Reportage Sewol-veerboot

De Sewol-scheepsramp schokt nog altijd na in Zuid-Korea

Het wrak van de Sewol-veerboot ligt in de haven van Mokpo, april 2018. Beeld Jun Michael Park

Het zinken van de veerboot Sewol vandaag vijf jaar geleden kostte 250 scholieren het leven in Zuid-Korea. De scheepsramp en de nasleep ervan leidden tot een diepe vertrouwensbreuk. Drie Zuid-Koreanen, onder wie bestsellerauteur Haemin Sunim, vertellen hoe de ramp hun levens voorgoed veranderde. 

Een vrouw veegt haar tranen weg voor het scherm waarop de slacht­offers een voor een verschijnen. De ­bebrilde Park Ye-ji bijvoorbeeld; of Kim Seon-woo met zijn sluike zwarte haar over zijn linkeroog; of de sceptisch kijkende Lee Da-woon met een stropdasje voor. Ze gingen op schoolreisje met de veerboot Sewol, vandaag precies vijf jaar geleden, maar ze kwamen nooit meer thuis.

Het ruikt naar zaagsel in de nieuwe herdenkingsplek op het grote plein in het centrum van ­Seoul. Het houten huis vervangt sinds vorige week de witte tenten die vrijwilligers al die ­jaren bemanden om de herinnering aan ‘Sewol’ levend te houden.

Het was in de ochtend van 16 april 2014 toen de Sewol op weg van ­Incheon naar het eiland Jeju na een stuurfout kantelde en begon te zinken. 304 van de 476 passagiers kwamen om, onder wie 250 leerlingen van een middelbare school uit de stad Ansan.

Vijf jaar later ebt de schok over de ramp nog altijd na. Veel Koreanen worstelen ermee, ook als ze zelf geen familie of vrienden hebben verloren bij de ramp. Voor een flink aantal van hen is Sewol zelfs een gebeurtenis gebleken die hun leven heeft veranderd.

Dat komt niet alleen doordat de slachtoffers zo jong waren. De ramp legde pijnlijk de corruptie bloot die zo eigen is aan Zuid-Korea. Zo had het in 2013 verbouwde schip een vaarvergunning gekregen op basis van vervalste documenten. Ook bleek dat de Sewol op de dag van de ramp twee keer zo zwaar beladen was als toegestaan en dat de lading niet goed was vastgezet, waardoor die ging schuiven toen het schip kantelde.

De reddingsoperatie voor de gezonken Sewol-veerboot op 16 april 2014. Beeld EPA

Minstens zo schokkend waren de gebeurtenissen in de uren na de stuurfout. Om onverklaarbare redenen droeg de bemanning de passagiers op benedendeks te blijven. De bemanning verliet uiteindelijk het schip terwijl de meeste passagiers beneden opgesloten zaten. Ook sloot niemand van de crew de zeventien waterdichte deuren, wat het zinken had kunnen vertragen.

De overheid maakte eveneens grote fouten. De kustwacht reageerde traag en afwachtend, in de loop van de ochtend werd het bericht verspreid dat alle opvarenden waren gered en president Park Geun-hye liet pas na zeven uur iets van zich horen.

Deze opeenstapeling van corruptie, mismanagement en onkunde leidde in Zuid-Korea tot een diepgaande vertrouwensbreuk, zegt hoogleraar psychiatrie Chae Jeong-ho, die het nationale Sewol-traumacentrum leidde en veel onderzoek deed onder nabestaanden. ‘Hoewel het een ongeluk was, gingen al snel samenzweringstheorieën rond over de ‘ware’ toedracht van de ramp. ‘Ze hebben de kinderen vermoord’, klonk het.’

De nabestaanden eisten al snel duidelijkheid over de toedracht van de ramp en de rol van de overheid. In plaats van in gesprek te gaan sloot president Park zich op in haar kantoor. De politie moest er aan te pas komen om te verhinderen dat de demonstranten het presidentiële huis zouden bereiken. Volgens Chae deed de Nederlandse regering dat na de MH17-ramp veel beter. ‘Bij jullie zag ik ministers en leden van de koninklijke familie nabestaanden omhelzen om ze te troosten, hier sloegen de autoriteiten ze met de wapenstok. Als de president de nabestaanden ook maar één keer omhelsd had, was alles allang opgelost.’

De woede over ‘Sewol’ speelde later een belangrijke rol bij de massademonstraties tegen Park, die in december 2016 wegens corruptie werd af­gezet.

In plaats van de natie te verbroederen, werd de ramp een splijtzwam. Tussen voor- en tegenstanders van de conservatieve regering en tussen jong en oud. Veel jongeren hielden de oude generatie verantwoordelijk voor het corrupte systeem waarbinnen de ramp zich kon voltrekken.

Er waren ook ouderen die zich de kritiek aantrokken. Zo kwamen driehonderd collega’s van hoogleraar Chae vrijwillig naar het traumacentrum om gedurende drie maanden de nabestaanden bij te staan. ‘We voelden ons schatplichtig aan de samenleving’, zegt Chae. ‘Tenslotte hadden wij een cultuur in stand gehouden waarbinnen dit kon gebeuren.’

Park Hyun-gye (28), productmanager.

‘Na Sewol walgde ik van volwassenen’

Park Hyun-gye (28), productmanager: ‘Ik volgde college op de universiteit toen het gebeurde. Samen met de hoogleraar keken we naar het nieuws. Op televisie zeiden ze dat iedereen was gered, maar later ­kwamen we erachter dat dit helemaal niet zo was. Dat was een grote schok.

‘Er bleek een groot verschil te zijn tussen het nieuws dat de gevestigde media brachten en wat we op YouTube zagen. Ik wist niet meer wie ik nog kon geloven.

‘Precies duizend dagen na de ramp heb ik een tatoeage laten zetten op mijn linkerarm, een geel lintje dat een nationaal symbool is geworden voor de ramp. Ik wilde de tatoeage zodat ik Sewol niet zal vergeten. Misschien komt er een dag dat ook ik ouder en machtiger ben en meer belangen heb. Met de tatoeage beloof ik mezelf dat ik niet word zoals hen, de oudere generatie. Die hebben de problemen van corruptie en vriendjespolitiek gecreëerd en zijn daarom gedeeltelijk verantwoordelijk voor de ramp. Ja, zo kijken wij jongeren ernaar.

‘Na Sewol vond ik het moeilijk om volwassenen nog langer te geloven en zelfs maar met ze te praten. Ik walgde van hen. Later ben ik het meer rationeel gaan benaderen. Niemand was erop uit om kinderen de dood in te jagen. Ik zoek het nu dichter bij mezelf. Ik jaag niet langer geld of eer na, maar alleen dingen die echt waardevol zijn.

‘De tatoeage staat ook voor hoop. Op een betere samenleving waar dit soort rampen niet meer plaatsvinden. Ik wil een eerlijke samenleving waar de overheid haar fouten toegeeft en waar de regels worden gevolgd. En een samenleving met meer sympathie voor elkaar.

‘Ik heb geen vrienden of familie verloren bij de ramp, maar toch voel ik mee met de slachtoffers en hun nabestaanden. Ik zou willen dat iedereen dat deed.’

Kim Soo-young (29), student communicatie.

‘Mijn krant bagatelliseerde de protesten’

Kim Soo-young (29), student communicatie: ‘Een maand na de ramp werd ik door mijn krant als junior verslaggever naar het rampgebied gestuurd. Er waren daar nog veel families die wachten op het moment dat het lichaam van hun zoon of dochter geïdentificeerd zou worden.

De krant wilde dat we nabestaanden zouden interviewen, maar de meeste van hen waren toen al te emotioneel uitgeput om hun verhaal te doen. Toch moesten we het blijven proberen. Ik stelde voor om een artikel te schrijven over de vele vrijwilligers die naar het rampgebied waren gekomen, maar daar was de krant niet in geïnteresseerd.

Er leken geen enkele regels te gelden. Toen we geen toegang kregen tot het centrum waar de nabestaanden werden opgevangen, stelde een leidinggevende voor dat we ons zouden voordoen als familie, zodat we toch naar binnen zouden kunnen.

Ook werd de ramp al snel politiek gemaakt. Als conservatieve krant kozen we nadrukkelijk de kant van de regering. Toen ouders die hun kind hadden verloren begonnen te protesteren omdat ze de waarheid boven tafel wilden krijgen, kregen wij orders hen af te af te schilderen als linkse activisten of gelukszoekers. Het ging zelfs zover, dat als je te positief schreef over de demonstranten, je artikelen door de chefs werden aangepast. Dat gebeurde bij mij ook.

Als junior verslaggevers konden we hier niet tegenin gaan, niemand luisterde naar ons. De organisatie was hiërarchisch en de senior verslaggevers bepaalden wat er gebeurde. Wie kritiek had, belandde op een zijspoor.

In maart 2017 nam ik ontslag. In de maanden daarvoor waren mede vanwege Sewol massademonstraties tegen de president op gang gekomen. Ik liep zelf ook mee en verwachtte dat de conservatieve media hun vooringenomenheid nu wel zouden laten varen. Maar in de praktijk was mijn krant vooral bezig de protesten te bagatelliseren. Het was hopeloos. Nu studeer ik politieke communicatie en onderzoek ik hoe media de politiek beïnvloeden. Ik ga hierna niet terug naar de journalistiek. De passie voor het vak is totaal verdwenen.’

Haemin Sunim (45), ‘Twittermonnik’ en bestsellerauteur.

‘Ik voelde dat ik mensen moest samenbrengen’

Haemin Sunim (45), ‘Twittermonnik’ en bestsellerauteur: ‘Ik dacht er langer al langer over om iets concreets te doen om mensen te helpen, om niet alleen te schrijven over mindfulness maar het ook in de praktijk te brengen. Het kwam er steeds niet van, tot Sewol. Ik dacht: dit is het moment, ik mag niet stilzitten terwijl mensen lijden. Toen heb ik een cursus georganiseerd voor ouders die een kind hadden verloren. Dat was het begin van mijn school, die nu 5000 cursisten per jaar trekt.

Je moet begrijpen dat dit een ramp was die zich live op televisie voltrok. Iedereen zag het schip zinken op de nationale televisie. We konden ons indenken hoe de scholieren zich moesten voelen, hoe ze leden, hoe ze in de steek waren gelaten door de kapitein die had gezegd dat ze binnen moesten blijven. De hulpeloosheid die we voelden terwijl we in onze woonkamers zagen hoe de scholieren de dood tegemoet gingen, dat was erg traumatisch.

Ik was echt niet de enige die het zo beleefde. Ik denk dat iedereen in de twee weken na de ramp depressief was. Er was frustratie, woede en veel mensen hadden de behoefte iets te doen. Ook ik voelde diep van binnen dat ik meer moest doen dan alleen praten. Dat ik mensen samen diende te brengen en hen helpen genezen.

Ik pretendeer niet dat ik direct iets voor de nabestaanden heb gedaan. Ik heb één keer op verzoek een lezing gegeven in de bibliotheek van de stad waar de meeste slachtoffers vandaan kwamen. Er zaten vast ook ouders van slachtoffers in het publiek, maar ik heb ze niet gesproken. Er waren ook al veel hulpverleners en psychologen actief, het was niet de plek voor mij om iets te doen.

Wanneer we zoiets als Sewol meemaken, kunnen we anderen de schuld geven, maar we kunnen het ook als een uitnodiging zien om dichter bij elkaar te komen. Jouw lijden is mijn lijden. Dat komt niet voort uit woede, maar uit compassie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.