De schuldvraag bij geldgebrek

Bewering:

'Een op de zes huishoudens heeft schulden'


Dat een nul bij het ANP was weggevallen, werd door de meeste media niet opgemerkt: 'Bij tussen de 373.00 en 531.000 huishoudens is sprake van problematische schulden', luidde dan de eerste zin van het bericht vorige week woensdag. Ook de kop werd over het algemeen ongewijzigd overgenomen: 'Een op zes huishoudens heeft schulden'.


Aanleiding voor het gehaspel was een brief die staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Jetta Klijnsma aan de Tweede Kamer had gestuurd. Zij had van onderzoeksbureau Panteia een rapport gekregen over de omvang en achtergronden van schuldenproblematiek bij huishoudens en kondigde meteen allerlei voornemens en actielijnen aan. 'Het kabinet realiseert zich dat wanneer iemand in de schulden zit, dit heel vervelend en ingrijpend kan zijn.'


Op dit gelouterde inzicht valt natuurlijk weinig af te dingen, anders dan op de krantenberichten en het rapport van Panteia. Allereerst, maar daar kunnen Klijnsma en Panteia niet zoveel aan doen, gaat het niet om schulden, maar vooral om dreiging van schulden. Klijnsma schreef dan ook 'dat iets meer dan één op de zes Nederlandse huishoudens (17,2 procent) risico loopt op problematische schulden, problematische schulden heeft of in een schuldhulpverleningstraject zit.' Als we mogen afgaan op het oordeel van Panteia: 11 procent van de huishoudens heeft het krap, 4 procent kan de komende drie jaar in de problemen komen, en 2 procent krijgt al steun bij schuldsanering.


Als we mogen afgaan op het oordeel van Panteia. Het bureau had nog ergens de uitslagen liggen van een eerder onderzoek naar betalingsachterstanden van 2011, dus dat scheelde wel in het werk. Daarin werden 6.586 huishoudens telefonisch benaderd, wat leidde tot een 'alleszins acceptabel' aantal van 2.006 gesprekken, en vulden 2.014 mensen een enquête op internet in. Voor de nodige verdieping en achtergrond werd nu contact gezocht met 778 respondenten met en zonder schulden, maar dat ging minder goed. Uiteindelijk gingen hiervan slechts 174 mensen met de billen bloot: 22 zonder schulden, 136 die krap zaten, en 16 met schuldsanering. Vooral in die laatste groep waren er veel afzeggingen, maar de resultaten van de 174 enquêtes waren volgens Panteia goed genoeg om ze te extrapoleren naar de ruim 7,4 miljoen huishoudens die Nederland telt.


Zo wordt in hoofdstuk 5 behandeld hoe schulden tot stand komen, in hoofdstuk 6 hoe Nederlandse huishoudens aan oplossingen werken, en in hoofdstuk 7 hoe het zit met de financiële zelfredzaamheid in Nederland. Hoe de tabellen precies in elkaar zitten, komt nergens ter sprake.


Neem tabel 7.3, over het vergaren van financiële kennis. Hierin zien we opeens maar vijf huishoudens zonder schulden, terwijl er toch onder alle tabellen staat dat die gebaseerd zijn 'op de data van huishoudens die hebben deelgenomen aan de diepte-interviews met volledige informatie'. Van die vijf zei trouwens 36 procent hun financiële kennis van de bank te krijgen, dat zijn dus 1,8 mensen, terwijl 18 procent (0,9 mens) geen antwoord gaf of het niet wist. In tabel 7.4 zitten opeens 24 huishoudens zonder schulden en 17 in de schuldsanering, en ook daar wekken de gegeven percentages bevreemding - 65 procent van die 24 controleert afschrijvingen om overzicht te houden, goed voor exact 15,6 huishoudens. Huishoudens kunnen verschillende manieren hebben om financieel overzicht te houden, dus er zijn meer antwoorden mogelijk, niettemin tellen de groepen in de tabel steeds op tot precies 100 procent. Een touw is er niet aan vast te knopen, laat staan een extrapolatie.


Hoeveel mensen het lukt binnen een paar jaar de tering naar de nering te zetten of andersom en een dreigende schuldencrisis af te wenden, komen we niet te weten. Net als bij werkloosheid of wachtlijsten kunnen aantallen heel angstaanjagend klinken, maar de doorstroomsnelheid is zeker zo belangrijk voor een goede beoordeling van de problemen.


Het is in elk geval moeilijk voor te stellen dat staatssecretaris Klijnsma op dit rapport maatregelen en actielijnen kan baseren. Hoeveel het kabinet zich ook realiseert.


Oordeel:

Realiseren prima, maar extrapoleren...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden