INTERVIEW

'De school verdient een grondige opknapbeurt'

De verantwoordelijke bewindsman neemt alle aanbevelingen van de commissie Schnabel om het onderwijs toekomstbestendig te maken met gretigheid over. Op eentje na dan: kennis blijft wel degelijk belangrijk.

Staatssecretaris Sander Dekker op bezoek bij De nieuwe Havo in Amsterdam-Noord, een school met vernieuwend onderwijs op alleen havo-niveau, bedoeld om leerlingen zo goed mogelijk voor te bereidden op het hoger beroepsonderwijs. Dekker: 'Scholieren vinden het moeilijk de goede keuzes te maken en kiezen nu te vaak de verkeerde vervolgopleiding. Dat is zonde.' Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

De personal computer! Als kind bestond er voor Sander Dekker (40) nauwelijks iets interessanters. Met een vriendje hield hij zich op zolder uren bezig met zo'n apparaat. 'Maar op school heb ik nooit een computer aangeraakt', zegt Dekker. 'Terugkijkend denk ik: als je het hebt over modern en eigentijds onderwijs, hadden we echt eerder met ict moeten beginnen.'

Nu, 25 jaar later, valt het Dekker als staatssecretaris van Onderwijs op dat de ene school veel meer bij de tijd is dan de andere. 'Ik kom op scholen die er nog bijna net zo uitzien als toen ik zelf op school zat', zegt hij. 'Heel veel vakken die ik toen deed zijn er nog. Terwijl de wereld in de tussentijd erg is veranderd.'

De VVD-bewindsman heeft zich ten doel gesteld het Nederlandse curriculum een grondige opknapbeurt te geven. Nog nooit werd in Nederland zo fundamenteel nagedacht over de vraag: wat moeten kinderen leren op school?

'Heel belangrijk en spannend', vindt Dekker het. 'Er waren mensen die vooraf zeiden: begin er niet aan. Ook topambtenaren. En mensen vanuit het onderwijs.'

Waarom heeft u doorgezet?

'Als ik sprak met leraren, hoorde ik steeds geluiden van overladenheid. Soms met een kritische blik naar de politiek. Elke keer wordt van de scholen verwacht iets te doen met een ander maatschappelijk thema: van seksuele diversiteit tot bewegingsonderwijs, dan weer techniek, en dan vinden er aanslagen plaats in Parijs en vinden we burgerschap ineens belangrijk. Maar je kunt niet zeggen: we rijden het bij de school naar binnen en u zoekt het maar uit.

'In landen om ons heen - Scandinavië, Schotland - is het de normaalste zaak van de wereld elke vijf tot tien jaar de vraag te stellen: wat is nog relevant, welke onderdelen moeten we bijstellen? Daar gebeurt dat niet zo incidentgedreven en ad hoc als hier.

'Bovendien zijn in Nederland de lesmethoden en boeken, gemaakt door een paar grote onderwijsuitgeverijen, bepalend voor wat er op scholen gebeurt. Dat is niet iets wat we met zijn allen bepalen, in de politiek, of wat van de leraren is. In Canada zag ik hoe het anders kan. Daar komen in de eerste weken van de zomervakantie leraren uit het hele land bij elkaar om te praten over hun vak: wat is goed, wat kan beter, hoe actualiseren we het?'

Toch koos u er niet voor hier de leraren het voortouw te geven.

'Dat is eigenlijk precies wat we nu gaan doen. Maar het is ook goed om met zijn allen, als samenleving, afspraken te maken over wat belangrijk is. Neem burgerschap: vanaf 2006 heeft het onderwijs de opdracht daar iets mee te doen. Sommige scholen zeggen: ik doe met Prinsjesdag een project over het parlement en dan heb ik aan burgerschap gedaan. In feite hebben ze gelijk. Maar als je dat thema belangrijk vindt, en dat vind ik, moet je duidelijk maken dat je meer verwacht.'

