De schim van Blanche Dubois

Hoe doe je dat, een stuk van Tennessee Williams of Arthur Miller naar de eigen tijd halen? Of moet je dat helemaal niet willen? Moet je al die all-American klassiekers laten zoals ze zijn en ze zo realistisch mogelijk spelen? Maar kom je dan niet hopeloos in de knoop met die traditionele sfeer van broeierigheid, opeengepakte gezinnen in woonkazernes, of de grandeur van zwoele veranda's? En wat te doen met de herinnering aan al die beroemde acteurs die in de legendarische verfilmingen ervan speelden? Als je dan afgelopen week Kat op een heet zinken dak ziet in de regie van Jacob Derwig met Karina Smulders (Maggie) en Barry Atsma (Brick), moet je dan niet voortdurend denken aan Elizabeth Taylor en Paul Newman?


Het zijn lastige vragen voor de theatermakers van nu. Tegelijk is het opvallend dat juist de laatste twee jaar de belangstelling voor deze Amerikaanse klassiekers groot is. Zo gaan er jaren voorbij of er komt niet één stuk van Miller of Williams langs, en zo zie je er ineens drie per seizoen. Juist de nieuwe generatie regisseurs, onder wie Thibaud Delpeut (Al mijn zonen), Eric de Vroedt (Tramlijn Begeerte, Na de zondeval) en Erik Whien (Van de brug af gezien) lijkt zijn blik over de Atlantische Oceaan te richten. En Alize Zandwijk maakte dit jaar bij het Ro Theater een radicale versie van Arthur Millers Dood van een handelsreiziger, ongeveer het meest beladen stuk uit de moderne Amerikaanse toneelliteratuur.


Kleine mensen met grote dromen - daarover gaan al die stukken. En daarin schuilt voor veel theatermakers ook het hedendaagse engagement. Het is het mooist als zo'n regisseur de klassieke waarde van het stuk overeind houdt en er toch zijn eigen handtekening onder zet. De standaard werd in die zin gezet in 1994, toen Ivo van Hove bij het Zuidelijk Toneel De tramlijn die verlangen heet van Williams regisseerde. Daarin viel alles perfect samen: de broeierigheid, de liefdeloosheid, de ruwheid, de vergane glorie van hoofdpersoon Blanche Dubois - die wanhopige nachtvlinder die in het felle licht van de alledaagsheid kapot vliegt. Van Hove vatte klassieke thema's samen in een eigentijdse vormgeving, met Chris Nietvelt als een zinderende en sidderende Blanche die regelmatig in de badkuip moest duiken om af te koelen. Totdat het te koud werd om haar heen.


Het zijn toneelstukken die altijd gespeeld zullen worden, in ongewisse regelmaat. Omdat wij in onze jeugd, net als in Kat op een heet zinken dak, allemaal wel een Brick hebben gekend, omdat wij allemaal ooit weleens gevallen zijn voor het onmogelijke. En omdat in ons allemaal een schim van Blanche verborgen zit. 'Ik heb me altijd kunnen verlaten op de vriendelijkheid van vreemden', zijn de laatste woorden die ze spreekt. Is dat niet waar we tenslotte allemaal op hopen, de vriendelijkheid van vreemden?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden