De senaat, gek genoeg steeds machtiger

Met de nieuw samengestelde Eerste Kamer valt op de vertrouwde manier haast geen politiek meer te bedrijven. Paradoxaal genoeg stijgt daardoor de invloed van de senaat.

De Eerste Kamer. Beeld anp

De Eerste Kamer is in gruzelementen geslagen. Na de verkiezing van dinsdag is er geen enkele grote partij meer over. Bij het rekruteren van de nieuwe senatoren hielden de traditionele machtspartijen VVD, PvdA en CDA daarmee al rekening. De aantredende Eerste Kamerleden zijn van het gezagsgetrouwe type.

De coalitie van VVD en PvdA, aangevuld met gedoogpartijen D66, ChristenUnie en SGP, heeft met 36 zetels straks niet eens bijna de meerderheid van de 75 zetels in de Eerste Kamer. Een schrale troost voor de verliezers van deze verkiezingen: ook een andere combinatie van drie partijen - laat staan van twee - haalt geen meerderheid.

Versplintering

De versplintering van de politiek is nog nooit zo zichtbaar geweest als nu in de Eerste Kamer. SP-leider Emile Roemer sprak dinsdag met veel aplomb over een historische dag voor de SP, omdat ze de grootste werd op links. Dat mag zo zijn, het verkiezingsresultaat van de SP blijft met 9 zetels achter bij het record uit 2007, toen de socialisten 12 senaatszetels bezetten.

En ook bij de tevredenheid van D66-voorman Alexander Pechtold over de verdubbeling van zijn partij valt een kanttekening te maken. De regerende VVD wist hij immers niet te passeren, net zo min overigens als dat een van de andere rechtse partijen lukte.

Hoe verbrokkelder de senaat, des te machtiger de senatoren. De kans is groot dat ze straks met één tegenstem een wetsvoorstel van hun eigen coalitie kunnen torpederen. De grote partijen - VVD, PvdA, CDA - hielden daarmee rekening bij het zoeken van nieuwe Eerste Kamerleden. Ze kozen mensen die ze door en door kunnen vertrouwen.

Eigenzinnig

De PvdA was daarin het meest expliciet. De partijtop vertelde ronduit dat de vertrekkende fractie te eigenzinnig was. Mensen als Adri Duivesteijn en Guusje ter Horst waren aangesteld om het rechtse kabinet-Rutte I flink van repliek te dienen. Zulke koppigheid wordt nu, met de PvdA in de regering, minder op prijs gesteld. De eigenwijzere senatoren, zoals Ter Horst, belandden op een onverkiesbare plaats.

Daarvoor in de plaats is een nieuweling als Ruud Vreeman gekomen. Als oud-vakbondsman moet hij weerwoord gaan bieden aan de lobby van de grote bedrijven in de senaat, heeft PvdA-voorzitter Hans Spekman gezegd. Vreeman zal er flink voor in zijn geheugen moeten graven: zijn carrière bij de vakbond eindigde al in 1992. Sindsdien maakte hij een lange mars door de PvdA. Hij was partijvoorzitter, Tweede Kamerlid en burgemeester, onder meer van Tilburg. Het kan haast niet anders of dit is een loyale en bestuurlijk ingestelde man.

Ook de VVD kiest voor stabiliteit, met nauwelijks wisselingen in de senaatsfractie. Slechts 3 van de 13 VVD-Kamerleden zijn nieuw. Van hen is Annemarie Jorritsma - oud-minister en oud-burgemeester - de bekendste. Ook zij staat niet direct bekend om haar dwarse stijl.

Oude bekenden

Bij het CDA zijn de nieuwelingen eveneens oude bekenden. Zo keren er twee bewindslieden uit Rutte I terug naar het Binnenhof: Ben Knapen en Joop Atsma. Niek Jan van Kesteren, directeur bij de ondernemers van VNO-NCW, is wel nieuw in de politiek. Maar ook hij komt niet om de boel op te schudden; de oppositionele houding van CDA-leider Sybrand Buma bevalt hem naar verluidt allerminst.

Alleen D66 heeft iets meer risico genomen met haar nieuwe senatoren. Alexander Rinnooy Kan en Paul Schnabel gaven het kabinet eerder vrijblijvende adviezen, als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad en het Sociaal en Cultureel Planbureau. Nu kunnen ze die adviezen heel wat dwingender laten horen vanuit de bankjes van de Eerste Kamer.

In de nieuwe senaat zal de regionale stem duidelijker klinken. Dat ligt in de eerste plaats aan de verkiezing van Hendrik ten Hoeve. Met het aantreden van de Fries hebben de provinciale partijen, verenigd in de Onafhankelijke SenaatsFractie, weer hun eigen man in Den Haag.

Eigen plan

Daarnaast blijken heel wat Provinciale Statenleden dinsdag hun eigen plan te hebben getrokken. PvdA'ers in Friesland en Drenthe stemden op Janny Vlietstra. Vier jaar geleden wist zij met voorkeursstemmen de Eerste Kamer te bereiken, nu lijkt dat te mislukken.

Het is de vraag of daarmee een invloedrijke stem uit het noorden verloren gaat: Vlietstra week alleen van de fractielijn om tegen verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden te stemmen. Niet iets waarvan de gemiddelde Fries of Drent snel wakker zal liggen - en het wetsvoorstel ging toch door.

Verder valt op dat PVV'ers in maar liefst vijf provincies kozen voor een eigen PVV-kandidaat. Geert Wilders blijkt weinig vat te hebben op zijn partij. De Statenleden doen waar ze zin in hebben. Het lijkt erop dat de kandidaten uit Friesland, Groningen en Flevoland het niet hebben gehaald, maar in Gelderland en Noord-Brabant is de voorkeursactie geslaagd.

Donderdag komt de Kiesraad met de officiële uitslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden