‘De SGP is geen gestruisvogelde partij’

De leider van de 90-jarige SGP ziet met ‘treurnis’ gebeuren hoe kerken dicht en moskeeën open gaan. Nederland is niet langer een protestants-christelijke natie, maar een pluriforme samenleving....

SGP-partijleider Bas van der Vlies (65) komt meestal in het nieuws in de afdeling curiosa. De bof op de Veluwe in bevindelijke kring, vrouwen die geen partijfuncties mogen uitoefenen. Drie weken geleden kreeg hij nog een veeg uit de pan van Wouter Bos, omdat hij de film Fitna van Geert Wilders ‘zorgvuldig gemaakt en een prikkelende inzet voor debat’ had genoemd.

De nestor van het parlement blijft er onverstoorbaar onder. Zijn werkkamer – twee antieke kabinetten tegenover elkaar, eikenhouten rookstoel – is even tijdloos als de SGP zelf. Gisteren vierde de Staatkundig Gereformeerde Partij haar negentigste verjaardag. ‘Wij zijn de meest stabiele factor in de Nederlandse politiek’, stelt Van der Vlies vast. ‘Twee zetels, soms drie.’

En Bas van der Vlies lijkt op zijn bescheiden wijze in vorm: in het debat over het rapport-Dijsselbloem en het drama van de onderwijsvernieuwingen, haalde hij zijn conservatieve gelijk aan de hand van de Britse antirevolutionaire filosoof Edmund Burke.

‘Burke waarschuwde al tegen radicale veranderingen. Als je al te ideologisch bent, verlies je je zin voor de werkelijkheid. Dat zei ik naar aanleiding van de middenschool, waar ik verschrikkelijk veel kritiek op had. De methode-eenheidsworst, daar verbeteren we de samenleving niet mee. Ik kon mij goed vinden in de opmerkingen van Dijsselbloem dat je niet door ideologische gedrevenheid te grote sprongen moet maken. ’

Hoe beoordeelt u de broeders van de ChristenUnie in het kabinet?
‘We hebben ze gefeliciteerd met hun akkoord met CDA en PvdA. Dat was voor hen nieuw, en voor ons. En een risico. Verbleek je niet op de punten waar je altijd je rug onder zette? Bijvoorbeeld de medisch-ethische thema’s. Ik moet zeggen, het schiet niet in alle opzichten op. Er is nog niet veel van gebleken. Wat betreft abortus provocatus en euthanasie hadden de vorige kabinetten-Balkenende al evaluaties voorzien. Staatssecretaris Bussemaker (PvdA) gaat een onderzoek instellen dat minstens vijf jaar duurt. Dus de oogst van die afspraken wordt niet meer onder dit kabinet gezien.’

Groeien ChristenUnie en SGP uit elkaar?
‘Ja, eerder dan dat ze naar elkaar toe groeien. Maar je moet het niet opkloppen en zeker niet uitvergroten. Er is verwantschap. In de Eerste Kamer en het Europarlement wordt consequent voor elkaar gesproken. Alleen de positie is nu een andere, de ChristenUnie zit in het kabinet en wij niet. Dat proces was al gaande. Bijvoorbeeld bij het generaal pardon, hebben zij een ander accent gelegd dan de SGP.’

Wat vond u van de ChristenUnie in het Fitna-debat?
‘Ik had wel verwacht dat ze niet dezelfde woorden zouden gebruiken als ik. Maar ik had ook gedacht dat ze wat meer bezorgdheid zouden uitstralen over de islamisering. Dat gebeurde niet of nauwelijks. Slob (fractieleider CU, red.) bleef erbij dat we het moesten zien vanuit het standpunt van de gematigde moslims. Alsof er niet ook grote bezorgdheid is over de donkere kanten van de islam.’

Het leek wel alsof uw bedenkingen meer weerklank vonden bij de PvdA dan bij de christelijke partijen.
(Lange stilte.) ‘Ze hadden allemaal min of meer hetzelfde verhaal. Laat ik helder zijn over mijn inzet. Ik zou die film niet hebben kunnen en willen maken. Voor de donkere kanten van de islam moeten we een open oog hebben, daar heeft Wilders een punt. Maar daar heb ik zijn film niet voor nodig. Ik wil niet bij Wilders horen, hij generaliseert en stigmatiseert. Maar van de weeromstuit zou je dan kunnen gaan uitstralen dat er niks aan de hand is. En dat is naïef.’

U vindt onze scheiding van kerk en staat te rigide, ook in de Kamer. Hoe zou dat dan moeten?‘De politiek moet zich niet laten dicteren door de synode. Omgekeerd heeft de overheid zich niet te bemoeien met de kerk. Beide zijn wel horig aan universele normen, ontmoeten elkaar zo en zijn ook aan elkaar verwant. Maar de scheiding van kerk en staat is in de loop der jaren verworden tot een vermeende scheiding van religie en politiek. Ik zou mijn godsdienstige opvattingen ’s ochtends thuis moeten laten, en zeggen, tot vanavond dan, als ik terug ben uit Den Haag. Dat vind ik onheus, onhistorisch en onwerkelijk.’

U vindt ook dat we door die scheiding van kerk en staat niet in staat zijn in het parlement te spreken over uitwassen van de islam?
‘Neem de haatzaaiende sites op het internet, of het haatzaaien in sommige moskeeën. Er is ook onderzoek geweest hoe dat in islamitische scholen toegaat. Daar kun je je ogen toch niet voor sluiten?’

Dan hebben we het niet over de islam, maar over strafbare feiten.
‘Ja, dat is waar. Een ander punt, en daarover staat niets in het Wetboek van Strafrecht, is schepping of evolutie. Die opvattingen worden door godsdienst bepaald, en ik vind dat daarover het gesprek moet kunnen worden gevoerd, ook in het parlement. Of de plaats van de zondag. Ik had het daar eens over met Gerrit Zalm, die zei dat hij mijn argumenten niet kon wegen, omdat hij een totaal ander referentiekader had.’

Zalm is een liberaal. Nu zitten er twee christelijke partijen in het kabinet – waarom horen we van u niet vaker theologische argumenten?
(Stilte) ‘Ik bedoel het niet als vluchtgedrag maar dan moet zich wel een goede casus aandienen. Ik vind wel dat de regering krampachtig reageert op kritiek op de islam. De regering legt elke uitspraak over de islam onder een vergrootglas. Moet je zo overgevoelig zijn? Als wij orthodoxe christenen zulke lange tenen zouden hebben, dan moesten we ook nogal eens au roepen. Neem die kruisigingsact van Madonna in de Arena, dacht je dat dat mij niet tot in mijn ziel raakte? Dan moet je nogal wat in gang zetten om mensen in de benen te krijgen. Dat is de realiteit in dit land.’

Vindt u daarvoor ontvankelijkheid bij de andere christelijke partijen?
‘Ja, zeker in individuele gesprekken, dat zeg ik onomwonden. De SGP-jongeren zijn over die Madonna-act een kort geding begonnen. Dat heeft gigantisch veel steun gekregen uit de breedte van de samenleving.’

Niet zo lang geleden vond u dat Nederland een protestants-christelijke natie was. Vindt u dat nog?
‘Nee, dat is niet meer zo. De wordingsgeschiedenis van onze natie houdt onmiskenbaar verband met de protestants-christelijke kerk. Ik erken dat wij in een pluriforme samenleving verkeren. Wij miskennen geen feiten, wij lopen niet gestruisvogeld door het leven. Dat neemt niet weg dat ik treurnis heb als er kerken worden gesloten en moskeeën worden gebouwd.’

Hoe gaat het met de SGP in de peilingen?
‘Haha, er komt wel eens een decimaaltje bij.’

Hoort u wel eens uit de hoek van de ChristenUnie: ik twijfel of ik niet moet overstappen naar de SGP?
‘Ja, eerlijkheidshalve. Maar wij blijven bescheiden, want ontevreden SGP’ers melden zich niet bij me. Naar aanleiding van het Fitna-debat krijgen wij steunbetuigingen. Ook uit CDA- en VVD-kring. Dat is met het mailverkeer van tegenwoordig toch wel wat gemakkelijker. Dat stroomt dan binnen. Gisteren nog een uitgebreide mail van een Wildersstemmer. Dat is iets dat toch breed leeft.’

Het zou zomaar kunnen dat de zwevende islamcritici u de volgende keer aan een extra zetel helpen.
‘Ik hou ze niet tegen. Het zou een aanzienlijke verlichting van ons werk betekenen. Nu moet ik vanwege tijdgebrek wel eens iets onvoorbereid zeggen in de Kamer. En dat doe ik niet graag.’

Bas van der Vlies (links), collega-Kamerlid Kees van der Staaij (midden) en enkele SGP-jongeren delen voor de Tweede Kamer sinaasappels uit. (Martijn Beekman / de Volkskrant) Beeld Martijn Beekman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.