De Serviërs komen in Malishevo koffiedrinken Malishevo

Servische troepen zetten het offensief voort, dat zij zaterdag in Kosovo begonnen. Gisteren veroverden zij het UCK-bolwerk Lapushnik. Maar omsingeld door al dat geweld zijn de hopeloze Albanese vluchtelingen....

Van onze correspondent

Michel Maas

MALISHEVO

Een Mig jaagt laag over het hart van Kosovo. Gespannen volgen Albanezen in de dorpen rond Malishevo de vlucht van de straaljager die na een halve minuut alweer uit het zicht verdwijnt. Hij laat niets vallen en wordt evenmin gevolgd door een tweede vliegtuig. Het was slechts een verkenner, maar zelfs als verkenner is het toestel een ongeluksbode: de Mig kondigt de onafwendbare komst van de Serviërs aan.

De Serviërs pochen al twee dagen dat ze 'koffie komen drinken in Malishevo' - de kleine hoofdstad van het bevrijde deel van Kosovo - en maandag twijfelt niemand er meer aan dat ze dat daadwerkelijk gaan doen. Dulje is gevallen, het omsingelde Servische bolwerk Kijevo is ontzet, en zondag is ook Lapushnik gevallen.

Maandag staan bij Lapushnik 120 tanks van het Servische leger klaar voor actie. Hun aanwezigheid is tot in Malishevo te voelen. Nadat zaterdagmiddag bijna de hele bevolking in paniek de stad was uitgevlucht, gaan vandaag de laatste deuren op slot. Een handvol winkels verkoopt nog door tot de resterende paprika's en flessen limonade op zijn.

De eigenaar van restaurant Pashtrik draagt de geluidsinstallatie en kratten bier naar zijn auto. Op het terras voor restaurant Europa ('Nee, eten is er niet') drinken vermoeid ogende UCK-strijders in uniform bier. De jongste, een jongen nog, drinkt Cola en rookt daarbij een sigaret. Hij lijkt niet ouder dan twaalf, maar zweert dat hij zestien is. Als zij de straat uitlopen, is het alsof zij de stad achterlaten om haar te laten sterven.

Het menselijk leven heeft zich teruggetrokken in de dorpen Ladravc, Kaversaria, Pagarush, Goric en Trpez - verscholen achter wijngaarden, maïsvelden en heuvels en slechts bereikbaar via de onbegaanbare zandwegen die elk dorp in Kosovo met elk dorp verbinden.

Daar wonen in huizen, scholen, schuren en binnenplaatsen de tienduizenden vluchtelingen die voordien hun toevlucht tot Malishevo hadden gezocht. Vluchtelingen uit Suva Reka, Crnoljevo, tal van gebombardeerde dorpen, en vooral uit Orahovac dat vorige week al is gevallen. Vijftienduizend mensen zijn die stad ontvlucht, toen Servische troepen haar binnenvielen en er het grootste bloedbad tot nu toe uit de oorlog van Kosovo aanrichtten. Er waren zaterdag maar enkele Servische granaten nodig om de doodsbange vluchtelingen opnieuw in beweging te zetten - weg van de Servische linies en weg van Malishevo dat ongetwijfeld het volgende doelwit zal zijn.

Te midden van al deze vluchtelingen vallen de paar duizend inwoners van Lapushnik niet meer op. Zij zijn zondag vertrokken, toen na drie dagen van zware gevechten de eerste tanks het dorp binnenreden. Misschien was het er maar één. Hanifa Gashi weet het niet. De vijftigjarige vrouw zag alleen maar een glimp van een tank en dat was voor haar genoeg om haar zes kinderen bij elkaar te pakken en zonder om te kijken het dorp te verlaten. Ze hebben met vierenzestig dorpelingen overnacht in het schooltje van Ladravc, negen kilometer het binnenland in.

Behalve twee broden, twee scharrelende kalkoenen en wat water hebben ze hier niets. 'Wat we eten?' Handen wijzen in de lucht, naar Allah. 'Wat we vinden, dat eten we.'

Maandag hebben ze soep gevonden. Alweer soep. Kortom, verhongeren zullen ze niet meteen. Er zijn nog twee broden en de dorpelingen geven nog wel wat. En er is water. Maar wat ze verder moeten weten ze ook niet. Ze kunnen nergens heen.

Overal in 'bevrijd gebied' is het immers zoals hier. En hoe moet het bijvoorbeeld met de kleine Besjan, Hanifa's zoontje van vier, die een etterende infectie van tien centimeter doorsnee op zijn hoofd heeft? 'We weten niet wat we met hem moeten doen. Het wordt steeds erger, maar nergens is een dokter.'

In het schooltje dreunen de knallen van het zware geschut van Kijevo dat om de tien seconden een granaat verstuurt. Een rookpluim verraadt dat Balinca, vier kilometer hier vandaan, in brand staat. Ook Lapushnik staat in brand. Volgens de vluchtelingen in Ladravc hebben de Serviërs daar een voor een alle huizen aangestoken. 'We kunnen nooit meer terug, want om terug te gaan moet er iets zijn. Lapushnik is er niet meer', huilt Hanifa.

De Servische media vieren de val van Lapushnik maandag als een cruciale overwinning, belangrijker nog dan de herovering van Orahovac, vorige week. Het verlies van Orahovac was een klap voor het zelfvertrouwen van de Albanese vrijheidsstrijders en voor de Serviërs was de overwinning het sein voor een volgend, veel groter offensief.

Vrijdag vielen de Serviërs aan alle kanten van Malishevo UCK-doelen aan.

Behalve het openleggen van Malishevo was ook het vrijmaken van de hoofdwegen van de hoofdstad Pristina naar de steden Pec en Prizren doel van de Servische actie. Met het ontzet van Kijevo en de verovering van Lapushnik komt de weg weer grotendeels in Servische handen. Ook Balinca, dat nu brandt, ligt vlakbij de hoofdweg.

Kijevo, Orahovac, Lapushnik en Dulje beheersen ook de toegangen tot de vier belangrijkste wegen naar Malishevo, dat daarmee openligt voor een volgende grote Servische actie.

De strijders van het UCK lijken amper partij voor het Joegoslavische leger dat nu met een groot contingent tanks openlijk aan de strijd deelneemt. De strijd om Kosovo, die tot nu toe gold als een 'binnenlandse kwestie' en daarom formeel een zaak van de politie was, is daarmee aan Servische kant openlijk veranderd in een volwaardige, Joegoslavische, oorlog.

'We kunnen alleen nog maar op de NAVO wachten, en op Europa', zegt een oude man uit Lapushnik. 'Iets anders kunnen we niet. Hoe moet je met geweren vechten tegen een heel leger? We hebben geen kans.'

Ook Faridin Gashi heeft vandaag zijn restaurant in Malishevo gesloten en zich op de heuvel in Ladravc teruggetrokken. Alleen hier voelt hij zich nog veilig. Zullen de Serviërs, als ze Malishevo hebben, hier dan niet ook komen? Gashi aarzelt: 'Ik denk het niet. . . Waarom zouden ze?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden