'De score van AfD is een waarschuwing voor grote partijen'

De partij Alternative für Deutschland (AfD) liet het politieke establishment nog even sidderen zondag, al viel de club uiteindelijk net buiten het parlement.

BERLIJN - Een zucht van verlichting ging zondagavond door het Duitse politieke establishment en diverse Europese hoofdsteden toen bleek dat de eurosceptische partij Alternative für Deutschland (AfD) de Bondsdag net niet had gehaald.

Bij de partij zelf legde de aanvankelijke trots op de score van 4,7 procent van de stemmen het af tegen de teleurstelling over het mislopen van het parlement. Heeft euroscepsis in Duitsland toekomst? Is dit nog maar het begin, zoals AfD-leider Bernd Lucke beweert?

'Het gemakkelijkst is om na deze uitslag te zeggen: niets verandert. En dat klopt dan vermoedelijk voor 90 procent', zegt Volker Perthes. Als directeur van de denktank SWP (Stiftung Wissenschaft und Politik) is hij een in Duitsland bekende analist van politieke trends. In zijn ogen zou het 'een groot verschil' hebben gemaakt indien AfD wél de horde van 5 procent had genomen. Dan zou dagelijks het eurosceptische geluid in de Bondsdag en dus ook ver daarbuiten hebben geklonken. De grote winnaar CDU/CSU zou dan permanent op zijn hoede moeten zijn.

Zonder Bondsdagzetels is het voor AfD veel moeilijker invloed uit te oefenen: 'De grote partijen kunnen nu zeggen dat de overgrote meerderheid van de Duitsers heeft gekozen voor hun koers, terwijl anti-Europagevoelens voor minder dan 5 procent van de kiezers belangrijk genoeg was om er een stem aan te geven.' Intern zullen de gevestigde partijen niettemin een les trekken, verwacht Perthes: 'Het is duidelijk dat zij veel beter over Europa moeten communiceren. Deze uitslag is een waarschuwing.'

De grote partijen zullen het electoraat van AfD diepgaand analyseren. Die aanhang blijkt niet afkomstig uit de extreem-rechtse hoek waar de partij door zijn critici nogal eens in werd geduwd. De AfD-kiezers komen uit het politieke midden en zelfs van extreem-links. Kiezers in het oosten van Duitsland, met hun angst voor de eigen portemonnee, bleken ontvankelijker voor de eurosceptische boodschap dan Duitsers in het westen.

In potentie kan euroscepsis in Duitsland een veel groter succesnummer zijn dan nu is gebleken, zei hoofdredacteur Giovanni di Lorenzo van weekblad Die Zeit zondagavond. Hij wees erop dat de grote partijen in de voorbije campagne allesbehalve een open debat over de euro hebben gevoerd. Merkel had er geen belang bij om met een discussie daarover AfD in de kaart te spelen. SPD en Groenen konden en wilden er ook geen nummer van maken, omdat ze trouw de reddingspakketten van de regering-Merkel hebben ondersteund. Zou er wel een open eurodebat zijn gevoerd, dan zou AfD royaal in het parlement zijn gekomen, vermoedt Di Lorenzo.

Krijgt AfD alsnog een kans het debat over Europa meer naar zich toe te trekken? Een nieuw reddingspakket voor Griekenland is de komende maanden in de maak, waarmee opnieuw Duitse miljarden gemoeid zijn. Verder zijn er over negen maanden Europese verkiezingen, wat AfD goede kansen biedt - omdat de kiesdrempel er dan niet zal zijn.

'De ervaring leert dat de Europese verkiezingen gunstig uitpakken voor kleine partijen', zegt Perthes. Dus kan AfD straks in het Europees Parlement een bondgenootschap sluiten met de al even eurosceptische Britse partij UKIP. In Duitsland wordt dat vooruitzicht als 'niet fraai' ervaren, maar ook gerelativeerd. Want het Europees Parlement is toch onbelangrijker dan de Bondsdag.

Ziet Perthes kansen voor AfD op de langere termijn? 'Ze hebben een beperkte agenda. Over één punt zijn ze het zeer eens, maar over allerlei andere onderwerpen blijken ze uiterst verschillende opvattingen te hebben. Ik denk dat het moeilijk voor ze wordt om het vol te houden tot de volgende verkiezingen, over vier jaar.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden