De slag om Amsterdam

Voor D66 kunnen de stemmen op woensdag 3 maart niet gauw genoeg zijn geteld. De partij hoopt in Amsterdam bij de gemeenteraadsverkiezingen het PvdA-bolwerk te slechten....

De stemming is euforisch, dat is de grote kracht van dit moment, vindt Teun Gautier, voorzitter van D66 Amsterdam en in het dagelijks leven uitgever van het weekblad De Groene Amsterdammer. ‘Vroeger was D66 een partij van mensen die heel erg graag praatten met elkaar, en als ze eruit waren, begonnen ze opnieuw, flyeren ho maar. Nu staan we met 25 man op het Leidseplein. Iedereen is ervan doordrongen: het kan nú gebeuren.’

Het, dat is de grootste partij worden van Amsterdam. Dan krijgt D66 het voortouw in de onderhandelingen over een nieuw college en kan de PvdA in de oppositie worden gedrongen. Gautier: ‘Van de markt tot in het stadhuis, iedereen, ook prominente PvdA’ers, zouden dat toejuichen. Het zou historisch zijn. En o zo goed voor Amsterdam.’

Sinds de oorlog is Amsterdam nog nooit bestuurd zonder de PvdA. De Europese verkiezingen in juni vorig jaar hebben de verhoudingen op hun kop gezet. D66 was met 21,2 procent de grootste in Amsterdam, bij de raadsverkiezingen in 2006 haalde de partij 4 procent.

De PvdA zag zijn aanhang van 39,4 procent slinken tot 14,7 procent. Volgens de laatste peiling staat D66 op 9 raadszetels (nu 2) en verliest de PvdA de helft van zijn 20 zetels.

Thijs Kleinpaste, voorlichter van de fractie en nummer 6 op de lijst voor de deelraadsverkiezingen in stadsdeel Centrum: ‘De bestuurscultuur willen wij doorbreken. Elke topambtenaar in Amsterdam is PvdA’er tot het tegendeel is bewezen. Het is een grapje, maar het zegt wel iets. Op bijna alle terreinen wordt gekeken met de blik van de gestaalde kaders. De politieke macht en de uitvoerende macht zijn zo verweven dat er te weinig kritiek wordt georganiseerd.’

Dat het erom gaat spannen, hebben de democraten aan den lijve ervaren. ‘Politiek is soms een smerig spel, wij kunnen dat niet zo goed, wij zijn toch een beetje aardige mensen’, zegt Gautier.

Hoe hard het wordt gespeeld, bleek toen op het partijbureau een telefoontje kwam van een journalist die wilde weten waarom Ahu Sahin, nummer 4 op de lijst, advocaat en woordvoerder onderwijs, ‘zich op de borst slaat’ dat ze al jaren les geeft op de Weekendschool, terwijl ze zich er maar één keer heeft vertoond.

De Weekendschool is een school voor aanvullend onderwijs voor jongeren van 10 tot 14 jaar uit achterstandswijken. Kleinpaste: ‘Ahu geeft er al drie jaar les, weekend na weekend.’

Ze zeggen het niet hardop, althans niet naar buiten, maar hier moet de PvdA achterzitten, vermoeden ze bij D66, want het is typisch ‘drenkelingengedrag’.

Recordaantal leden
Het gaat D66 voor de wind. Had D66 Amsterdam vorig jaar 1.200 leden, deze maand schoot de afdeling door de grens van 2.800. Nooit eerder in haar 43-jarige bestaan was de afdeling zo groot. Landelijk heeft D66 het oude record van 18 duizend leden gebroken.

Niets heeft D66 Amsterdam aan het toeval overgelaten. Moest de partij het vroeger vooral hebben van de goede invallen, nu staat er een strakke organisatie, met een campagnemanager, een talentenscout, cursusleiders, een mentorsysteem en veel vrijwilligers.

Wiemer Renkema, van beroep human resources-directeur, sorteerde met twee kompanen de kandidaten voor. Ze keken naar overtuigingskracht, leervermogen, netwerkgerichtheid, analytisch vermogen, toewijding, politieke sensititviteit en stressbestendigheid – het lijstje dat D66 landelijk hanteert. Van de zomer van 2008 tot ver in 2009 voerden zij 250 gesprekken met geïnteresseerden, want ze selecteerden ook voor de deelraden.

Lijsttrekker Ageeth Telleman en afdelingsvoorzitter Gautier beoordeelden of het kandidaat-raadslid voldoende politieke bagage heeft, de leden stelden de lijst vast.

Er zaten gelukszoekers tussen, maar nog geen tien, zegt Renkema uit zijn hoofd. ‘De meesten maken er geen geheim van dat ze gelukszoekers zijn. Er zaten nogal wat PvdA’ers tussen. We hebben ze meteen duidelijk gemaakt dat ze niet hoog op de lijst zouden komen. Ze zijn allemaal afgehaakt.’

De kandidaat-politici worden op landelijke bijeenkomsten ingewijd in de geheimen van een gemeentebegroting. Ze krijgen er inzicht in hoe een gemeente in elkaar steekt en er wordt hen geleerd zich te presenteren. In Amsterdam zijn zij ook in sociale media getraind: Twitter, Facebook, Hyves, LinkedIn.

De jonge garde voert de boventoon, dat is duidelijk. Toen oudgediende Gerrit-Jan Wolffensperger, die optreedt als adviseur, met een mobieltje werd gefilmd voor een interview dat live internet opging, keek hij naar het telefoontje als een koe naar het onweer. De oud-fractievoorzitter in de Tweede Kamer en oud-wethouder in Amsterdam is gewend aan grote camera’s.

Geharnaste veteranen van de partij hadden gewaarschuwd: de aanslag op D66 wordt in Amsterdam gepleegd, de geboortestad van D66. Gautier: ‘We zijn een grote bedreiging. Wij zijn een Amsterdamse partij, dus als ze het hier voor elkaar krijgen ons te grazen te nemen, kunnen ze daar moed uit putten voor de landelijke verkiezingen.’

Was de aanval voorzien, de heftigheid verraste de democraten, ook al was de reactie uitgelokt. In een interview met Het Parool had Telleman de aanval geopend op de PvdA. De arrogante PvdA, die eeuwige bestuurspartij, moet uit het college worden gehouden. ‘Het is tijd voor glasnost en perestrojka.’

In het eerste lijsttrekkersdebat vielen alle partijen over haar heen, vooral omdat Telleman niet wilde uitsluiten misschien toch met de PvdA in een volgend college te gaan zitten.

Gautier: ‘Ze sprongen met vijf man boven op Ageeth. Het enige wat ze deden was: beng, beng, beng. Verbijsterend.’

Fractievoorlichter Kleinpaste: ‘De andere partijen houden zich koest, anders mogen ze straks niet aanschuiven. Iedereen plooit zich naar de PvdA.’

In trainingen werd Telleman weerbaar gemaakt voor ‘aanvallen gericht op de enkels’. De partij besloot niet te gaan schuiven, en meer het eigen verhaal te vertellen. Gautier: ‘Dat was ook de strategie. Met die aanval wilden we onszelf op het midden van het podium zetten, dan wordt er beter naar je geluisterd. Dat is gelukt, de verkiezingen gaan over de PvdA en D66.’

In de fractiekamer staan dozen met D66-vlaggetjes en D66-bierviltjes. Over van het weekeinde dat de democraten het nachtleven indoken om stappers erop attent te maken dat er wel degelijk een partij is die vindt dat Amsterdam ook ’s nachts moet bruisen. Op het prikbord hangen krantenknipsels met koppen die kunnen worden gebruikt in de strijd. ‘PvdA heeft niet zo veel te bieden als ze denkt’.

Ivar Manuel, fractievoorzitter en nummer 3 op de lijst en biologieleraar, komt binnen en gaat het aquarium schoonmaken. Het gesprek komt op Lodewijk Asscher, de Amsterdamse partijleider van de PvdA en wethouder.

Manuel met een knipoog: ‘Voor een niet-D66-wethouder doet hij het goed.’

Fractievoorlichter Kleinpaste: ‘Vooral zijn ambities met het onderwijs zijn heel erg D66. De resultaten zijn minder, 27 basisscholen zijn zwak of zeer zwak.’

Manuel: ‘Hij is transparant. Heel goed dat hij de resultaten van de scholen openbaar heeft gemaakt.’

Kleinpaste: ‘Dat klopt, maar hij heeft de schooldirecteuren in de gordijnen gejaagd. Je moet niet tégen de professionals werken, maar mét.’

Manuel: ‘Pffff, professionals Professionals moeten resultaten laten zien.’

Het aquarium stelt de Stopera in het klein voor, het bestuurlijk zenuwcentrum van Amsterdam. Of eigenlijk een klein deel ervan. D66’ers in en rond de fractie mochten een eigen vis uitkiezen. Er zijn nog twee D66’ers in leven: Jan Paternotte, tweede op de lijst, en Ivar Manuel – de partij is duidelijk toe aan een nieuwe fractie.

Manuel mag graag filosoferen over de biotoop. Hoe zijn de verhoudingen in de bak? De griffievis, een vuurstaart, is het grootst geworden. ‘De stille macht. Af en toe duikt hij op en speelt hij powerplay.’ Van de school neontetra’s, die de twintig man sterke PvdA-fractie vormde, zijn er nog maar vier over.

Neontetra’s moet je niet uitzetten in een bak met te grote vissen, omdat ze vaak voor voer worden aangezien. De vergelijking met de komende gemeenteraadsverkiezingen is te mooi om hem niet te maken. Manuel: ‘Vier jaar zonder identiteit doelloos rondjes zwemmen overleef je niet. Niet in een aquarium en niet in de politiek.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden