'De slachtoffers staan centraal, niet de daders'

Balanceren tussen compassie en recht, voor die taak staat de man die toeziet op de afhandeling van misbruikgevallen in de katholieke kerk.

'Het is roeien met de riemen die je hebt', zegt Rob van de Beeten (58) over de beoordeling van de ruim 1.600 klachten die zijn ingediend bij het meldpunt voor misbruik in de katholieke kerk. 'Het is balanceren tussen compassie met de slachtoffers en juridische strengheid. De compassie staat voorop. Maar enige juridische checks worden wel toegepast. Het is niet zo dat de klachtencommissie elk slachtoffer op zijn blauwe ogen gelooft.'

De jurist - voormalig Eerste Kamerlid van het CDA - is de nieuwe voorzitter van het stichtingsbestuur van het meldpunt, dat het beleid bepaalt en toezicht houdt. De katholieke kerk heeft gisteren de termijn gesloten waarin slachtoffers van oude misbruikzaken zich konden melden.

Hoe betrouwbaar zijn klachten over ontuchtige handelingen die meer dan vijftig jaar geleden hebben plaatsgevonden? Kort na het losbarsten van het kerkelijk schandaal in het voorjaar van 2010 waarschuwde rechtspsycholoog Van Koppen al niet elke klacht voor zoete koek te slikken. Volgens hem zouden zich ook charlatans melden, die de kerk een hak willen zetten. En mensen die oprecht denken in hun jeugd misbruikt te zijn terwijl dat niet is gebeurd.

Sommige strafrechtadvocaten, onder wie Jan Vlug, hebben de uitspraken van de klachtencommissie bekritiseerd. Als het verhaal van een slachtoffer 'authentiek overkomt', gecombineerd met de klacht van een tweede slachtoffer ('steunbewijs'), wordt misbruik al snel 'aannemelijk' geacht.

Van de Beeten: 'In het strafrecht luidt het adagium: liever tien schuldigen vrij dan één onschuldige achter de tralies. Bij het meldpunt geldt het omgekeerde: liever één charlatan ten onrechte compensatie toegekend dan tien slachtoffers in de kou.

'We hebben het over zaken die juridisch allang zijn verjaard en waarvan de meeste daders niet meer leven. Van de slachtoffers kun je geen harde juridische bewijzen verwachten. Het strafrecht richt zich op de dader, bij de klachtencommissie staat het slachtoffer centraal. Het gaat erom: is er voldoende grond om het slachtoffer genoegdoening te geven?'

undefined

Hoe groot acht u de kans dat er charlatans en fantasten doorheen zijn geglipt?

'Dat ga en kan ik niet zeggen. De menselijke zwakheid kan ertoe leiden dat iemand verklaart wat niet is gebeurd. Er zijn geen harde bewijzen, dus kunnen er fouten zijn gemaakt.

'Maar dat kan ook in het strafrecht. Kijk maar naar Lucia de B. of de Schiedammer parkmoord. Zeker, de klachtencommissie kan niet te kritisch zijn, om de echte misbruikslachtoffers niet in de kou te laten staan. We hebben wel checks in de procedure ingebouwd om charlatans en fantasten eruit te halen. We controleren de consistentie van het verhaal, en kunnen bronnen raadplegen. U moet de professionaliteit van de klachtencommissie niet onderschatten. Maar ik sluit zeker niet uit dat er mensen doorheen zijn geglipt die óf hebben gelogen, óf oprecht beweren dat iets is gebeurd wat niet is gebeurd.'

undefined

Is dit het grote taboe van de misbruikaffaire?

'Zo zou je het wel kunnen stellen. Iedere relativering roept het beeld op dat het misbruik wordt gebagatelliseerd. Een kerkelijke gezagsdrager had dit gesprek niet kunnen voeren. Als een bisschop zou zeggen: er zal wel eens een charlatan tussen zitten, dan denkt ieder slachtoffer: hij zal mij wel bedoelen. Daarom wordt hierover niet gesproken. Je kunt de kerk van alles verwijten - over de doofpotcultuur en de buitengewoon bedenkelijke uitspraak van kardinaal Simonis: 'Wir haben es nicht gewusst' - maar in deze klachtenprocedure is de kerk heel ver gegaan in compassie.'

undefined

Over de betrokkenheid van oud-bisschop Ter Schure, en zelfs over Gijsen bestaan twijfels. Kan het zijn dat er ten onrechte daders zijn aangemerkt?

'Ik geef geen commentaar op individuele zaken. Bij ons gaat het om de slachtoffers, niet om de aangeklaagden. Wij gaan niemand publiekelijk aan de schandpaal nagelen. We moeten ook rekening houden met de nabestaanden van de aangeklaagden. Al staat hun leed in geen verhouding tot wat de slachtoffers is overkomen.'

Dinsdag sloot de termijn waarin mensen zich konden melden bij het meldpunt misbruik rooms-katholieke kerk. Tot 1 oktober kunnen klagers nog een formele klacht indienen. Tot dusver zijn 1.638 klachten ingediend. De klachtencommissie heeft 1.096 klachten afgerond, waarvan 70 procent gegrond is verklaard. Bijna 500 klachten wachten nog op behandeling.

De kerk heeft dusver aan 560 misbruikslachtoffers bijna 14 miljoen euro aan schadevergoeding betaald, gemiddeld 31 duizend euro per persoon. In 160 ernstige gevallen werd gemiddeld ruim 60 duizend euro uitgekeerd. Naar schatting 600 geestelijken, vooral priesters, zijn als 'dader' aangemerkt.

undefined

Bisschop Gijsen

Twee klachten tegen hem zijn gegrond verklaard. Hij heeft eind jaren vijftig als kapelaan in Valkenburg een 9-jarige jongen betast. De jongen moest hierover zwijgen op straffe van de hel. Maar de klacht van dezelfde man over verkrachting werd niet gehonoreerd. Een ander werd in 1961 door Gijsen onzedelijk betast op het seminarie Rolduc. Gijsen heeft tot aan zijn dood ontkend zich aan jongens te hebben vergrepen. Een klacht over 'gluren bij het masturberen' werd niet ontvankelijk verklaard.

undefined

Bisschop Niënhaus

Vier klachten gegrond. De latere hulpbisschop van Utrecht heeft zich in de jaren vijftig tot midden jaren zeventig aan twee slachtoffers vergrepen toen hij achtereenvolgens kapelaan in Schalkwijk en Amersfoort en later leraar op het kleinseminarie in Apeldoorn was. In 1955 en 1956 vergreep hij zich aan een 7-jarige misdienaar in opleiding. 'Naast kussen en knuffelen wilde aangeklaagde dat ook zijn geslachtsorgaan betast werd.' De commissie noemt het misbruik 'zeer aannemelijk'.

undefined

Bisschop Ter Schure

Een slachtoffer zegt van 1947 tot 1953 op het internaat Don Rua in Ugchelen door zeven priesters te zijn misbruikt, onder wie de latere bisschop van Den Bosch Jan ter Schure. De klachtencommissie vindt het aannemelijk dat de jongen is misbruikt, maar zegt niets over de betrokkenheid van Ter Schure. Ook de compensatiecommissie, die de congregatie van salesianen adviseert een schadevergoeding van 68 duizend euro te betalen, houdt een slag om de arm. Het bisdom gaat uit van de onschuld van Ter Schure.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden