Reportage Medische zorg in Venezuela

De situatie in Venezolaanse ziekenhuizen is uitzichtloos: ‘Ik krijg chemo, maar alleen als het voorhanden is’

Kinderarts Egri Rodríguez onderzoekt Alexander, die difterie overleefde dankzij medicijnen van de zwarte markt. Beeld Christian Hernandez

In Venezuela, het land dat ooit voorop liep met goede gezondheidszorg, sterven nu weer kinderen aan difterie. Aan vrijwel alles is gebrek, zeggen artsen. ‘Bijna al mijn patiënten zijn ondervoed.’

Toen Alexander difterie kreeg, kwam hij in het ziekenhuis op een zaal met veertien andere kinderen. ‘Ze hadden allemaal difterie’, vertelt zijn 40-jarige moeder Carmen Riva. ‘Het ziekenhuis had geen antibiotica, de kinderen gingen een voor een dood.’ De oudste zoon van de Venezolaanse vrouw woont in Colombia. ‘Hij heeft me geld gestuurd. Daarmee kon ik op de zwarte markt medicijnen kopen.’

Alexander was de enige overlevende van de zaal. ‘Het is een wonder’, aldus Riva. Ze bijt op haar lip en kijkt over de golfplaten schutting naar het aangrenzende huis: ‘Ons buurjongetje ging wel dood.’ Het wonder zit grijnzend in een gerafelde plastic stoel voor het gammele huisje, en knutselt een vlieger in elkaar van afvalhout en zwerfplastic. ‘Het was best leuk in het ziekenhuis’, aldus de 12-jarige jongen monter. Dan stuift hij de straat op om met zijn vriendjes te spelen.

De kinderen op het zaaltje van Alexander vormen geen uitzondering. In Venezuela zijn sinds 2016 bijna driehonderd difteriedoden gevallen. Dat terwijl de ziekte in 1994 was uitgebannen. Ook malaria, mazelen, tuberculose en andere ziektes die Venezuela lange tijd onder controle had, tieren weer welig. De gezondheidszorg ligt volledig plat in het Zuid-Amerikaanse land, en op veel plaatsen wordt al jaren niet meer gevaccineerd.

Zonder ruchtbaarheid

De Verenigde Naties dringen al jaren aan op noodhulp, ook om ondervoeding tegen te gaan. Maar de regering van Nicolás Maduro ontkent dat sprake is van een crisis. De Wereldgezondheidsorganisatie, Unicef en de Panamerikaanse gezondheidsorganisatie helpen achter de schermen zoveel als ze kunnen. Dat doen ze zonder er ruchtbaarheid aan te geven, om Maduro niet tegen zich in het harnas te jagen.

De Venezolaanse oppositie heeft nu voor een andere strategie gekozen, en met veel bombarie aangekondigd dat internationale hulp onderweg is. ‘Er liggen driehonderdduizend Venezolanen op sterven door gebrek aan medicijnen en voedsel’, aldus Juan Gauidó, de man die zich op 23 januari tot interim-president uitriep en sindsdien druk is met het opbouwen van een parallelle regering.

Guaidó heeft steun van Europa, Canada en de Verenigde Staten, en kreeg tientallen miljoenen euro’s aan noodhulp toegezegd. De eerste veertig vrachtwagens arriveerden donderdag op de grens met Colombia. Alleen een brug scheidt de Venezolanen van de noodpakketten. Maar Maduro, woedend over ‘de staatsgreep van Guaidó’, is niet van plan de hulpgoederen door te laten, het leger moet de vrachtwagens tegenhouden. Guaidó hamert er dagelijks bij de strijdkrachten op hun patriottische hart te volgen: ‘Jullie kunnen het leven van landgenoten redden.’

Het Rode Kruis weigert mee te werken aan de noodhulp van Guaidó. ‘Het is in strijd met onze fundamentele principes van onpartijdigheid en neutraliteit en onafhankelijkheid’, aldus het Rode Kruis in een verklaring. De organisatie begon wel een eigen inzamelingsactie voor Venezuela. Ook andere hulporganisaties stellen zich afwachtend op, ze vinden de actie te politiek geladen. Niet op de laatste plaats vanwege de nauwe betrokkenheid van de VS, die militair optreden tegen Maduro niet uitsluiten.

Doodmoe

Alexander en zijn moeder Riva wonen in Tacarigua, een dorpje in deelstaat Carabobo. De politieke crisis in het land lijkt hier ver weg. ‘Er zijn nu twee presidenten?’ Riva kijkt glazig: ‘Ik vertrek om half vier ’s ochtends naar mijn werk. Er is geen openbaar vervoer meer, dus ik moet lopen. Ik volg geen nieuws, als ik thuiskom ga ik doodmoe naar bed.’ Ook over de vrachtwagens aan de grens had ze niet gehoord. ‘Ik hoop dat ze voedsel brengen’, zegt ze zacht. ‘Dat hebben we het hardst nodig.’

‘De prioriteit is antibiotica’, zegt Egri Rodríguez (59), als kinderarts werkzaam in het Jorge Lizarraga ziekenhuis in Valencia, waar ook Alexander is behandeld. ‘En kankermedicijnen.’ Rodríguez koopt soms uit eigen zak medicijnen op de zwarte markt, omdat ze het niet kan aanzien dat de kinderen onnodig sterven: ‘Dan nog herstellen ze slecht’, zegt ze. ‘Bijna al mijn patiënten zijn ondervoed.’

Tot de jaren tachtig had Venezuela een goed zorgsysteem. Daarna sloeg een golf van neoliberale hervormingen grote gaten in het systeem. Nadat Hugo Chávez in 1999 aan de macht kwam, maakte hij een deal met Cuba: artsen in ruil voor olie. Het wierp vruchten af en Venezuela blonk enkele jaren uit in de statistieken. Maar de staat leefde daarbij op veel te grote voet, en bleef dat doen toen de olieprijzen in 2013 instortten.

De staat heeft bovendien het monopolie op de dollarhandel. Private bedrijven die medisch materiaal en medicijnen importeerden, konden niet aan dollars komen en gaven er de brui aan. Degenen met toegang tot staatsdollars, verkochten de valuta liever op de zwarte markt, dan er de beloofde basisproducten en medicijnen van te kopen. Apotheken en ziekenhuizen functioneren daardoor niet meer, de corruptie is letterlijk ziekmakend.

Indringende stank

Openbaar ziekenhuis Vargas in hoofdstad Caracas was vroeger het beste van het land, nu is er niet eens meer stromend water. Vanuit het mortuarium drijft een indringende stank de gangen in. De elektriciteit valt hier zo vaak uit dat de lijken warm worden. Patiënten moeten zelf lakens, eten en injectiespuiten meenemen. ‘Ik krijg chemo’, vertelt Carmen Pérez, een 21-jarige vrouw die met een longtumor in een van de ziekenhuisbedden ligt. ‘Maar alleen als het voorhanden is.’

Carmen Pérez ligt met een longtumor in een ziekenhuisbed. Beeld AP/Rodrigo Abd

Deze week is een tomografie gemaakt, de moeder van Pérez moest zelf op zoek naar een dvd om het filmpje te branden. ‘Toen ik er eindelijk een had gevonden, begaf het pinapparaat van de winkel het’, vertelt ze. ‘Cash is niet te krijgen. Nu moet ik eerst een overschrijving doen, maar dat duurt een paar dagen.’ De kanker van Pérez is in theorie goed te behandelen, maar de kans is groot dat ze het niet redt. ‘Zonder de juiste chemo overleeft ze het niet’, aldus haar arts.

De situatie is extra schrijnend omdat Venezuela lang als modelland gold. ‘We waren een referentie in de strijd tegen malaria’, zegt José Oletta, internist en oud-minister van Gezondheidszorg. ‘We waren de eersten van de regio die ziektes als mazelen en difterie uitroeiden.’ De stem van de 74-jarige arts trilt van woede en frustratie. ‘Nu worden we in één adem genoemd met landen als Jemen en Zuid-Soedan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.