In het zaterdag gepresenteerde advies van het Platform Onderwijs2032 staat dat 'de nadruk minder op encyclopedische kennis' moet liggen. 'Om een historisch, geografisch en natuurwetenschappelijk wereldbeeld te ontwikkelen, hoeven leerlingen niet alle feiten die nu in methodes aan de orde komen precies te kennen', stelt de commissie van Paul Schnabel. Er moeten 'scherpe keuzes' worden gemaakt. Sander Dekker neemt het advies in zijn geheel over.

Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Schabel heeft gezegd: kennis zit niet meer in de hersenen, maar in de computer.

'Ik heb ongelooflijk veel waardering voor het werk van Paul Schnabel, maar dit was niet onmiddellijk een opmerking waarvan ik zei: een schot in de roos. Een goede kennisbasis is en blijft essentieel. Het is niet zo dat je alles tegenwoordig maar kunt opzoeken op Google.'

Toch zei u net dat u iets wilt doen aan de overladenheid van het curriculum. Hoe je het ook wendt of keert: dan zullen onderdelen moeten verdwijnen.

'Dat hoeft niet per se. Het is straks in de uitwerking een taak van de leraren om te kijken: wat behoort tot de kern? Ik denk dat het niet meer zo relevant is om alle provincies en grote steden van Canada uit je hoofd te leren. En over een tweede vreemde taal: het is beter om daar bewust voor te kiezen en je er echt in te verdiepen, dan dat zo'n taal na tien jaar volledig is weggezakt.'

Schnabel stelt voor traditionele vakken als geschiedenis en biologie te vervangen door kennisdomeinen, georganiseerd rondom actuele vraagstukken: duurzaamheid, een veilige en rechtvaardige samenleving, fysiek en geestelijk gezond blijven.

Gaat daardoor fundamentele kennis over de wereld niet verloren?

'Nee, absoluut niet. Ik heb een heilig geloof dat het multidisciplinaire alleen gaat werken als kinderen ook de inhoud van de oude vakken goed in de vingers hebben.'

Er moet meer aandacht komen voor persoonsvorming, zegt Schnabel.

Wat gaat er dan nu mis doordat leerlingen de school verlaten zonder voldoende persoonsvorming?

'Leerlingen geven zelf aan dat ze eerder willen beginnen met vragen als: waar ben ik goed in, wat vind ik leuk? Ze vinden het nu moeilijk de goede keuzes te maken als ze voor afslagen in hun onderwijsloopbaan staan. Ze vinden ook dat de school hen daarbij niet altijd goed begeleidt. Dat is zonde. Daardoor kiezen ze te vaak de verkeerde vervolgopleiding.'

Ik lees dat leerlingen respect, hulpvaardigheid en empathie moet worden bijgebracht. Ze moeten zelfvertrouwen krijgen, doorzettingsvermogen en flexibel kunnen omgaan met kritiek. Zich verantwoordelijk en zorgzaam gedragen. Is dat niet wat veel gevraagd voor jongeren van een jaar of 16?

'Nee. Ik denk dat het stuk voor stuk dingen zijn waarvan het goed is dat er in het onderwijs aandacht voor is. Er wordt soms wat lacherig gedaan over normen en waarden. Ik denk dat het juist in deze tijd goed is er op school aandacht aan te besteden. Zo kun je kinderen geestelijk wapenen voor als ze de grotemensenwereld in gaan. Ik vind dat we tegenover de giftige propaganda van organisaties als IS ons eigen verhaal van vrijheid en vooruitgang moeten zetten.'

Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Jongeren moeten een open houding hebben en begrip voor andere culturen en religies, lees ik. Is dat een corrigerende tik op de vingers van PVV-aanhangers?

'Nee. Het advies gaat ook over wat ons bindt, over Nederlandse normen en waarden. Het besteedt veel aandacht aan de essentie van onze democratische rechtsstaat. Dat laat onverlet dat het voor kinderen goed is te leren over andere culturen en religies, om het wederzijdse begrip te bevorderen. Dat leidt uiteindelijk tot een samenleving die voor iedereen beter en leuker is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.