ANALYSE

De situatie in Venezuela is onder Maduro onhoudbaar geworden

De Venezolaanse oppositie is gisteren begonnen handtekeningen te verzamelen voor een afzettingsprocedure tegen president Nicolas Maduro. De socialistische autocraat zelf doet er alles aan de bewegingsruimte van de oppositie in te perken, en probeert in de toenemende chaos ook een elektriciteitscrisis te bestrijden. Zo hoeven ambtenaren nog maar twee dagen per week op hun werk te verschijnen.

De Venezolaanse president Nicolas Maduro (L) praat met zijn vrouw Cilia Flores tijdens een demonstratie. Beeld afp

Toen de oppositie in december met twee derde meerderheid de parlementaire verkiezingen won, was er grote hoop op veranderingen in het land dat al zeventien jaar geregeerd wordt door de socialistische Chavistas. Maar president Maduro drukte die hoop razendsnel de kop in, met hulp van het door hem gecontroleerde hooggerechtshof.

Allereerst verklaarden de rechters drie gewonnen zetels ongeldig. Daarmee verloor de oppositie de twee derde meerderheid, nodig om de grondwet te wijzigen en rechters te benoemen. Het hooggerechtshof gaf Maduro in februari bovendien toestemming per decreet te regeren, terwijl het parlement daar tegen had gestemd. En toen de oppositie in april een amnestiewet goedkeurde om politieke gevangenen vrij te kunnen laten, staken de rechters ook daar een stokje voor.

Tweehonderdduizend handtekeningen

De tegenstanders van Maduro laten het er niet bij zitten. Ze willen de president dit jaar nog afzetten, zodat er nieuwe verkiezingen komen. De Venezolaanse grondwet biedt daar mogelijkheden toe. Om het verzoek in te dienen, moet de oppositie tweehonderdduizend handtekeningen verzamelen. Vervolgens moeten vier miljoen kiesgerechtigden zich achter de afzetting scharen, opnieuw met handtekeningen. Als dat lukt, volgt een referendum.

Gisteren is de oppositie begonnen met de eerste handtekeningenactie. #YoFirmoYoRevoco (ik teken, ik zet uit zijn functie) was de hele dag trending topic op twitter in Venezuela. Overal in het land stonden lange rijen om te kunnen tekenen. 'Iedereen die verontwaardigd of gefrustreerd is vanwege de crisis, ga de deur uit en teken', aldus oppositieleider Henrique Capriles dinsdagavond. 'We gaan de man met de snor (Maduro red.) laten zien dat er grote steun is voor afzetting.'

Uit recente opiniepeilingen blijkt dat bijna twee derde van de bevolking genoeg heeft van Maduro. De situatie in het land is dan ook onhoudbaar geworden. Vorig jaar bedroeg de inflatie bijna 200 procent, het hoogste percentage ter wereld. De economie kromp met 5,7 procent, en dit jaar belooft nog erger te worden. Venezolanen staan urenlang in de rij om een pak wc papier of een pak suiker te bemachtigen. Medicijnen, auto-onderdelen, levensmiddelen aan alles is gebrek.

Olieprijzen

De tekorten zijn deels te wijten aan de sterk gedaalde olieprijzen. Venezuela is voor de export vrijwel volledig afhankelijk van olie, en door gebrek aan oliedollars is er geen geld om importproducten te betalen. Een andere oorzaak is de kunstmatig laag gehouden wisselkoers, vastgesteld in 2003 door Maduro's inmiddels overleden voorganger Hugo Chávez. Volgens de officiële koers kost een dollar 6,3 Bolivar, op de zwarte markt kost de Amerikaanse munt inmiddels 1046 Bolivar.

Om de ellende compleet te maken, kampt het land momenteel met een ernstige elektriciteitscrisis. De belangrijkste oorzaak daarvan is de droogte, veroorzaakt door het fenomeen El Niño. Nooit eerder viel er zo weinig regen in het Zuid-Amerikaanse land en de waterkrachtcentrales staan er werkeloos bij.

De regering heeft maatregelen genomen om de energiecrisis het hoofd te bieden. Winkels mogen sinds februari nog maar vier uur per dag open, en begin deze maand deed Maduro een oproep aan vrouwen om hun haar niet te föhnen, 'of alleen bij hele speciale gelegenheden'. Verder besloot hij de klok een half uur vooruit te zetten zodat er 's avonds meer licht is.

Scholen dicht

Dinsdag liet de president weten dat ambtenaren de komende weken niet hoeven te werken op woensdag en donderdag. Eerder al besloot hij dat ambtenaren, die een derde van de werkende bevolking uitmaken, op vrijdag vrij hebben. Ook scholen sluiten de deuren op vrijdag. Verder kondigde hij aan dat in een groot deel van het land dagelijks vier uur lang de energie wordt afgesloten. Uit protest gingen burgers dinsdagnacht plunderend over straat.

Capriles is woedend. 'We mogen niet toestaan dat Maduro het land werkeloos maakt', aldus de oppositieleider gisteren. 'Hoe kan een land vooruitgaan als er niet gewerkt wordt?', vroeg hij zich af. 'Maduro houdt niet van werken, hij is lui en wil dat de Venezolanen dit slechte voorbeeld volgen.'

De oppositie heeft nog een lange weg te gaan voordat ze van Maduro af zijn. Vier miljoen Venezolanen moeten steun betuigen aan de afzettingsprocedure, ongeveer een vijfde van het electoraat. Hoewel uit peilingen blijkt dat die steun er is, valt te bezien of iedereen durft te tekenen. Venezolanen die gebruik maken van sociale programma's, zijn bang dat ze daarvan zullen worden uitgesloten. Ook ambtenaren zijn huiverig, uit ervaring blijkt dat tekenen tegen de regering hen hun baan kan kosten.

De oppositie is bovendien verdeeld en heeft weinig mobilisatiekracht, in tegenstelling tot de regering. Maduro heeft daarbij de instituties aan zijn kant, die er alles aan zullen doen het proces zoveel mogelijk tegen te werken. Voorlopig zit Maduro dus nog redelijk stevig in het zadel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden