De schoonheid en troost van wiskunde

De Telduivel door Het Paleis en De Tijd. Regie: Herwig De Weerdt. 15 september in De Brakke Grond in Amsterdam....

Annette Embrechts

Tijdens mijn studie trachtte een enthousiaste docent de grondslagen van de wiskunde uit te leggen met behulp van oeps. Zo maakte hij de grootte van het begrip 'oneindig' duidelijk door een stippel tjesrij te eindigen met oeps en daarna rustig door te rekenen met oeps + 1, oeps + 2, enzovoort. In bepaalde getalstructuren is oneindig namelijk helemaal niet zo groot.

Hij keek zijn gehoor daarbij aan met lichtjes in zijn ogen. Alsof hij bevestiging zocht voor de vrolijke schoonheid van wiskundige ideeën. Precies dat vuur spat ook uit de blik van Bas Teeken die in De Telduivel de titelrol speelt. Blote voeten, een te groot pak, een te groene stropdas en twee nephorentjes maken hem tot een clowneske satan, een slim en bij vlagen irritant mannetje. Hij speelt met woorden, getallen, recepten en flikkersterretjes. Hij duikt op wanneer hij er zin in heeft en verdwijnt als mensen niet willen luisteren: 'In cijfers vergis ik me nooit, in mensen bijna altijd.'

In De Telduivel bestaat zijn gehoor, naast het publiek, uit puber Robert (Frank Focketyn). De jongen in zijn ruiten blousje en strakke spencertje heeft net zijn moeder verloren. Hij is al een dromer en krijgt hij nu in zijn slaap ook nog bezoek van de telduivel.

Robert vindt wiskunde saai en laat zich door het springerige kereltje niet gemakkelijk van het tegendeel overtuigen. Deze tweestrijd vormt het kloppend hart van deze prachtige voorstelling naar het boek van de Duitse essayist Hans Magnus Enzensberger, bewerkt door de Vlaamse gezelschappen De Tijd en Het Paleis.

Aan de hand van wiskundige problemen die de telduivel ter plekke bedenkt, goochelen beiden met begrippen als oneindig, priemgetallen en rekenkundige reeksen.

Ze vinden er nieuwe woorden voor. Ze ontdekken de structuur ervan en proeven aan hun schoonheid. Schrijft het boek van Enzensberger iets voor dat op toneel niet kan, zoals het uit elkaar spatten van de telduivel, dan wimpelen ze dat luchtig weg.

Uiteindelijk wint de telduivel Robert voor de wereld van de getallen. Dan blijkt hoe troostrijk wiskundig inzicht kan zijn. De jongen stuurt een brief aan zijn moeder naar het adres 'oneindig'. Hij weet nu: dat is heel ver weg maar ook heel dichtbij. Het hart van de toeschouwer doet oeps. En iedereen denkt: mogen alle scholen snel anderhalf uur in het rooster vrijmaken voor deze les in de schoonheid van wiskunde.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden