De sfinx uit Westerwolde

Staatssecretaris-hobbyboer Henk Bleker deed iedereen versteld staan met zijn besluit de Hedwigepolder toch niet te ontpolderen. Hij trekt ten strijde tegen 'de elitenatuur'.

De Habitatrichtlijn van de Europese Unie ter bescherming van planten en dieren is veel agrariërs een doorn in het oog, maar met de habitat van hobbyboer Henk Bleker is niets mis. De fraaiste boerderij in het buurtschap Wollinghuizen van de Oost-Groningse gemeente Vlagtwedde is die van de staatssecretaris die over de natuur én over de boeren gaat.


Zijn grond was tot zes jaar geleden boerenland, maar heet nu natuur. Hier in de streek Westerwolde, pal aan de Duitse grens, is het heel beschermd tegen de boze buitenwereld. We staan deze maandagmiddag in golvend groen, begrensd door de meanderende beek Ruiten Aa.


Dit is het land van Henk Bleker onder wiens bestuurlijke verantwoordelijkheid iets noordelijker, in Oldambt, landbouwgrond is geofferd aan water: de Blauwe Stad. Nu is hij daar tegen. Maar toen was hij nog Gronings gedeputeerde, een vorig leven, en de wereld draait door.


Een laantje van jonge eiken, mooi verzorgde heggen, her en der bosschages en nog veel meer. In Wollinghuizen is het betoverend stil. De bewoner van de mooiste boerderij is niet thuis. Zijn prijswinnende pony's, waarover hij zo gepassioneerd kan vertellen, staan kennelijk niet hier gestald. Of het land moet nóg groter zijn.


Op het erf van de bewindsman ontstaat als vanzelf begrip voor Henk Bleker. Op zijn Haagse ministerie neemt het gemor toe dat hij niet uitblinkt in werkdrift en wordt gezucht als de bewindspersoon wéér tijd voor zichzelf opeist. Kom 's kieken op de Wollinghuizerweg, hoor je Henk Bleker in knauwend Gronings zeggen .


Dat staat trouwens eenieder binnenkort vrij: deze zomer wordt het natuurgebied van Bleker voor publiek opengesteld. Nu al luidt de conclusie: nou nou, niet slecht voor een Gronings boertje.


Maar Henk Bleker is niet van boerenkomaf, zijn vader was postbode, hoewel hij graag het Groningse boertje mag acteren. Dat sluit goed aan bij het hem gewenste imago dat hij ongelooflijk on-Haags is en ook maar bij toeval in de schijnwerpers van het Binnenhof is komen te staan.


Bleker haalt het meeste voordeel uit 'zijn pathos en ethos als de enthousiaste agrariër', concludeert het blad Communicatie deze week. De imagodeskundigen van het blad stellen vast: 'Zijn mimiek is onbedoeld norsig en op zijn best, mits hij goed geluimd is, te omschrijven als franjeloos. Zo onderschat je hem gemakkelijk als stereotiep bescheiden noorderling.'


Hoezo geen werkdrift? Gaat als staatssecretaris 's ochtends vroeg gezellig koeien melken bij boerin Annemarie van het tv-programma Boer zoekt Vrouw, ver van Vlagtwedde, sterker, bij Den Haag om de hoek. Graag geziene gast bij het tv-programma van Matthijs van Nieuwkerk. Want on-Haags duidelijk, goed voor kwinkslagen en kort van stof: 'Ja.' 'Weet ik niet.' 'Mooi is dat, he?'


Maar dan.


Die zogenaamd bescheiden Groninger Henk Bleker deed de afgelopen week eenieder versteld staan, tot buiten de landsgrenzen, met zijn besluit de Zeeuwse Hedwigepolder tóch maar niet te ontpolderen. Internationale verdragen of niet. Zelfs tot binnen zijn eigen CDA liet hij dossierkenners (oud-ministers Gerda Verburg en Karla Peijs) duizelen.


Henk Bleker is ook nog eens de bewindsman die als eerste forse bezuinigingen uitvaardigde: 300 miljoen euro op natuurbeheer, 40 procent van het budget. De provincies met hun natuurplannetjes, Brussel met zijn regeltjes, de Vlamingen met hun Scheldeverdrag, Bleker laat ze in verbijstering achter. 'Mooi is dat, he?'


Vanuit Vlagtwedde bezien ligt Brussel wel heel ver weg. Juist op zijn beleidsterrein, natuur en landbouw, is de Europese Commissie een bepalende factor, maar daar heeft Henk Bleker geen boodschap aan. Als Nederlandse agrariërs hun groenten niet dreigen te kunnen afzetten, dan wacht hij niet op Europa, maar vliegt hij zelf wel even naar Moskou om een contract af te sluiten.


Natuur

Wie is Henk Bleker, tot een jaar geleden alleen in Groningen en ommelanden bekend? Wat is zijn agenda en wat is zijn methode? Is hij inderdaad de Haagse belangenbehartiger van de boeren die dolgraag natuurbeschermers met 'hun natuur waar je voor geleerd moet hebben' de nek om wil draaien?


De zoektocht naar antwoorden voert van Oost-Groningen naar werkbezoeken van de staatssecretaris aan agrariërs in de regio. Liefst zo ver mogelijk weg van Den Haag. Daar, in aardappelvelden of zaaltjes vol agrariërs, stapt Bleker zichtbaar gelukkig in het rond in zijn kaplaarzen dan wel rock-'n-rollachtige puntschoenen.


Nog afgelopen maandag, in de Zeeuws-Vlaamse Hedwigepolder, schoot hij bijna vol bij de aanblik van dat schitterende agrarische cultuurlandschap dat nu al - ware hij er niet geweest - tot ontoegankelijk natuurgebied zou zijn getransformeerd.


Helemaal aan de andere kant van Nederland wordt de methode-Bleker samengevat door directeur Ben Koks van de Groningse Werkgroep Grauwe Kiekendief. Verwijzend naar de hobby van de bewindsman, het fokken van Welsh pony's: 'Hij is een paardenhandelaar. Hij zet in op 80 procent, maar neemt uiteindelijk genoegen met 40 procent.' Koks is overigens best te spreken over de staatssecretaris: 'Voor het eerst sinds Sicco Mansholt ontvouwt iemand een soort idee over het agrarisch cultuurlandschap, over het landelijk gebied.'


Dat is onmiskenbaar waar. Henk Bleker maakt er geen geheim van wat hij onder 'natuur' verstaat, zo blijkt vooral als hij op bezoek is bij agrariërs. In die voor hem veilige omgeving gaan de woorden van Henk Bleker vergezeld van een dromerige blik. Die terugvoert naar de tijd dat hij zelf een jongetje was. Toen, in de jaren vijftig, stikte Nederland van de 'natuur'.


Met dank aan de boeren. De door knotwilgen omzoomde paden, de bosjes bomen waaronder koeien kunnen schuilen, dát is natuur. Niemand staat zo dicht bij de natuur als de boer, want die leeft ervan. Dat de boeren met hun productie van stikstof en het verlagen van de waterstand bijdragen aan het verlies van planten- en diersoorten weegt daar niet tegen op. Als Henk Bleker spreekt over natuur komen niet als eerste begrippen als Ecologische Hoofdstructuur, Natura 2000 en verlies aan biodiversiteit bij hem op.


Meer agrarisch natuurbeheer en minder macht aan de professionele natuurbeschermers, zo laat zich kortweg de visie van Bleker omschrijven. Nu hij staatssecretaris is kan hij die visie gestalte geven. Zijn tijd als Groningse gedeputeerde benutte hij voor vingeroefeningen.


Het meest pregnante voorbeeld daarvan is het natuuronderdeel van de aanleg van de Blauwe Stad in Oost-Groningen. Landbouwgrond moest wijken voor wijken voor een enorme plas water - het Oldambtermeer - omzoomd door (recreatie-)woningen en een natuurgebied. Onderdeel van de Ecologische Hoofd Structuur, een beoogde aaneenschakeling van natuurgebieden.


Vijf jaar werd er door Staatsbosbeheer gewerkt aan natuurplannen voor de Blauwe Stad. Die ambtelijke organisatie was voorzien als beheerder van het natuurgebied maar Bleker had en heeft niet zo veel op met ambtenaren en hun regeltjes. Net als boeren. Sinds hij staatssecretaris is laat hij geen gelegenheid onbenut om Staatsbosbeheer te vereenzelvigen met 'elitenatuur'. Boeren kunnen veel beter en vooral veel goedkoper natuur maken.


Zo ging het uiteindelijk ook bij Blauwe Stad. Reiderwold heet het natuurgebied waarvan het beheer als bij toverslag niet aan Staatsbosbeheer, maar aan de agrarische natuurvereniging ANOG toeviel. Gedeputeerde Bleker besliste dat op eigen houtje, tegen het ambtelijk advies in. Dorpsgenoot en voormalig ANOG-voorzitter Willie Oosterveld vertelt thuis in Vlagtwedde met smaak hoe dat indertijd is gegaan.


'Staatsbosbeheer was des duivels. Van die club moet alles blijven leven. Vossen! Henk Bleker is een honderd procent plattelander, een nuchtere jongen. Hij heeft van alles gedaan om ons er bij te betrekken. Boeren zijn niet vanzelf enthousiast over natuurbeheer. De interessantste gebieden zijn voor ons gebieden waar de meeste subsidie op ligt. Maar uiteindelijk is het gelukt.'


Nu is Ab van Middelkoop, ANOG-lid en schapenboer in Oudeschans, een van de drie boeren die hebben geïnvesteerd in natuurgebied Reinderwold. Ook hij vertelt dat de Oost-Groningse boeren aanvankelijk sceptisch waren over Blekers pogingen hun het beheer te geven over het nieuwe natuurgebied.


'Maar klassiek boeren wordt hier in Oost-Groningen steeds moeilijker. Het is niet vol te houden, de ondersteuning vanuit Brussel wordt minder. Je moet wel aan maatschappelijke diensten gaan. Op den duur krijgen we een splitsing. Alleen boeren op hoge productiegronden, zoals in de Flevopolder, houden het vol, de anderen moeten hun activiteiten verbreden. Met zorgboerderijen, natuurbeheer.'


Dat Bleker ruzie zoekt met klassieke natuurbeheerders als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten verbaast Ab van Middelkoop niets. 'Hij heeft nu eenmaal een visie: agrarisch cultuurlandschap vindt hij het belangrijkste. Dus zet hij hoog in, dat is zijn werkwijze.' En als boeren twijfelen of 'natuur' wel genoeg oplevert, dan is Bleker ook weer niet beroerd om zelf een bijdrage te leveren aan de profijtelijkheid.


Over een kleine twee maanden opent Reiderwolde een natuurlijke begraafplaats. Daar heeft Nederland er nog maar weinig van en daar zit handel in. Willie Oosterveld: 'Bleker zat een keer met een begrafenisondernemer op de tribune bij FC Groningen en zo is dat plan ontstaan.'


Thuis in Oudeschans ligt op de keukentafel van schapenboer/natuurbeheerder Ab van Middelkoop de kersverse folder. 'De plek waar deze begrafenis zal plaatsvinden wordt onderhouden op een ecologische, milieuvriendelijke wijze om een informele plaats te creëren waar zowel mens, dier als plant voordeel bij hebben.' Ook urnen mogen straks in het natuurgebied worden begraven. En er zal geen graf worden geruimd. Dat mag niet van de Ecologische Hoofd Structuur.


Boerennatuur, Bleker kan er geen genoeg van krijgen. Natuurlijk akkerbeheer (Van Middelkoop: 'De grutto kwam hier tweehonderd jaar geleden niet voor. Nu wel.') vindt de staatssecretaris veel waardevoller dan de aaneenschakeling van robuuste natuurgebieden die de wildstand moet doen toenemen en het verlies aan plantensoorten moet afremmen.


Over de werkwijze van Bleker zijn alle gesprekspartners het wel eens. Omdat hij weet wat hij wil, is Bleker 'niet te beroerd om de knuppel in het hoenderhok te gooien'. Bleker is een machtspoliticus en een volbloed CDA'er die 'boeren wil helpen'. Bij Bleker is het 'zwart of wit'. En, zo valt ook opvallend vaak te beluisteren, er schuilt 'rancune' in de Vlagtwedder hobbyboer.


'Dat rancuneuze vind ik heel slecht aan hem', zegt directeur Ben Koks van de werkgroep grauwe kiekendief. Ook hij verwijst naar de Blauwe Stad en natuurgebied Reiderwold waar gedeputeerde Bleker plotsklaps professionele natuurbeheerders buiten spel zette. 'Hij kan die rancune niet verbergen. Waar het vandaan komt weet ik niet. Het gebied waar hij woont ligt binnen de Ecologische Hoofd Structuur. In die regio heerst enorm veel wrevel tegen natuurbeschermers, vooral tegen Staatsbosbeheer.'


Maar ook anderen moeten het ontgelden bij Bleker, weet Koks. Zoals de provinciale natuurorganisatie Het Groninger Landschap, geleid door Blekers voorgangster als gedeputeerde Rita Jansen (PvdA). Zij werd aanvankelijk gewoon genegeerd door haar opvolger. Dat stak des te meer omdat Jansen ook nog eens tot voorzitter van de Unie van provinciale landschappen was benoemd. Intussen liepen boeren de deur van Blekers werkkamer plat.


'Ik kan Bleker niet betrappen op soevereine belangstelling voor natuur en landschap', zegt Ben Koks. 'Maar hier in Groningen is hij een held. Ook al verkoopt hij vaak verifieerbare onzin.' Zoals Blekers aanhoudende verhaal dat boeren heel goed zijn in het beheer van weidevogels. Koks: 'Alle onderzoek toont het tegendeel aan.' Of Blekers uitspraak dat boeren heel goed robuuste natuur als de Ecologische Hoofd Structuur kunnen onderhouden. 'Onzin', weet Koks.


Dossiers op orde

Er zijn ook warmere geluiden over de staatssecretaris voor natuur. 'Als gedeputeerde had hij zijn dossiers aardig op orde', zegt een woordvoerder van Natuurmonumenten in Noord-Nederland. Ambtenaren bevestigen dat beeld. Opvallend is dat critici uit de hoek van natuurorganisaties nu niets over Bleker willen zeggen. Bevreesd als ze zijn voor nóg meer bezuinigen. Sinds acht maanden gaat de hobbyboer niet alleen over de Groningse maar over de hele Nederlandse natuur.


Het woord van Bleker gaat er bij natuurlijke achterban hoe dan ook in als koek. De man die de oorlog verklaarde aan natuurbeschermers, internationale afspraken over natuur (Scheldeverdrag, Natura 2000) simpelweg negeert en doelbewust lijkt aan te sturen op tegen zijn beleid gerichte juridische stappen (Vogelbescherming, Europese Commissie) staat er bij boeren goed op.


In Zwolle zijn deze vrijdagmiddag agrarische natuurbeheerders en particuliere grondbezitters met honderden bijeen. In een zaaltje van het Mercure-hotel gaan de SBNL en de NPN hun samenwerking bekrachtigen. Henk Bleker is de eregast. Hier is de staatssecretaris werkelijk thuis: tussen de ondernemende boeren.


Het zaaltje is propvol en in spannende afwachting. Ha, daar zwaait de deur open en klinkt het vertrouwde geluid van de klikkende rock-'n- rollpuntschoenen. Een luid en lang applaus barst los. 'Nou nou', tempert Bleker, 'laten we eerst eens afwachten wat ik te zeggen heb.'


Het zou deze middag over natuur moeten gaan. Henk Bleker begint daar ook over en zegt dat hij zich inderdaad de woede van natuurminnend Nederland op de hals heeft gehaald. 'We zitten nu in de fase van schuttersputjes. Ik schoot als eerste, dan moet je niet vreemd opkijken als er wordt teruggeschoten.'


Volgt een hartstochtelijk pleidooi voor meer boerenbetrokkenheid bij natuur. Want er moet brood op de plank, met boeren alleen redt de boer het niet, 'en we hebben nu wel genoeg strijkijzermusea en kinderboerderijen'. Dan schetst Bleker het probleem. Wie moet die natuur maken? Staatsbosbeheer of de boeren?


Deze keer spreekt hij eens niet van 'elitenatuur' of 'natuur waar je voor moet hebben doorgeleerd'. Deze keer kiest de staatssecretaris het volgende beeld: 'Aan de ene kant hebben we prachtig agrarisch productie- en cultuurlandschap, aan de andere kant hebben we de hekjes en de paaltjes van de Ecologische Hoofd Structuur.'


Als het applaus is verstomd, barst een levendige discussie los over het onderwerp dat boeren het meest bezig houdt. Gaat het nog wat worden met de Brusselse inkomensondersteuning? Bleker haalt ter bemoediging 'een voormalige Groningse gedeputeerde' aan. Die heeft ooit gezegd: 'Waar een wil is, is een omweg.'


Het gelach is niet van de lucht al weet niemand op welke beleidsdaad doelt als hij citeert uit eigen werk. Henk Bleker doet zijn vroegere bijnaam als Gronings gedeputeerde weer eer aan: 'De Sfinx uit Westerwolde'.


CV:

1953 geboren in Onstwedde


1971 HBS-a, Stadskanaal


1971-1977 Studie politicologie VU Amsterdam


1975 beleidsmedewerker Binnenlandse Zaken


1982 lid Provinciale Staten Groningen (tot 1999)


1984 gepromoveerd in de rechtsgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Groningen op een proefschrift over verhoudingen tussen overheden


1984-1999 Zelfstandig organisatieadviseur


1999 lid Gedeputeerde Staten Groningen (tot 2009)


2009 directeur RTV Noord


2010 waarnemend voorzitter CDA


Op 14 oktober wordt Henk Bleker staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie


Henk Bleker woont in Wollinghuizen (gemeente Vlagtwedde), is ongehuwd en heeft drie kinderen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden