De schrik van elke politicus: de talkshowburger

Een horde boze Groningers, een man die wil sterven, een verbolgen ex-partijgenoot; tv-programma's schotelen campagnevoerende politici veelvuldig bezorgde burgers voor. De gewone man heeft zich tijdens deze verkiezingen ontpopt als het geheime wapen van de actualiteitenrubriek. Met de confrontaties begeven politici zich op glad ijs.

Talkshow Pauw & Jinek laat elke avond burgers uit een andere provincie aanschuiven. Beeld ANP

VVD-lijsttrekker Rutte deed maandagavond aan tafel bij Pauw & Jinek zijn best om te reageren op een groep geemotioneerde Groningers in het publiek, maar werd geregeld onderbroken door boze kreten. Het campagneteam van de VVD zal met samengeknepen billen hebben toegekeken. In het Carré-debat zondagavond was de premier al weinig in beeld geweest. Nu kwam er ook nog een oorwassing van boze burgers overheen.

Hij deed het goed, zegt een VVD-woordvoerder. De afspraak met de talkshow stond al weken in de agenda, legt hij uit, maar pas in de middag vooraf kreeg de VVD te horen dat de Groningers naar de studio zouden komen. Rutte kon niet anders dan het gesprek aangaan. 'Ik ben premier, als mensen boos zijn heb ik ze te woord te staan', is zijn reactie de volgende dag.

Buiten campagnetijd zeggen politici nog weleens af als de samenstelling van een talkshowtafel ze niet bevalt, vertelt promovenda Birte Schohaus, die volgende week aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveert op het onderwerp talkshows en politici. In de verkiezingen is dat geen optie. De spotlight is onontbeerlijk in de strijd om de kiezer, maar kent grote risico's. Tegenover de boze burger heeft een politicus vooral veel te verliezen. Schohaus: 'Rutte bij Pauw & Jinek, dat is precies wat je als partij liever niet hebt.' Empathie tonen en eerlijk zijn, is haar devies. 'Kiezers hebben vaak heel persoonlijke problemen, terwijl de politicus gaat over het grote geheel. Je moet eerlijk zeggen: ik kan jouw probleem hier niet een-twee-drie oplossen.'

De gewone man of vrouw heeft deze campagne een vaste plek gekregen in het debat. Pauw & Jinek heeft elke avond publiek uit een andere regio in de uitzending. Bij DWDD krijgt het Lagerhuis, waar de burger zelf het debat voert, een tweede leven. Nieuwsuur onderwerpt lijsttrekkers aan vragen van drie kritische burgers.

Nieuwsuur is niet uit op effectbejag, zegt hoofdredacteur Joost Oranje. 'De vragenstellers zijn heel goed voorbereid en de politici krijgen de ruimte om te antwoorden.' De confrontatie is spontaan, de lijsttrekkers weten niet welke vragen de kiezers gaan stellen. De partijen gaan er ontspannen mee om, zegt Oranje. 'We hebben nog geen klachten ontvangen.' Alleen PVV-leider Wilders zegde het programma af - hij vond het 'niet leuk', al is dat misschien niet vanwege de kritische kiezers.

D66-leider Pechtold deed wat hij moest doen bij Nieuwsuur, zegt zijn woordvoerder, hij was empathisch. 'Je wordt kritisch ondervraagd door een journalist. Je wordt getest, je trekt een pantser op. Maar dan moet je plots een switch maken.' Met de kiezer kun je niet klakkeloos het debat aangaan, zegt hij. 'Dat is helemaal niet de bedoeling. Mensen willen vooral gehoord worden. Je moet eerst enig wederzijds begrip zien te bereiken voordat je over je politieke oplossingen kunt beginnen.'

Rutte en de Groningers

'Zijn jullie boos?', vroeg Jeroen Pauw aan het dozijn Groningers dat zich onder het talkshowpubliek bevond. Nou en of ze dat waren. Hun woede richtte zich op de premier die naast Jinek aan tafel zat. Al decennia zijn de risico's van de gaswinning bekend, toch draaide dit kabinet de gaskraan enkel verder open, riepen ze. Een volgende aardbeving zou zomaar aan honderd mensen het leven kunnen kosten. En daar is de premier dan verantwoordelijk voor, was de consensus onder de Groningers.

Rutte deed zijn best deemoedig de zorgen het hoofd te bieden, maar dan moesten ze hem wel even laten uitpraten. Heus, het kabinet was zeer begaan met de verschrikkingen die de Groningers doormaken. De gaswinning was reeds gehalveerd en als het nodig is, gaat de kraan nog verder dicht. Maar meteen naar nul gaat niet, zei hij erbij. Want bij een volgende strenge winter 'zit Nederland dan in de kou'.

Het hielp allemaal niet. Dus wij moeten creperen zodat de rest van Nederland niet in de kou zit? Nee, het ging er bij de Groningers niet in. Een man had zelfs zijn vader zien bezwijken onder de stress van aardbevingsschade. De VVD'er deed een poging rustig te reageren, maar hij moest het vooral ondergaan.

Een boze Groninger confronteert Rutte. Beeld Pauw en Jinek

Buma versus het ex-lid

CDA-leider Sybrand Buma was maandagavond de enige gast in Nieuwsuur. Hij kreeg van de redactie een verbolgen ex-CDA-lid voorgeschoteld. Hij wilde weten waarom het CDA de afgelopen vier jaar ijzerenheinig alle handreikingen van het kabinet had afgehouden terwijl andere oppositiepartijen wel hun verantwoordelijkheid namen. Buma legde uit dat onder zijn leiding besturen voor het CDA geen doel op zich meer was. Een oppositiepartij controleert de regering vanuit de Kamerbanken, stelde hij. De boze burger was niet te overtuigen.

Het kwalijkst vond de man dat het CDA in de Kamer voor het Oekraïneverdrag had gestemd, maar na het referendum de oren liet hangen naar de nee-stemmer. Dat is democratie, vond Buma. Zijn voormalig partijgenoot kreeg hij er niet mee terug.

Buma tegenover een verbolgen ex-CDA-lid in programma Nieuwsuur. Beeld Nieuwsuur

Klaver versus de boeren

Vorige week mocht Jesse Klaver van GroenLinks zich bij Pauw en Jinek verweren tegen boeren. Niet de biologische boeren waar zijn partij zo dol op is, maar gewone boeren die in de plannen van GroenLinks een bedreiging zien. Heus, wij houden ook van onze dieren, zeiden ze tegen Klaver.

Geconfronteerd met de bezorgde burger lijkt regel nummer één: erken de zorgen. Dat deed de GroenLinks-leider dus ook. De boeren kregen geen eerlijke prijzen voor hun producten, zei hij. Als hij het voor het zeggen kreeg, ging hij regelen dat de boeren prijsafspraken mogen maken. Maar inderdaad, gaf hij toe, biologische landbouw en veeteelt was zijn ideaal. Daarover zou hij met deze boeren van mening blijven verschillen.

Een bezorgde boerin roept Klaver ter verantwoording bij Pauw en Jinek. Beeld Pauw en Jinek

Pechtold versus de dood

De spannendste confrontatie tussen politicus en burger was die tussen Alexander Pechtold en de 57-jarige Martin Kock, vorige week donderdag bij Nieuwsuur. D66 wil stervensbegeleiding mogelijk maken voor mensen boven de 75 die hun leven voltooid achten. 'Ik moet 18 jaar wachten. Dat wil ik niet. Ik wil nu', zei Kock, die door de redactie op de eerste rij in het publiek was gezet. Het bleef 3 seconden stil voordat Pechtold reageerde: 'Dat is heftig.'

De D66-leider was aangedaan, maar wist desondanks zijn woorden te vinden. Persoonlijk vond hij dat, op termijn, die leeftijdsgrens losgelaten moet kunnen worden. Hij benadrukte dat hij er zelf zo over dacht, maar dat zijn partij op dit moment vasthield aan het wetsvoorstel. 'Ik hoop dat in de toekomst onze beschaving zo ver gaat, dat als u dit bij volle bewustzijn, zonder dwang en als langdurige wens eist, dat we dat bespreekbaar maken.'

Het D66-campagneteam zal tevreden hebben teruggeblikt. Toch was er discussie ontstaan over het D66-standpunt. Ging het de partij alleen om oudere mensen of moest iedereen die het leven niet ziet zitten een pil kunnen krijgen? Zie je wel, het is een glijdende schaal, reageerden de christelijke partijen.

Martin Kock confronteert Alexander Pechtold met zijn doodswens. Beeld Nieuwsuur
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden