Reportage Bastogne

De slag om Bastogne gaat nu tussen twee broers

De stad Bastogne is vooral bekend van het Ardennenoffensief dat hier aan het einde van de Tweede Wereldoorlog plaatsvond. Nu is het het strijdtoneel van twee broers. Ze willen er allebei burgemeester zijn.

Op de hoek van het grote plein in Bastogne staat een oude tank, waar af en toe een kind op speelt, of waar een toerist een foto van maakt. De stad is bekend van het Ardennenoffensief, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Beeld Aurélie Geurts

Benoît Lutgen is al zes jaar burgemeester van het Belgische stadje Bastogne (Bastenaken), en het leek erop dat hij dat ook wel zou blijven. Zijn partij, de christen-democratische cdH, is altijd heer en meester geweest in de regio, en er was geen enkele reden om te denken dat de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober daar iets aan zouden veranderen. Totdat zich vorige maand een serieuze nieuwkomer meldde. Zijn broer.

‘Of dat pijnlijk is?’ Mijnheer de burgemeester barst bij deze vraag in lachen uit. ‘Natuurlijk!’, zegt hij bulderend in een kort telefoongesprek. ‘Het is een uitermate ongelukkige situatie.’

Het is al langer bekend dat de twee broers geen vrienden zijn, al weet niemand waarom zij ooit ruzie kregen – ze willen er niet over praten. Jaren geleden, in 2003, stonden de twee ook tegenover elkaar. Toen ging het om de verkiezingen voor de Senaat en Benoît won deze met afstand. Hij kreeg bijna 22.500 stemmen, zijn oudere broer Jean-Pierre (die op de lijst stond voor de Chrétiens Démocrates Francophones) had er net geen 5.000.

Na deze nederlaag sloeg Jean-Pierre Lutgen een andere weg in. In 2006 richtte hij het bedrijf Ice Watch op, een horlogemerk dat wereldwijd succes heeft. Vorig jaar leverde het hem zelfs de titel ‘ondernemer van het jaar’ op. Benoît werkte ondertussen aan zijn politieke carrière. Hij is Waals minister van Landbouw geweest en sinds 2011 voorzitter van de cdH. En dus burgemeester van Bastogne, de stad waar beide broers zijn geboren en getogen, en waar ook vader Guy Lutgen jarenlang burgemeester is geweest.

De slag om de Ardennen: 'Laat me er door!' 'Ik was hier het eerst!' Beeld Oli - Sudpresse

Politieke ambitie

Ook de politieke ambitie van Jean-Pierre bleef sluimeren. Hij zit ontspannen in het hoofdkantoor van Ice Watch, dat zetelt aan het centrale plein van Bastogne, en vertelt hoe een groep burgers anderhalf jaar geleden al bij elkaar kwam met het idee dat de zaken anders geregeld konden worden. ‘Mijn broer is een soort sheriff’, zegt hij. ‘Hij bepaalt hoe het hier gaat. Wij hebben een andere visie op bestuur: we willen meer participatie van de burger. En meer plannen, investeringen in de toekomst, in plaats van alleen het beheren van de boedel.’

Er ontstond een ‘project’, vertelt Jean-Pierre, waar vrijwel alle politieke partijen zich dit voorjaar bij aansloten – behalve dus de cdH van zijn broer – om samen de lijst Citoyens Positifs te vormen. In augustus vroegen zij Jean-Pierre om deze lijst te trekken. ‘Ik wilde echt niet per se’, bezweert de zakenman. ‘Maar de stad heeft verandering nodig, en ik loop niet weg als er een beroep op me wordt gedaan.’

Jean-Pierre Lutgen, de oprichter van Ice Watch, neemt het tijdens de verkiezingen op tegen zijn broer. Beeld Ice Watch

Maar tegen zijn broer? Kon hij echt niet beter achter de schermen werken aan verandering? ‘Waarom mag hij wel en ik niet?’, antwoordt Jean-Pierre met een schittering in zijn ogen. ‘Moet ik op mijn handen blijven zitten omdat het onaardig zou zijn tegenover hem?’ Hij leunt voorover en glimlacht ontspannen. ‘Deze situatie wordt in de media afgeschilderd als een broederstrijd, maar dat is onzin. Als ik tegenover Benoît kom te staan in het debat, is de strijd niet persoonlijk. Het is puur politiek.’ Daarna volgt een zucht en heft hij zijn handen op. ‘Maar ja, Benoît wil niet in debat met mij.’

Jean-Pierre zit in een lichte, witte vergaderzaal, met felgekleurde kunst aan de muren. Zijn receptioniste, die een verdieping lager zit, kijkt uit op het centrale plein. Bastogne is een kleine stad met 15 duizend inwoners, aan de grens met Luxemburg. Het plein, omzoomd met restaurants en cafés, had pittoresk kunnen zijn, als het niet diende als gigantische parkeerplaats. Op de hoek staat een oude tank, waar af en toe een kind op speelt, of waar een toerist een foto van maakt – Bastogne is de plek waar aan het einde van de Tweede Wereldoorlog het Ardennenoffensief plaatsvond.

‘Ze zouden de stad aantrekkelijker moeten maken voor toeristen’, zegt Johnny Bona van het 101st Airborne Museum. ‘We ontvangen hier duizenden mensen die willen zien waar de slag om de Ardennen heeft plaatsgevonden, maar na een paar uur gaan ze weer weg.’ Doodzonde, vindt hij. ‘Geen Amerikaan kan België op de kaart aanwijzen, maar ze weten allemaal waar Bastogne ligt.’

Toerisme

Toerisme is een belangrijke bron van inkomsten en Benoît zegt dat hij hier wel degelijk aan heeft getrokken. Hij is trots op het Oorlogsmuseum dat onder zijn bewind werd geopend, en dat nu de best bezochte attractie van de provincie is. Thema’s die tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in Vlaanderen de boventoon voeren (te dure huizen, fijnstof), spelen hier niet. De economie is opgekrabbeld en er is weinig werkloosheid – al was het maar omdat veel mensen in het naburige Luxemburg een baan hebben, waar de salarissen veel hoger zijn.

Benoît Lutgen, de zittende burgemeester van Bastogne. Beeld afp

In een overdekt winkelcentrum staat een klein barretje – een eiland op grijze tegels, recht tegenover de kassa’s van de Carrefour-supermarkt. Zodra de naam Lutgen valt, galmen de meningen door de holle ruimte. ‘Tragisch’, zegt Hassan (die niet met zijn achternaam in de krant wil). ‘Familie moet elkaar juist steunen. Het is verdrietig als iemand zijn broer publiekelijk een dolk in de rug probeert te steken.’ 

Daar denkt ict-consultant Maurice Huet anders over. ‘Laat die arrogante Benoît maar verliezen!’, zegt hij. ‘We hebben een frisse wind nodig. Mensen moeten een keuze hebben.’

Voor de bakker op de Rue du Sablon juicht een oude dame met haar hondje de komst van de nieuwkomer toe. ‘Jean-Pierre is een heel goede zakenman’, zegt ze. ‘Hij had met zijn bedrijf naar Luxemburg kunnen gaan, dat is fiscaal veel interessanter, maar hij bleef bij ons, dat zegt toch wel iets. Bovendien heeft Jean-Pierre gestudeerd en spreekt hij zijn talen – ik denk dat hij veel voor ons kan doen.’

De man met wie ze staat te praten, snuift misprijzend. ‘Jean-Pierre botst steeds met de gemeente, over vergunningen bijvoorbeeld, en probeert zijn zin te krijgen door nu zelf de gemeente te worden. Zo’n man doet alleen maar iets voor zichzelf. Benoît is bescheiden: hij wil geen auto met chauffeur, is toegankelijk en werkt hard voor ons. ’

Voor wie zich afvraagt welke zoon de steun van zijn vader geniet, de man die van 1977 tot 2000 zelf burgemeester van Bastogne was: op de voorpagina van de lokale krant La Meuse staat een foto van het grote verkiezingsbord dat hij voor zijn huis heeft geplaatst. Hij kiest voor Benoît. 

Een oudere man loopt langs de tank op het plein van Bastogne. Beeld Aurélie Geurts

Nepotisme

Na de vader nu twee broers als kandidaat voor het burgemeesterschap van Bastogne. Dat ruikt toch naar nepotisme? ‘Dat is het ook’, lacht Pascal Delwit, politicoloog aan de Vrije Universiteit Brussel. ‘De stad is een beetje het familiebedrijf. Vader Guy Lutgen kent iedereen, en die jongens hebben vroeger bij alle belangrijke mensen letterlijk op schoot gezeten. Dan gun je elkaar later ook weer een duwtje in de rug. Dat geldt ook voor de opmars van Benoît binnen de partij: zijn vader is ook minister van Landbouw geweest. Die achternaam werkt als smeerolie.’

Het is niks nieuws in België, voegt Delwit eraan toe. En dan noemt hij een heel rijtje steden waar vader en zoon het burgemeesterschap hebben bekleed: Seraing, Brakel, Grâce-Hollogne, Koekelberg. ‘Een nieuwkomer heeft veel minder kans tegen een bekende naam. Tegelijkertijd kun je iemand ook niet verbieden om zijn netwerk te gebruiken.’

Wat betreft de broederstrijd in Bastogne: die is met name voor Benoît riskant. ‘De voorzitter van de cdH kan het zich niet veroorloven om in zijn eigen stad te verliezen. Als dat gebeurt, is zijn politieke carrière voorbij’, zegt Delwit. ‘Het spel dat nu wordt gespeeld, is dus keihard.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden