De schrik voor een topambtenaar van buiten

Sinds bekend werd dat Wim Duisenberg de Nederlandsche Bank gaat verlaten voor het Europees Monetair Instituut, gonst Den Haag van de geruchten....

Tot op heden verscheen in de Volkskrant - toch een geijkt medium, ook voor de betere baan - geen personeelsadvertentie. En die zal er niet komen ook.

Sinds vorig jaar kent het ministerie van Binnenlandse Zaken een bureau voor de Algemene Bestuursdienst. 'Een nieuw fenomeen in de rijksdienst, dat beoogt om de mobiliteit, kwaliteit en integriteit van de top van de rijksdienst te bevorderen', liet het ministerie deze maand opgewekt weten. Rouleren van topambtenaren is het parool. Hans Dijkstal heeft de Tweede Kamer ter zake een Plan van Aanpak - met hoofdletters - toegezonden.

Het idee om de ambtelijke top - 300 banen, jaarsalaris tussen de 125 duizend en 194 duizend gulden - minder stoelvast te maken, is natuurlijk goed. Maar Dijkstals notitie bevat merkwaardigheden.

De belangrijkste is dat in geen van de zes stappen van de voorgestelde benoemingsprocedure een verwijzing staat naar de boze buitenwereld. De zoektocht naar een topambtenaar is van stonde af aan beperkt tot de databank van de Bestuursdienst. Daarin zitten de gegevens over de huidige top, en een aantal potentiële ambtelijke toppers. Een woordvoerster van het ministerie meldt desgevraagd dat er 'ook wel een aantal mensen uit het bedrijfsleven bijzitten'. Het aantal is 'minimaal'. Het zijn lieden die zich eigener beweging bij de Dienst hebben gemeld.

Maar adverteren opdat er concurrentie van buiten komt? Nee. Een headhunter inschakelen? Nee, nee. De formele procedure voor werving van topambtenaren lijkt de ultieme bescherming van (zittende) insiders tegen frisse outsiders.

De ambtelijk top lijkt de mogelijkheid van overplaatsing niettemin als een ernstige aanslag op het tere gestel te beschouwen, ook al is er, zegt BiZa, enthousiasme voor het rouleringsplan. Rien Meijerink, tegenwoordig voorzitter van de lobbyclub van universiteiten VSNU, voorheen secretaris-generaal op Onderwijs, zei onlangs in de Volkskrant: 'Ik heb begrepen dat sommige mensen aan een ton extra salaris per jaar denken.'

De tegenwerping van Binnenlandse Zaken op kritiek op dit reglementeren van insidersgedrag, is dat ook in het bedrijfsleven vaak informeel wordt geworven.

Dat klopt. Vorig jaar verscheen een onderzoek van vier economen van de Vrije Universiteit - Giovanni Russo, Piet Rietveld, Peter Nijkamp en Cees Gorter - over het wervingsgedrag van ondernemingen. Uit de imposante steekproef blijkt dat liefst in 30,1 procent van de vacatures wordt voorzien langs informele weg. Maar advertenties vullen nog altijd 26,7 procent van de vacatures. Andere zoekstrategiën - arbeids- en uitzendbureau's - zijn kwantitatief veel minder belangrijk.

Bedrijven adverteren niet voor de geringste baantjes. KPMG Ebbinge bijvoorbeeld, een werving- en selectiebureau, adverteert geregeld paginagroot, op zoek naar bestuurders in de categorie anderhalf à twee ton.

Als we het achterklap-circuit mogen geloven krijgt de bestuursdienst zijn handen vol aan Financiën. Dat thesaurier Brouwer weg gaat staat dus vast. Zijn plaatsvervanger Dick Sluimers, tevens directeur van het van oudsher invloedrijke economenclubje Algemene Financiële en Economische Politiek (AFEP), zou geen kans maken Brouwer op te volgen en inmiddels omzien naar een andere baan. De uittocht bij de Generale Thesaurie is nog groter. Deze week werd bekend dat Pieter Stek, de huidige directeur Buitenlandse Financiële Betrekkingen, Eveline Herfkens opvolgt als vertegenwoordiger van Nederland bij de Wereldbank in Washington.

Over de opvolging wordt druk gespeculeerd. Jeroen Kremers, de huidige plaatsvervangend directeur AFEP, lijkt op het eerste gezicht spekkoper: jonger en slimmer heeft Financiën niet in huis.

Maar Kremers wordt geen thesaurier, zelfs geen plaatsvervanger. Het roddelcircuit meldt dat Gerrit Zalm niet zo gecharmeerd is van Kremers, om het zachtjes uit te drukken. Kremers zou hooguit Stek kunnen opvolgen. Maar zelfs dat is onzeker. Kremers is geen groot spreker in volle zalen - een handicap.

'De nieuwe thesaurier komt van buiten', klinkt het daarom, bestuursdienst of niet. De naam van Frank de Grave valt, partijgenoot van Zalm, op dit moment wethouder van Financiën van de gemeente Amsterdam. Ook de financieel woordvoerder van de PvdA-fractie - econoom Rick van der Ploeg - ziet zich gebombardeerd tot thesaurier. Flip de Kam misschien, thans hoogleraar te Groningen, voormalig kamerlid voor de PvdA? Uit het Haagse is Cees van Dijkhuizen een veelgehoorde naam. Van Dijkhuizen is Kremers tegenvoeter bij Economische Zaken.

Als de thesaurier van buiten komt, zou Zalm breken met een lange om-en-om-traditie. Willem Drees, thesaurier tussen 1963 en 1971, deed voordien de begroting op Financiën. Zijn opvolger Coen Oort (tot 1977) kwam van buiten het departement: hoogleraar in Leiden. Nout Wellink (tot 1981), de toekomstige centrale bankpresident dus, werkte voor zijn benoeming tot thesaurier bij AFEP. Pieter Korteweg (tot 1986) kwam van de Erasmus Universiteit. Cees Maas (tot 1992) kwam weer bij AFEP vandaan. De vertrekkende Henk Brouwer werkte voorheen bij Philips.

Traditie.

Zalm, wil een gerucht, heeft de nieuwe thesaurier al in zijn hoofd - hij trotseert de Bestuursdienst en haalt een frisse kracht van buiten.

Is Zalm ontevreden met zijn huidige ambtelijke top?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden