snelheid bedraagt bij het Mobitex-netwerk van RAM Mobile Data zo'n 4300 bits per seconde', zegt woordvoerster A. Scholtens. 'Voor de huidige toepassingen is dat ruim voldoende.'

Bij het gebruik van het GSM-net wordt gestreefd naar een snelheid van 9600 bps. 'In de praktijk wil dat zeggen dat de snelheid bij een goed bereik effectief maximaal 8700 bps bedraagt', aldus P. Tilanus van GSM Mobile Communication Services. 'Onder slechte omstandigheden kan dat terugvallen naar 7500.' Van een digitale luchtbrug kan dan ook nauwelijks worden gesproken. Wie mobiele datacommunicatie toepast, doet er goed aan zich te beperken tot het verzenden van tekstbestanden en niet al te grote grafische bestanden.

Een demonstratie netsurfen via het GSM-net bevestigt dat: de grote hoeveelheden grafische informatie die het World Wide Web op Internet bevat, hebben tot gevolg dat een draadloos kijkje op het Web een bijzonder tijdrovende bezigheid wordt. Wie van netsurfen houdt en zich realiseert dat draadloos telefoneren aanzienlijk duurder is dan 'normaal' telefoneren, heeft voldoende redenen om de draad naar de computer voorlopig nog maar even niet door te knippen.

De volgende stap is draadloze datacommunicatie rond de wereld. Nu kunnen Nederlandse GSM-gebruikers de data- en faxdiensten uit het buitenland nog niet gebruiken, maar nog dit jaar moet dat kunnen, uit onder meer Duitsland, België en Groot-Brittannië, belooft PTT Telecom. Ook de beheerders van Mobitex-netwerken hebben de handen ineengeslagen. Het versturen van data tussen Nederland, België, Frankrijk en Groot-Brittannië is hiermee al wel mogelijk.

Het kan natuurlijk allemaal nog mooier. Psion Nederland, distributeur van datacommunicatieprodukten, denkt in 1997 een draagbare computer te kunnen leveren met een ingebouwde GSM-telefoon.

Intussen wordt nagedacht over het opvoeren van de transmissiesnelheid, om draadloze multimediale toepassingen mogelijk te maken. Tilanus: 'Je zou kunnen denken aan het gebruik van meer kanalen voor één verbinding. Maar persoonlijk verwacht ik meer van nieuwe datacompressietechnieken.'

Het toekomstbeeld van het verzenden van faxen uit een luxe strandstoel, dat een grote leverancier van computers enige tijd geleden in een televisiecommercial suggereerde, laat nog even op zich wachten. Achter de duinen wil de bereikbaarheid van mobiele communicatienetwerken nog wel eens te wensen over laten, beaamt Tilanus. 'Maar wie neemt zijn computer nou mee naar het strand?'

Frans Eggermont

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden